Quinty Bouwens
Samenvatting
Rechtstaat en democratie
1.1 Groeiende vrijheid (middeleeuwen-18e eeuw)
Steden en staten
Monniken en ridders bijna geen steden meer in West-Europa, geestelijken en
edelen heersten over de horige boeren.
Later in de middeleeuwen ontstonden steden (stadsrechten waardoor burgers
zichzelf mochten besturen).
Staten vorsten begonnen hun gebied meer als eenheid te besturen vanuit 1 stad
met behulp van ambtenaren en een eigen leger (staatsvorming en centralisatie).
Bestuur werd vooral betaald met het geld voor de stedelijke burgerij (in ruil
hiervoor kregen hun stadsrechten).
Om afspraken te maken riepen ze een parlement of staten generaal bijeen
(vergadering van 3 standen).
17 gewesten vanaf 1428 kregen de gewesten veel met elkaar te maken toen
hertog Filips van Bourgondië veel gewesten in handen kreeg. Hij werd graaf van
Holland, Zeeland en Brabant.
Hij krijg hulp van de staten, in 1464 riep hij voor het eerst de staten generaal bij
elkaar.
De Nederlandse opstand
De Bourgondische vorsten voerde gelijke wetten en regels in voor alle gewesten, in
de 16de eeuw werd dit doorgezet door Karel V en zijn zoon Filips II.
Toen Filips de rechten verder wilde beperken ontstond er verzet.
1565 verzet tegen godsdienst dwang van streng-katholieke Filips.
In de Nederlanden kreeg het protestantse calvinisme. Het protestantisme was
verboden door Filips maar toch hielden calvinisten hagenpreken.
1568 Alva trad meedogenloos op tegen calvinisten en ongehoorzame
Nederlandse bestuurders.
Nederlandse opstand de opstand brak uit onder leiding van Willem van Oranje
(hoge edelman die door Filips was uitgeroepen tot stadhouder).
1572 opstandelingen veroveren Holland en Zeeland en later ook andere gewesten
en steden.
1579 de opstandige steden en gewesten sluiten een militair bondgenootschap
(unie van Utrecht).
,1588 stichting onafhankelijke staat: Republiek der Verenigde Nederlanden.
De republiek
De gewesten
Zagen zichzelf als zelfstandige soevereine landen.
Werd bestuurd door zijn eigen staten, een vergadering van afgevaardigden
van steden en adel.
Gemeenschappelijke zaken werden geregeld door de staten generaal.
De stadhouder was opperbevelhebber en had allerlei rechten.
Enkel vooraanstaande families leverden regenten.
Vrijheid
Unie van Utrecht afspraken:
De overheid mocht geen onderdaan tot geloof dwingen
In de republiek bleef de gewetensvrijheid bestaan (betekende niet dat alle
godsdiensten dezelfde rechten hadden).
Alleen leden van de gereformeerde (calvinistische) kerk mochten
overheidsambten bekleden.
Katholieken mochten hun geloof belijden, maar hun kerk was verboden.
Vrijheid in Nederlands:
Er werden boeken gedrukt die elders verboden waren.
Vrouwen waren niet heel onderdanig aan mannen.
De boeren waren in het grootste deel van Nederland vrij.
De geestelijke stand was afgeschaft.
De adel had alleen in het oosten nog veel macht.
Absolutisme
Nederland was in de 17e en 18e eeuw een van de weinige republieken in Europa. Het
was een tijd van machtige vorsten.
Koning Lodewijk XIV werd zo machtig dat hij van niemand afhankelijk wilde zijn,
de Engelse koning wilde ook absolute macht, maar verloren hun machtsstrijd met het
parlement.
1.2 De democratische revolutie (1781-1813)
De verlichting
, Europeanen geloofden eeuwen dat God alles bepaalde.
De verlichting in de 18e eeuw gingen mensen anders nadenken. Ze geloofde niet
meer dat god alles bepaalde, ze vonden dat mensen van nature vrij en gelijk zijn.
Rationeel optimisme Verlichte burgers dachten dat de maatschappij door
redelijkheid verbeterd kon worden.
Verlicht absolutisme vorsten gebruiken hun macht om hun volk te ontwikkelen,
maar de verlichting leidde vooral tot kritiek op het ancien régime.
Democratische revoluties
Democratische revoluties braken eind 18e eeuw uit. De democraten meende dat
de hoogste macht niet afkomstig was van god maar van het volk.
Volkssoevereiniteit: burgers moesten zelf hun bestuurders kiezen.
Grondwet regeringen waren hieraan gebonden. Hierin stonden de grondrechten
en regels voor het bestuur en onderdanen vastgelegd.
Eerste democratische revolutie vond plaats in Amerika
1776: verenigde staten verklaren zich onafhankelijk.
1789: Franse revolutie breekt uit
1799: Napoleon maakt een eind aan de democratie en voert een dictatuur in.
Aan het volk van Nederland
1780 democratische ideeën worden populair in Nederland. Het gaat in die tijd
slecht met de republiek.
De Nederlandse oorlogsvloot blijkt kansloos na een zeeoorlog met Engeland.
De Britten leggen de overzeese handel stil wat leidt tot armoede en
achteruitgang.
1781 er verschijnt een pamflet onder de titel ‘aan het volk van Nederland’ de
schrijver Joan Der van der Cappellen tot den Pol, stelde dat de Republiek in verval
was geraakt door machtsmisbruik van de Oranjes en regenten die hen steunden.
Joan riep het volk op tot gewapend verzet.
De patriotten
Pamflet na de oproep van Joan vormden veel burgers vrijkorpsen, die
volksinvloed eisten (de patriotten). Ze wilde dat de bestuurders werden gekozen.
1786 de patriotten hadden hun eerste succes, ze verjoegen regenten uit het
stadhuis van Utrecht. In de maanden daarna grepen de patriotten ook de macht in
andere steden.
Stadhouder Willen V week uit van Den Haag naar Nijmegen. Toen zijn vrouw
Wilhelmina wilde terugkeren, werd ze tegengehouden. Daarop stuurde haar broer,
Samenvatting
Rechtstaat en democratie
1.1 Groeiende vrijheid (middeleeuwen-18e eeuw)
Steden en staten
Monniken en ridders bijna geen steden meer in West-Europa, geestelijken en
edelen heersten over de horige boeren.
Later in de middeleeuwen ontstonden steden (stadsrechten waardoor burgers
zichzelf mochten besturen).
Staten vorsten begonnen hun gebied meer als eenheid te besturen vanuit 1 stad
met behulp van ambtenaren en een eigen leger (staatsvorming en centralisatie).
Bestuur werd vooral betaald met het geld voor de stedelijke burgerij (in ruil
hiervoor kregen hun stadsrechten).
Om afspraken te maken riepen ze een parlement of staten generaal bijeen
(vergadering van 3 standen).
17 gewesten vanaf 1428 kregen de gewesten veel met elkaar te maken toen
hertog Filips van Bourgondië veel gewesten in handen kreeg. Hij werd graaf van
Holland, Zeeland en Brabant.
Hij krijg hulp van de staten, in 1464 riep hij voor het eerst de staten generaal bij
elkaar.
De Nederlandse opstand
De Bourgondische vorsten voerde gelijke wetten en regels in voor alle gewesten, in
de 16de eeuw werd dit doorgezet door Karel V en zijn zoon Filips II.
Toen Filips de rechten verder wilde beperken ontstond er verzet.
1565 verzet tegen godsdienst dwang van streng-katholieke Filips.
In de Nederlanden kreeg het protestantse calvinisme. Het protestantisme was
verboden door Filips maar toch hielden calvinisten hagenpreken.
1568 Alva trad meedogenloos op tegen calvinisten en ongehoorzame
Nederlandse bestuurders.
Nederlandse opstand de opstand brak uit onder leiding van Willem van Oranje
(hoge edelman die door Filips was uitgeroepen tot stadhouder).
1572 opstandelingen veroveren Holland en Zeeland en later ook andere gewesten
en steden.
1579 de opstandige steden en gewesten sluiten een militair bondgenootschap
(unie van Utrecht).
,1588 stichting onafhankelijke staat: Republiek der Verenigde Nederlanden.
De republiek
De gewesten
Zagen zichzelf als zelfstandige soevereine landen.
Werd bestuurd door zijn eigen staten, een vergadering van afgevaardigden
van steden en adel.
Gemeenschappelijke zaken werden geregeld door de staten generaal.
De stadhouder was opperbevelhebber en had allerlei rechten.
Enkel vooraanstaande families leverden regenten.
Vrijheid
Unie van Utrecht afspraken:
De overheid mocht geen onderdaan tot geloof dwingen
In de republiek bleef de gewetensvrijheid bestaan (betekende niet dat alle
godsdiensten dezelfde rechten hadden).
Alleen leden van de gereformeerde (calvinistische) kerk mochten
overheidsambten bekleden.
Katholieken mochten hun geloof belijden, maar hun kerk was verboden.
Vrijheid in Nederlands:
Er werden boeken gedrukt die elders verboden waren.
Vrouwen waren niet heel onderdanig aan mannen.
De boeren waren in het grootste deel van Nederland vrij.
De geestelijke stand was afgeschaft.
De adel had alleen in het oosten nog veel macht.
Absolutisme
Nederland was in de 17e en 18e eeuw een van de weinige republieken in Europa. Het
was een tijd van machtige vorsten.
Koning Lodewijk XIV werd zo machtig dat hij van niemand afhankelijk wilde zijn,
de Engelse koning wilde ook absolute macht, maar verloren hun machtsstrijd met het
parlement.
1.2 De democratische revolutie (1781-1813)
De verlichting
, Europeanen geloofden eeuwen dat God alles bepaalde.
De verlichting in de 18e eeuw gingen mensen anders nadenken. Ze geloofde niet
meer dat god alles bepaalde, ze vonden dat mensen van nature vrij en gelijk zijn.
Rationeel optimisme Verlichte burgers dachten dat de maatschappij door
redelijkheid verbeterd kon worden.
Verlicht absolutisme vorsten gebruiken hun macht om hun volk te ontwikkelen,
maar de verlichting leidde vooral tot kritiek op het ancien régime.
Democratische revoluties
Democratische revoluties braken eind 18e eeuw uit. De democraten meende dat
de hoogste macht niet afkomstig was van god maar van het volk.
Volkssoevereiniteit: burgers moesten zelf hun bestuurders kiezen.
Grondwet regeringen waren hieraan gebonden. Hierin stonden de grondrechten
en regels voor het bestuur en onderdanen vastgelegd.
Eerste democratische revolutie vond plaats in Amerika
1776: verenigde staten verklaren zich onafhankelijk.
1789: Franse revolutie breekt uit
1799: Napoleon maakt een eind aan de democratie en voert een dictatuur in.
Aan het volk van Nederland
1780 democratische ideeën worden populair in Nederland. Het gaat in die tijd
slecht met de republiek.
De Nederlandse oorlogsvloot blijkt kansloos na een zeeoorlog met Engeland.
De Britten leggen de overzeese handel stil wat leidt tot armoede en
achteruitgang.
1781 er verschijnt een pamflet onder de titel ‘aan het volk van Nederland’ de
schrijver Joan Der van der Cappellen tot den Pol, stelde dat de Republiek in verval
was geraakt door machtsmisbruik van de Oranjes en regenten die hen steunden.
Joan riep het volk op tot gewapend verzet.
De patriotten
Pamflet na de oproep van Joan vormden veel burgers vrijkorpsen, die
volksinvloed eisten (de patriotten). Ze wilde dat de bestuurders werden gekozen.
1786 de patriotten hadden hun eerste succes, ze verjoegen regenten uit het
stadhuis van Utrecht. In de maanden daarna grepen de patriotten ook de macht in
andere steden.
Stadhouder Willen V week uit van Den Haag naar Nijmegen. Toen zijn vrouw
Wilhelmina wilde terugkeren, werd ze tegengehouden. Daarop stuurde haar broer,
