Staatsrecht
Samenvatting
Week 1 - Historische wortels, rechtstaat, bronnen.
Wat is het staatsrecht?
Het staatsrecht regelt het recht dat ziet op:
a. De organisatie van de staat. Het ziet op de inrichting en de functionering van de instellingen
van de staat en de bevoegdheidsverdeling en begrenzing van de bevoegdheden.
b. De grenzen van de staatsmacht. Men wordt beschermd door hun grondrechten
c. De regels.
In Nederland hebben wij een democratische rechtsstaat. Dit houdt in dat de volk de macht heeft
(democratie) én dat de overheid zich moet houden aan de wet (rechtstaat).
De eisen voor een democratische rechtsstaat zijn:
1. Het legaliteitsbeginsel
—> het handelen van de overheid moet gebaseerd zijn op een wettelijke grondslag.
2. Machtenscheiding/-spreiding
—> de wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende macht moeten gescheiden zijn om te
voorkomen dat 1 orgaan absolute heerschappij heeft. In Nederland hebben we een
machtenspreiding, artikel 81 GW: de uitvoerende en wetgevende macht werken samen
3. Onafhankelijke rechtspraak
—> rechters moeten beslissingen kunnen nemen zonder invloed van de overheid, politiek
of anderen.
4. Bescherming van de fundamentele rechten (grondrechten)
—> burgers worden beschermd tegen misbruik van macht. Deze worden expliciet
genoemd in de algemene bepaling bovenaan de Grondwet, omdat de regering dit dus
kennelijk heel belangrijk vind. Op deze manier wordt er een bepaalde norm gecreëerd
waarnaar gehandeld moet worden. De wetgever moet dit in acht nemen bij het maken
van nieuwe wetten.
5. (Democratie)
—> een bestuursvorm waarbij het volk invloed heeft op de politiek door te stemmen op
politieke partijen.
Aan deze 5 vereisten moet een land voldoen, wil het zeggen dat het een democratische
rechtsstaat is. Deze vereisten zijn niet grondwettelijk vastgesteld.
Het Statuut
Het Statuut is vastgesteld in 1954 tussen Nederland, Suriname en de Nederlandse Antillen om de
onderlinge structuur te regelen. Het is een uniek samenwerkingsverband. Het regelt de
samenwerking binnen het koninkrijk, de koninkrijksaangelegenheden en de autonomie van de
landen.
Het statuut regelt dus de samenwerking voor het Koninkrijk der Nederlanden. Het koninkrijk
bestaat uit:
• Nederland
• Aruba
• Sint Maarten.
De eilanden Bonaire, Sint Eustatius en Saba werden onderdeel van Nederland als openbare
lichamen (bijzondere gemeente), ingevolge artikel 132a GW.
Hoe is het Statuut anders dan de Grondwet?
De grondwet is alleen van toepassing in Nederland. Het gaat over de Nederlandse
staatsinrichting, terwijl het statuut gaat over het samenwerkingsverband tussen de landen binnen
het koninkrijk.
1
, Staatsrecht
De staatsvorm
Het koninkrijk heeft een bijzondere staatsvorm. Federale elementen voeren de boventoon, maar er
zijn ook elementen die wijzen op een confederatie en op een eenheidsstaat.
Federatie houdt in dat deelstaten een deel van hun soevereiniteit overdragen aan een centraal
gezag. Alle bevoegdheden die niet expliciet zijn overgedragen blijven bij de deelstaten. Hiermee
beschikken zij over zelfstandig bevoegdheden waarop het centrale gezag in beginsel geen
inbreuk op mag maken.
—> dit zie je bijvoorbeeld terug in artikel 3 Statuut en artikel 41 lid 1 Statuut: er wordt expliciet
wettelijk vastgelegd welke taken het centrale gezag krijgt.
Eenheidsstaat is een staat waarin een centraal gezag eenzijdig bepaald wie welke bevoegdheden
krijgt. Er kunnen wel bevoegdheden zijn, maar dit vindt plaats binnen het kader van die centrale
bevoegdheid.
—> dit zie je bijvoorbeeld terug in artikel 44 Statuut en artikel 50 Statuut: het centrale gezag
moet bepalen en een toezichtinstrument voor het centrale gezag.
Confederatie is een samenwerkingsverband van staten die hun eigen soevereiniteit behouden.
Staten komen dan overeen om bepaalde aangelegenheden gezamenlijk te regelen. Individuele
staten blijven in wezen soeverein.
—> dit zie je bijvoorbeeld terug in artikel 55 lid 2 Statuut en artikel 58 Statuut: alle landen
moeten instemmen wat duidt op een samenwerkingsverband en ze kunnen zelfstandig
uittreden.
De totstandkoming van de Nederlandse Staat
De Nederlandse Staat is niet in 1 keer ontstaan. Het heeft zich gedurende de tijd ontwikkeld. Deze
ontwikkeling wordt verdeeld in 5 periodes:
1. De landsheerlijke periode - 10e - 15e eeuw
In deze periode hoorde Nederland bij grote Europese rijken. Een belangrijker leider was
Karel V. Hij heeft zijn rijk enorm uitgebreid. Nederland bestond toen der tijd uit verschillende
gewesten, en was dus nog niet 1 zelfstandige staat. De verschillende gewesten werden
bestuurd door landsheren, die ook hun eigen regels, bestuur en privileges hadden.
In 1543 was er de Personele Unie: de verschillende gewesten kwamen steeds meer onder 1
vorst te staan. Meerdere gebieden hadden dan dezelfde heerser, maar blijven juridische
aparte gebieden.
In 1549 voerde Karel V de Pragmatieke Sanctie in. Dit betekende dat de 17 Nederlandse
gewesten samen moesten blijven, en ook samen werden geërfd door 1 opvolger. Het doel
hiervan was meer politieke stabiliteit en centralisatie. Dit was een belangrijke stap naar een
meer samenhangend Nederland.
Omdat de vorst vaak niet zelf in de Nederlanden woonde, werd het bestuur uitgevoerd door
andere bestuurders. Er ontstond een bestuurssysteem met meerdere lagen. De landsheer
was de hoogste politieke autoriteit, maar hij kon de Nederlanden niet zelf dagelijks besturen.
Daarom stelde hij vertegenwoordigers aan.
De landvoogd was de plaatsvervanger van de vorst in de Nederlanden. De landvoogd was
dus eigenlijk de hoogste bestuurder ter plaatse. Omdat de Nederlanden was verdeeld in
verschillende gewesten, had elke gewest een eigen stadhouder. Dit was dus de
vertegenwoordiger van de landsheer, in een speci ek gewest.
De Raad van State was een belangrijk adviesorgaan voor de vorst en de landvoogd. Dit
waren vaak hoge edelen en belangrijke bestuurders. Zij hadden niet een volledige
beslissingsmacht, maar hun advies was vaak erg belangrijk.
De Staten-generaal was een vergadering van vertegenwoordiging van verschillende
gewesten. Elke provincie stuurde vertegenwoordigers en zij konden dan hun eigen privileges
beschermen. Dit was nog geen democratie maar wel een vroege vorm van politiek invloed.
In deze periode probeerden vorsten meer macht naar zich toe te trekken, maar de meeste
gewesten waren daar niet blij mee, omdat ze gewend waren aan hun eigen privileges en
2
fi
, Staatsrecht
autonomie. Deze spanningen speelden later een grote rol in de Opstand tegen Spanje
(1568).
In de landsheerlijke periode bestonden tot slot ook bijna geen burgerrechten. Een voorbeeld
is het Bloedplakkaat (1550), wat een wet was tegen ketterij (afwijking van het katholieke
geloof). Protestanten konden zwaar worden gestraft, wat laat zien dat godsdienstvrijheid
niet bestond. Daarnaast was ook de rechtspraak nog onder dienst van de vorst. Rechter
waren niet onafhankelijk.
2. Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden - 1579 - 1795
In 1568 begon de Opstand tegen Spanje. De Nederlanden stonden toen onder de Spaanse
koning Philip II van Spanje. Veel mensen waren ontevreden over zijn bestuur, aangezien zijn
streng katholiek waren en er geen ruimte was om protestants te zijn, er hoge belastingen
waren en omdat de koning steeds meer controle wilde over de gewesten. Door deze
spanningen kwamen verschillende gewesten in opstand.
Tijdens de opstand besloten de noordelijke gewesten om samen te werken, dit gebeurde in
de Unie van Utrecht (1579). Dit wordt gezien als de basis van de Nederlandse Staat.
In 1581 verklaarden de Nederlanden dat ze de Spaanse koning niet langer als hun heersen
erkende. Dit gebeurde in het Plakkaat van Verlatinghe. Hier werd Filips II o cieel afgezet als
koning van de Nederlanden.
—> beide jaartallen kunnen dus als begin van het Republiek der Zeven Verenigde
Nederlanden gelden. Zowel de samenwerking als de onafhankelijkheidsverklaring waren
nodig om tot een republiek te komen.
De oorlog duurde echter nog lang. Pas in 1648 werd de onafhankelijkheid o cieel erkend in
het Vrede van Munster. Hiermee eindigde de 80 jarige oorlog en werd de Republiek der
Verenigde Nederlanden internationaal erkend.
Hiermee werd Nederland een republiek zonder koning, de macht lag bij de gewesten en de
Staten-Generaal. De republiek bestond uit zeven zelfstandige provincies, die elk hun eigen
bestuur en regels hadden. Nederland was dus meer een samenwerking tussen provincies.
(—> een confederaal verband).
De provincies werkten samen in de Staten-Generaal, die besliste over alle zaken die alle
provincies aangingen. De Staten-Generaal bestond uit vertegenwoordigers van de
gewesten.
Naast de Staten-Generaal was er ook een stadhouder. De standhouder was een soort
militaire leider. Hij had veel invloed, maar was geen koning.
Een andere belangrijke functie was de raadspensionaris. Dit was een belangrijke bestuurder
van vooral de provincie Holland, de rijkste provincie.
Tot slot bleef de Raad van State bestaan, dit orgaan hielp bij de organisatie van de staat en
het leger.
In deze periode werd Nederland een belangrijke handelsmacht. Nederland had twee
belangrijke handelsorganisaties namelijke de VOC en de WIC. Hierdoor werd Nederland in
de 17e eeuw zeer rijk.
Het politieke systeem was eigenlijk een balans tussen provinciale macht en samenwerking.
Dit maakte het bestuur soms langzaam en ingewikkeld, omdat provincies het vaak met
elkaar eens moesten worden.
Het Republiek Der Verenigde Nederlanden was dus een confederatie: een
samenwerkingsverband van onafhankelijke staten
3. Franse tijd - 1795 - 1813
In 1795 vielen Franse revolutionaire troepen Nederland binnen. De oude Republiek der
Verenigde Nederlanden verdween en werd vervangen door de Bataafse Republiek. Deze
nieuwe staat was geïnspireerd door de ideeën van de Franse revolutie: vrijheid, gelijkheid,
volkssoevereiniteit en machtenscheiding.
Een grote verandering was dat Nederland een eenheidsstaat werd. De centrale overheid
kreeg meer macht en de provincies kregen minder zelfstandigheid.
3
ffiffi
, Staatsrecht
Binnen Nederland ontstond een discussie over hoe de staat georganiseerd zou moeten
worden. Unitariërs wilde een sterke centrale staat en minder macht voor provincies, terwijl
federalisten meer macht voor de provincies wilde. Uiteindelijk werd Nederland een
eenheidsstaat (de unitariërs kregen dus grotendeels hun zin).
In 1806 maakte Napoleon Nederland tot het Koninkrijk Holland en zette zijn broer Louis op
de troon. Nederland kreeg dus weer een koning, die onder invloed van napoleon stond. De
bedoeling hierachter was dat Nederland beter zou samenwerken met Frankrijk.
Echter vond Napoleon dat Louis niet streng genoeg was, en besloot daarom in 1810
Nederland direct bij Frankrijk in te lijven. Dit betekende dat Nederland onderdeel werd van
het Franse keizerrijk en de franse wetten werden ingevoerd. Nederland was dus geen
zelfstandig land meer.
Hoewel deze tijd onrustig was, had het grote invloed op het huidige Nederland. Nederland
werd namelijk een eenheidsstaat en kwamen er moderne bestuursstructuren. Ook de franse
wetten en bestuursideeën beïnvloedden Nederland.
4. Koninkrijk der Nederlanden - 1814 - 1815
In 1813 werd Napoleon verslagen. Daardoor kwam er een einde aan de Franse
overheersing. Nederland werd weer zelfstandig en de Nederlandse politieke leiders wilde
een stabiele staat creëren. Daarom besloten zij een monarchie op te richten.
Naast de koning bestond er ook een parlement: de Staten-Generaal. Zij vertegenwoordigt
het volk, maar in deze tijd had de koning nog veel macht. De wetgevende macht lag bij de
koning en de Staten-Generaal samen.
Nederland werd georganiseerd als een eenheidsstaat, dat betekent dat er 1 centrale
regering was voor het hele land. De provincies bestaan nog, maar hebben minder
zelfstandigheid.
In de Grondwet van 1814 werd een aantal bepalingen opgenomen om de breuk met het
verleden te markeren. Deze waren artikel 50 GW en artikel 67 lid 3 GW.
Artikel 50 GW: ‘’De Staten-Generaal vertegenwoordigen het gehele Nederlandse volk’’.
—> Men vertegenwoordigden het hele Nederlandse volk in plaats van alleen de gewesten.
Artikel 67 lid 3 GW: ‘’ De leden stemmen zonder last’’.
—> De vertegenwoordigers waren niet meer gebonden aan die last, men wilde dit expliciet
opnemen.
In 1815 werden Nederland en België samengevoegd tot 1 land: het verenigd Koninkrijk der
Nederlanden. Echter werkte dit niet goed, en werd België in 1830 weer onafhankelijk.
Tot slot werd in deze periode ook het tweekamserstelsel ingevoerd. Dat betekent dat het
parlement uit twee kamers bestaan: eerste en tweede kamer. De eerste kamer controleert
wetten en wordt indirect gekozen, en de tweede kamer bespreekt en maakt de weten en
vertegenwoordigt de bevolking.
Tegen het einde van de 18e eeuw gingen de bedrijven WIC en VOC failliet. De kolonies
kwamen direct onder het bestuurd van de Nederlandse Staat. De voor Nederland
belangrijkste kolonies waren Indonesië, Suriname en de Antillen.
5. Verdere evolutie tot nu
In 1848 werd de Nederlandse grondwet sterk veranderd. Deze hervorming is een van de
belangrijkste momenten in het Nederlandse staatsrecht. De ministeriële
verantwoordelijkheid werd ingevoerd, wat inhield dat de koning politiek onschendbaar werd
en dat ministers verantwoording aan het parlement moesten a eggen. De macht van de
koning werd kleiner. Daarnaast werd de Tweede Kamer rechtstreeks gekozen door de
burgers, maar alleen rijke witte mannen mochten stemmen (=censuskiesrecht).
4
fl
Samenvatting
Week 1 - Historische wortels, rechtstaat, bronnen.
Wat is het staatsrecht?
Het staatsrecht regelt het recht dat ziet op:
a. De organisatie van de staat. Het ziet op de inrichting en de functionering van de instellingen
van de staat en de bevoegdheidsverdeling en begrenzing van de bevoegdheden.
b. De grenzen van de staatsmacht. Men wordt beschermd door hun grondrechten
c. De regels.
In Nederland hebben wij een democratische rechtsstaat. Dit houdt in dat de volk de macht heeft
(democratie) én dat de overheid zich moet houden aan de wet (rechtstaat).
De eisen voor een democratische rechtsstaat zijn:
1. Het legaliteitsbeginsel
—> het handelen van de overheid moet gebaseerd zijn op een wettelijke grondslag.
2. Machtenscheiding/-spreiding
—> de wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende macht moeten gescheiden zijn om te
voorkomen dat 1 orgaan absolute heerschappij heeft. In Nederland hebben we een
machtenspreiding, artikel 81 GW: de uitvoerende en wetgevende macht werken samen
3. Onafhankelijke rechtspraak
—> rechters moeten beslissingen kunnen nemen zonder invloed van de overheid, politiek
of anderen.
4. Bescherming van de fundamentele rechten (grondrechten)
—> burgers worden beschermd tegen misbruik van macht. Deze worden expliciet
genoemd in de algemene bepaling bovenaan de Grondwet, omdat de regering dit dus
kennelijk heel belangrijk vind. Op deze manier wordt er een bepaalde norm gecreëerd
waarnaar gehandeld moet worden. De wetgever moet dit in acht nemen bij het maken
van nieuwe wetten.
5. (Democratie)
—> een bestuursvorm waarbij het volk invloed heeft op de politiek door te stemmen op
politieke partijen.
Aan deze 5 vereisten moet een land voldoen, wil het zeggen dat het een democratische
rechtsstaat is. Deze vereisten zijn niet grondwettelijk vastgesteld.
Het Statuut
Het Statuut is vastgesteld in 1954 tussen Nederland, Suriname en de Nederlandse Antillen om de
onderlinge structuur te regelen. Het is een uniek samenwerkingsverband. Het regelt de
samenwerking binnen het koninkrijk, de koninkrijksaangelegenheden en de autonomie van de
landen.
Het statuut regelt dus de samenwerking voor het Koninkrijk der Nederlanden. Het koninkrijk
bestaat uit:
• Nederland
• Aruba
• Sint Maarten.
De eilanden Bonaire, Sint Eustatius en Saba werden onderdeel van Nederland als openbare
lichamen (bijzondere gemeente), ingevolge artikel 132a GW.
Hoe is het Statuut anders dan de Grondwet?
De grondwet is alleen van toepassing in Nederland. Het gaat over de Nederlandse
staatsinrichting, terwijl het statuut gaat over het samenwerkingsverband tussen de landen binnen
het koninkrijk.
1
, Staatsrecht
De staatsvorm
Het koninkrijk heeft een bijzondere staatsvorm. Federale elementen voeren de boventoon, maar er
zijn ook elementen die wijzen op een confederatie en op een eenheidsstaat.
Federatie houdt in dat deelstaten een deel van hun soevereiniteit overdragen aan een centraal
gezag. Alle bevoegdheden die niet expliciet zijn overgedragen blijven bij de deelstaten. Hiermee
beschikken zij over zelfstandig bevoegdheden waarop het centrale gezag in beginsel geen
inbreuk op mag maken.
—> dit zie je bijvoorbeeld terug in artikel 3 Statuut en artikel 41 lid 1 Statuut: er wordt expliciet
wettelijk vastgelegd welke taken het centrale gezag krijgt.
Eenheidsstaat is een staat waarin een centraal gezag eenzijdig bepaald wie welke bevoegdheden
krijgt. Er kunnen wel bevoegdheden zijn, maar dit vindt plaats binnen het kader van die centrale
bevoegdheid.
—> dit zie je bijvoorbeeld terug in artikel 44 Statuut en artikel 50 Statuut: het centrale gezag
moet bepalen en een toezichtinstrument voor het centrale gezag.
Confederatie is een samenwerkingsverband van staten die hun eigen soevereiniteit behouden.
Staten komen dan overeen om bepaalde aangelegenheden gezamenlijk te regelen. Individuele
staten blijven in wezen soeverein.
—> dit zie je bijvoorbeeld terug in artikel 55 lid 2 Statuut en artikel 58 Statuut: alle landen
moeten instemmen wat duidt op een samenwerkingsverband en ze kunnen zelfstandig
uittreden.
De totstandkoming van de Nederlandse Staat
De Nederlandse Staat is niet in 1 keer ontstaan. Het heeft zich gedurende de tijd ontwikkeld. Deze
ontwikkeling wordt verdeeld in 5 periodes:
1. De landsheerlijke periode - 10e - 15e eeuw
In deze periode hoorde Nederland bij grote Europese rijken. Een belangrijker leider was
Karel V. Hij heeft zijn rijk enorm uitgebreid. Nederland bestond toen der tijd uit verschillende
gewesten, en was dus nog niet 1 zelfstandige staat. De verschillende gewesten werden
bestuurd door landsheren, die ook hun eigen regels, bestuur en privileges hadden.
In 1543 was er de Personele Unie: de verschillende gewesten kwamen steeds meer onder 1
vorst te staan. Meerdere gebieden hadden dan dezelfde heerser, maar blijven juridische
aparte gebieden.
In 1549 voerde Karel V de Pragmatieke Sanctie in. Dit betekende dat de 17 Nederlandse
gewesten samen moesten blijven, en ook samen werden geërfd door 1 opvolger. Het doel
hiervan was meer politieke stabiliteit en centralisatie. Dit was een belangrijke stap naar een
meer samenhangend Nederland.
Omdat de vorst vaak niet zelf in de Nederlanden woonde, werd het bestuur uitgevoerd door
andere bestuurders. Er ontstond een bestuurssysteem met meerdere lagen. De landsheer
was de hoogste politieke autoriteit, maar hij kon de Nederlanden niet zelf dagelijks besturen.
Daarom stelde hij vertegenwoordigers aan.
De landvoogd was de plaatsvervanger van de vorst in de Nederlanden. De landvoogd was
dus eigenlijk de hoogste bestuurder ter plaatse. Omdat de Nederlanden was verdeeld in
verschillende gewesten, had elke gewest een eigen stadhouder. Dit was dus de
vertegenwoordiger van de landsheer, in een speci ek gewest.
De Raad van State was een belangrijk adviesorgaan voor de vorst en de landvoogd. Dit
waren vaak hoge edelen en belangrijke bestuurders. Zij hadden niet een volledige
beslissingsmacht, maar hun advies was vaak erg belangrijk.
De Staten-generaal was een vergadering van vertegenwoordiging van verschillende
gewesten. Elke provincie stuurde vertegenwoordigers en zij konden dan hun eigen privileges
beschermen. Dit was nog geen democratie maar wel een vroege vorm van politiek invloed.
In deze periode probeerden vorsten meer macht naar zich toe te trekken, maar de meeste
gewesten waren daar niet blij mee, omdat ze gewend waren aan hun eigen privileges en
2
fi
, Staatsrecht
autonomie. Deze spanningen speelden later een grote rol in de Opstand tegen Spanje
(1568).
In de landsheerlijke periode bestonden tot slot ook bijna geen burgerrechten. Een voorbeeld
is het Bloedplakkaat (1550), wat een wet was tegen ketterij (afwijking van het katholieke
geloof). Protestanten konden zwaar worden gestraft, wat laat zien dat godsdienstvrijheid
niet bestond. Daarnaast was ook de rechtspraak nog onder dienst van de vorst. Rechter
waren niet onafhankelijk.
2. Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden - 1579 - 1795
In 1568 begon de Opstand tegen Spanje. De Nederlanden stonden toen onder de Spaanse
koning Philip II van Spanje. Veel mensen waren ontevreden over zijn bestuur, aangezien zijn
streng katholiek waren en er geen ruimte was om protestants te zijn, er hoge belastingen
waren en omdat de koning steeds meer controle wilde over de gewesten. Door deze
spanningen kwamen verschillende gewesten in opstand.
Tijdens de opstand besloten de noordelijke gewesten om samen te werken, dit gebeurde in
de Unie van Utrecht (1579). Dit wordt gezien als de basis van de Nederlandse Staat.
In 1581 verklaarden de Nederlanden dat ze de Spaanse koning niet langer als hun heersen
erkende. Dit gebeurde in het Plakkaat van Verlatinghe. Hier werd Filips II o cieel afgezet als
koning van de Nederlanden.
—> beide jaartallen kunnen dus als begin van het Republiek der Zeven Verenigde
Nederlanden gelden. Zowel de samenwerking als de onafhankelijkheidsverklaring waren
nodig om tot een republiek te komen.
De oorlog duurde echter nog lang. Pas in 1648 werd de onafhankelijkheid o cieel erkend in
het Vrede van Munster. Hiermee eindigde de 80 jarige oorlog en werd de Republiek der
Verenigde Nederlanden internationaal erkend.
Hiermee werd Nederland een republiek zonder koning, de macht lag bij de gewesten en de
Staten-Generaal. De republiek bestond uit zeven zelfstandige provincies, die elk hun eigen
bestuur en regels hadden. Nederland was dus meer een samenwerking tussen provincies.
(—> een confederaal verband).
De provincies werkten samen in de Staten-Generaal, die besliste over alle zaken die alle
provincies aangingen. De Staten-Generaal bestond uit vertegenwoordigers van de
gewesten.
Naast de Staten-Generaal was er ook een stadhouder. De standhouder was een soort
militaire leider. Hij had veel invloed, maar was geen koning.
Een andere belangrijke functie was de raadspensionaris. Dit was een belangrijke bestuurder
van vooral de provincie Holland, de rijkste provincie.
Tot slot bleef de Raad van State bestaan, dit orgaan hielp bij de organisatie van de staat en
het leger.
In deze periode werd Nederland een belangrijke handelsmacht. Nederland had twee
belangrijke handelsorganisaties namelijke de VOC en de WIC. Hierdoor werd Nederland in
de 17e eeuw zeer rijk.
Het politieke systeem was eigenlijk een balans tussen provinciale macht en samenwerking.
Dit maakte het bestuur soms langzaam en ingewikkeld, omdat provincies het vaak met
elkaar eens moesten worden.
Het Republiek Der Verenigde Nederlanden was dus een confederatie: een
samenwerkingsverband van onafhankelijke staten
3. Franse tijd - 1795 - 1813
In 1795 vielen Franse revolutionaire troepen Nederland binnen. De oude Republiek der
Verenigde Nederlanden verdween en werd vervangen door de Bataafse Republiek. Deze
nieuwe staat was geïnspireerd door de ideeën van de Franse revolutie: vrijheid, gelijkheid,
volkssoevereiniteit en machtenscheiding.
Een grote verandering was dat Nederland een eenheidsstaat werd. De centrale overheid
kreeg meer macht en de provincies kregen minder zelfstandigheid.
3
ffiffi
, Staatsrecht
Binnen Nederland ontstond een discussie over hoe de staat georganiseerd zou moeten
worden. Unitariërs wilde een sterke centrale staat en minder macht voor provincies, terwijl
federalisten meer macht voor de provincies wilde. Uiteindelijk werd Nederland een
eenheidsstaat (de unitariërs kregen dus grotendeels hun zin).
In 1806 maakte Napoleon Nederland tot het Koninkrijk Holland en zette zijn broer Louis op
de troon. Nederland kreeg dus weer een koning, die onder invloed van napoleon stond. De
bedoeling hierachter was dat Nederland beter zou samenwerken met Frankrijk.
Echter vond Napoleon dat Louis niet streng genoeg was, en besloot daarom in 1810
Nederland direct bij Frankrijk in te lijven. Dit betekende dat Nederland onderdeel werd van
het Franse keizerrijk en de franse wetten werden ingevoerd. Nederland was dus geen
zelfstandig land meer.
Hoewel deze tijd onrustig was, had het grote invloed op het huidige Nederland. Nederland
werd namelijk een eenheidsstaat en kwamen er moderne bestuursstructuren. Ook de franse
wetten en bestuursideeën beïnvloedden Nederland.
4. Koninkrijk der Nederlanden - 1814 - 1815
In 1813 werd Napoleon verslagen. Daardoor kwam er een einde aan de Franse
overheersing. Nederland werd weer zelfstandig en de Nederlandse politieke leiders wilde
een stabiele staat creëren. Daarom besloten zij een monarchie op te richten.
Naast de koning bestond er ook een parlement: de Staten-Generaal. Zij vertegenwoordigt
het volk, maar in deze tijd had de koning nog veel macht. De wetgevende macht lag bij de
koning en de Staten-Generaal samen.
Nederland werd georganiseerd als een eenheidsstaat, dat betekent dat er 1 centrale
regering was voor het hele land. De provincies bestaan nog, maar hebben minder
zelfstandigheid.
In de Grondwet van 1814 werd een aantal bepalingen opgenomen om de breuk met het
verleden te markeren. Deze waren artikel 50 GW en artikel 67 lid 3 GW.
Artikel 50 GW: ‘’De Staten-Generaal vertegenwoordigen het gehele Nederlandse volk’’.
—> Men vertegenwoordigden het hele Nederlandse volk in plaats van alleen de gewesten.
Artikel 67 lid 3 GW: ‘’ De leden stemmen zonder last’’.
—> De vertegenwoordigers waren niet meer gebonden aan die last, men wilde dit expliciet
opnemen.
In 1815 werden Nederland en België samengevoegd tot 1 land: het verenigd Koninkrijk der
Nederlanden. Echter werkte dit niet goed, en werd België in 1830 weer onafhankelijk.
Tot slot werd in deze periode ook het tweekamserstelsel ingevoerd. Dat betekent dat het
parlement uit twee kamers bestaan: eerste en tweede kamer. De eerste kamer controleert
wetten en wordt indirect gekozen, en de tweede kamer bespreekt en maakt de weten en
vertegenwoordigt de bevolking.
Tegen het einde van de 18e eeuw gingen de bedrijven WIC en VOC failliet. De kolonies
kwamen direct onder het bestuurd van de Nederlandse Staat. De voor Nederland
belangrijkste kolonies waren Indonesië, Suriname en de Antillen.
5. Verdere evolutie tot nu
In 1848 werd de Nederlandse grondwet sterk veranderd. Deze hervorming is een van de
belangrijkste momenten in het Nederlandse staatsrecht. De ministeriële
verantwoordelijkheid werd ingevoerd, wat inhield dat de koning politiek onschendbaar werd
en dat ministers verantwoording aan het parlement moesten a eggen. De macht van de
koning werd kleiner. Daarnaast werd de Tweede Kamer rechtstreeks gekozen door de
burgers, maar alleen rijke witte mannen mochten stemmen (=censuskiesrecht).
4
fl
