Hoofdstuk 3. Gebieden Zuid Amerika
1.1 regionale beeldvorming
stereotype beelden
het beeld dat mensen van een onbekend gebied hebben, is vaak gebaseerd op vooroordelen. Dat
noem je een stereotype. Zo’n beeld geeft een algemene karakterisering van een gebied of een groep
mensen. Stereotype beelden zijn kort door de bocht, vaak wordt voor het gemak alles op een hoop
gegooid.
Perceptie
Stereotype beelden berusten deels op de juiste en deels op onjuiste informatie. De praktijk leert dat
deze beelden moeilijk te veranderen zijn, zelfs als allang is aangetoond dat ze niet kloppen.
Stereotype beelden komen tot stand door perceptie. Perceptie is de manier waarop je op basis van
juiste of onjuiste informatie de werkelijkheid inkleurt.
Geografische beelden
Geografische beelden zijn objectieve en controleerbare beelden van de ligging van een gebied en van
zijn ruimtelijke kenmerken en relaties. Geografische kennis voorkomt dat je een vertekend beeld
hebt van een gebied of van zijn bewoners. Je mental map wordt als het ware gecorrigeerd.
1.2 landschappen
west: actieve continentrand
Amerika bestaat uit meerdere tektonische platen. Het vasteland omvat de Zuid-Amerikaanse plaat en
het zuidelijke deel van de Caribisch plaat. De oceanische korst van de Nazcaplaat en de Antarctische
plaat duiken weg onder de continentale korst van Zuid-Amerika. Dit verschijnsel noem je subductie.
Dit gepaard met aardbevingen, actief vulkanisme en gebergtevorming. Het Andes-gebergte is hier
een voorbeeld van. Het stollingsgesteente andesiet komt hier veel voor.
De Andes is een hooggebergte dat in het noordwesten uit meerdere bergketens bestaat. Hiertussen
ligt een hoogvlakte of hoogland, de zogenaamde Altiplano.
Oost: passieve continentenrand
De oostzijde van het continent is juist een passieve continentrand. De plaatgrenen zijn in rust. Ten
oosten van het Andes gebergte liggen de Guyana- en het Braziliaanse schild. Dit zijn de alleroudste
kernen van het Zuid-Amerikaanse continent.
Bodemschatten
Binnen Zuid-Amerika zijn vooral het Andes gebergte en de hooglanden rijk aan ertsen zoals ijzer,
koper, tin, zilver en goud. Die metalen zijn vaak door het opstijgende magma uit de aardmantel
meegenomen. Ertsaders nemen de metalen ook mee naar de aardoppervlak. Vaak blijven ze wel
ondergronds en worden ze via schachtbouw gewonnen.
Een aantal gebieden met een tropisch regenwoudklimaat is rijk aan bauxiet. Onder hete en vochtige
omstandigheden ontstaat hier door langdurige chemische verwering van kleibodems bauxiet, de
grondstof voor het lichte maar sterke aluminium. Steeds belangrijker wordt het mineraal lithium dat
in zoutmeren gewonnen word.
, 1.3 klimaten
klimaat- en landschapszones
de noordelijke helft van Zuid-Amerika ligt volledig in de tropen. Toch is het hier niet overal warm en
vochtig. Het ligt eraan of je aan de loef- of lijzijde van het Andes gebergte je bent. In juli (winter)
schuift de ITCZ zover naar het noorden, dat op het hoogland een droge zuidoostpassaat gaat waaien.
Noordoost-Brazilië neemt een uitzonderingspositie in. Hier komen periodiek ernstige droogtes voor
omdat mangrovebossen altijd met de wortels in brak en zout water in subtropische kustgebieden
staan, kunnen ze ook groeien in gebieden met weinig neerslag. In het zuiden van Brazilië wordt heet
klimaat gematigder met een koelere winter en korter groeiseizoen. Nog verder zuidwaarts lopen de
klimaten uiteen van een steppe- en woestijnklimaat tot een gematigd zeeklimaat.
Klimaatfactoren
De ligging van klimaat-, vegetatie-, en land-schapzones in Zuid-Amerika wordt voor een groot deel
bepaald door de geografische breedteligging, de hoogte, de noord-zuidligging van het Andes
gebergte en de invloed van zee- en luchtstromen.
1.4 bevolking: spreiding, samenstelling en groei
bevolkingsspreiding en dichtheid
natuurlijke omstandigheden hebben een grote invloed op de dichtheid en spreiding van de
bevolking. Van nature heeft het ene gebied een grotere draagkracht dan de andere, dat heet de
bevolkingsdruk.
Witte mensen wonen west langs de kust en oost, indianen noordoost en zwarten oost langs de kust.
Bevolkingssamenstelling
De bevolking in Zuid-Amerika bestaat voor het grootste deel uit mestiesen. Mestiesen zijn een mix
van witten en indianen. Daarnaast zijn er Afrikaanse, Europese en Aziatische bevolkingsgroepen. De
enorme raciale en etnische diversiteit gaat gepaard met grote economische, sociale en politieke
tegenstellingen.
Natuurlijke bevolkingsgroei
De bevolkingsgroei in de noordelijke andesstaten behoorde in 1960 en 1970 tot de hoogste ter
wereld. Het cijfer daalt door de stijgende welvaart, de verhoging van het opleidingsniveau en de
verstedelijking. Daarnaast spelen de media een belangrijke rol bij de gezinsplanning.
Verstedelijking
Zuid-Amerika is het meest verstedelijkte continent ter wereld. De snelle verstedelijking van Zuid-
Amerika begon na 1950 en werd vooral veroorzaakt door de uitstoot van arbeidskrachten in de
landbouw en de opkomst van de industrie. De gevolgen voor de spreiding van de bevolking waren:
1. het ontstaan van megasteden de snelle groei ging hier gepaard met het ontstaan van
uitgestrekte favela’s (sloppenwijken) , sterke toename van de informele sector en
overbelasting van de stedelijke infrastructuur.
2. Snelle groei van kleinere steden. Deze groeien door de komst van migranten uit nog kleinere
steden.
3. Door de groei van de steden nam de bevolkingsdichtheid van kustzone toe, maar deze
stijging vlakte na 1980 af. Megasteden groeiden nauwelijks meer door vestigingsoverschot,
1.1 regionale beeldvorming
stereotype beelden
het beeld dat mensen van een onbekend gebied hebben, is vaak gebaseerd op vooroordelen. Dat
noem je een stereotype. Zo’n beeld geeft een algemene karakterisering van een gebied of een groep
mensen. Stereotype beelden zijn kort door de bocht, vaak wordt voor het gemak alles op een hoop
gegooid.
Perceptie
Stereotype beelden berusten deels op de juiste en deels op onjuiste informatie. De praktijk leert dat
deze beelden moeilijk te veranderen zijn, zelfs als allang is aangetoond dat ze niet kloppen.
Stereotype beelden komen tot stand door perceptie. Perceptie is de manier waarop je op basis van
juiste of onjuiste informatie de werkelijkheid inkleurt.
Geografische beelden
Geografische beelden zijn objectieve en controleerbare beelden van de ligging van een gebied en van
zijn ruimtelijke kenmerken en relaties. Geografische kennis voorkomt dat je een vertekend beeld
hebt van een gebied of van zijn bewoners. Je mental map wordt als het ware gecorrigeerd.
1.2 landschappen
west: actieve continentrand
Amerika bestaat uit meerdere tektonische platen. Het vasteland omvat de Zuid-Amerikaanse plaat en
het zuidelijke deel van de Caribisch plaat. De oceanische korst van de Nazcaplaat en de Antarctische
plaat duiken weg onder de continentale korst van Zuid-Amerika. Dit verschijnsel noem je subductie.
Dit gepaard met aardbevingen, actief vulkanisme en gebergtevorming. Het Andes-gebergte is hier
een voorbeeld van. Het stollingsgesteente andesiet komt hier veel voor.
De Andes is een hooggebergte dat in het noordwesten uit meerdere bergketens bestaat. Hiertussen
ligt een hoogvlakte of hoogland, de zogenaamde Altiplano.
Oost: passieve continentenrand
De oostzijde van het continent is juist een passieve continentrand. De plaatgrenen zijn in rust. Ten
oosten van het Andes gebergte liggen de Guyana- en het Braziliaanse schild. Dit zijn de alleroudste
kernen van het Zuid-Amerikaanse continent.
Bodemschatten
Binnen Zuid-Amerika zijn vooral het Andes gebergte en de hooglanden rijk aan ertsen zoals ijzer,
koper, tin, zilver en goud. Die metalen zijn vaak door het opstijgende magma uit de aardmantel
meegenomen. Ertsaders nemen de metalen ook mee naar de aardoppervlak. Vaak blijven ze wel
ondergronds en worden ze via schachtbouw gewonnen.
Een aantal gebieden met een tropisch regenwoudklimaat is rijk aan bauxiet. Onder hete en vochtige
omstandigheden ontstaat hier door langdurige chemische verwering van kleibodems bauxiet, de
grondstof voor het lichte maar sterke aluminium. Steeds belangrijker wordt het mineraal lithium dat
in zoutmeren gewonnen word.
, 1.3 klimaten
klimaat- en landschapszones
de noordelijke helft van Zuid-Amerika ligt volledig in de tropen. Toch is het hier niet overal warm en
vochtig. Het ligt eraan of je aan de loef- of lijzijde van het Andes gebergte je bent. In juli (winter)
schuift de ITCZ zover naar het noorden, dat op het hoogland een droge zuidoostpassaat gaat waaien.
Noordoost-Brazilië neemt een uitzonderingspositie in. Hier komen periodiek ernstige droogtes voor
omdat mangrovebossen altijd met de wortels in brak en zout water in subtropische kustgebieden
staan, kunnen ze ook groeien in gebieden met weinig neerslag. In het zuiden van Brazilië wordt heet
klimaat gematigder met een koelere winter en korter groeiseizoen. Nog verder zuidwaarts lopen de
klimaten uiteen van een steppe- en woestijnklimaat tot een gematigd zeeklimaat.
Klimaatfactoren
De ligging van klimaat-, vegetatie-, en land-schapzones in Zuid-Amerika wordt voor een groot deel
bepaald door de geografische breedteligging, de hoogte, de noord-zuidligging van het Andes
gebergte en de invloed van zee- en luchtstromen.
1.4 bevolking: spreiding, samenstelling en groei
bevolkingsspreiding en dichtheid
natuurlijke omstandigheden hebben een grote invloed op de dichtheid en spreiding van de
bevolking. Van nature heeft het ene gebied een grotere draagkracht dan de andere, dat heet de
bevolkingsdruk.
Witte mensen wonen west langs de kust en oost, indianen noordoost en zwarten oost langs de kust.
Bevolkingssamenstelling
De bevolking in Zuid-Amerika bestaat voor het grootste deel uit mestiesen. Mestiesen zijn een mix
van witten en indianen. Daarnaast zijn er Afrikaanse, Europese en Aziatische bevolkingsgroepen. De
enorme raciale en etnische diversiteit gaat gepaard met grote economische, sociale en politieke
tegenstellingen.
Natuurlijke bevolkingsgroei
De bevolkingsgroei in de noordelijke andesstaten behoorde in 1960 en 1970 tot de hoogste ter
wereld. Het cijfer daalt door de stijgende welvaart, de verhoging van het opleidingsniveau en de
verstedelijking. Daarnaast spelen de media een belangrijke rol bij de gezinsplanning.
Verstedelijking
Zuid-Amerika is het meest verstedelijkte continent ter wereld. De snelle verstedelijking van Zuid-
Amerika begon na 1950 en werd vooral veroorzaakt door de uitstoot van arbeidskrachten in de
landbouw en de opkomst van de industrie. De gevolgen voor de spreiding van de bevolking waren:
1. het ontstaan van megasteden de snelle groei ging hier gepaard met het ontstaan van
uitgestrekte favela’s (sloppenwijken) , sterke toename van de informele sector en
overbelasting van de stedelijke infrastructuur.
2. Snelle groei van kleinere steden. Deze groeien door de komst van migranten uit nog kleinere
steden.
3. Door de groei van de steden nam de bevolkingsdichtheid van kustzone toe, maar deze
stijging vlakte na 1980 af. Megasteden groeiden nauwelijks meer door vestigingsoverschot,
