Hoofdstuk 12
Paragraaf 1
Mechanische afweer: bescherming planten dmv bijv hun doorns.
Mutualisme: boom en dier bijv hebben baat bij elkaar, dier beschermt boom, boom
geeft voedsel als tegenprestatie.
Chemische afweer dmv stoffen die een plant maakt. Bijv brandharen van brandnetel.
Schimmels en bacteriën weren is lastig: als schimmel bijv wordt herkend, dan
huidmondjes dicht, of maken H2O2 (verdikking celwand) of NO komt vrij (schadelijk
voor plant en schimmel) en plant maakt dan snel stof die NO onschadelijk maakt in
plant.
Als er vraat plaats vindt: planten scheiden stoffen uit. Die geurstoffen detecteren de
bladeren. Bladeren maken stoffen die dieren niet lekker vinden.
Dieren ook op die geur af, als geur dan weten ze dat daar spinnen bijv zijn en die
kunnen zij weer opeten.
Nog een stap verder: maken in kliercellen buiten de bloem speciale nectar die
vijanden van hun vijand aantrekt.
Paragraaf 2
Bacteriën hebben geen celkern, DNA los in grondplasma. Goede en slechte bacteriën.
Goed: helpen je andere schadelijke stoffen te weerstaan.
Schadelijke: meeste leven van organische stoffen uit omgeving. Daarvan maken ze
producten. Die producten werken vaak ernstige reacties op in menselijk lichaam.
Blauwalg: foto-autotroof. Maken microcystines: peptidemoleculen die lever
beschadigen & anatoxine-a: tasten zenuwen aan, ademhaling stopt.
Andere eencellige ziekteverwekkers: malariaparasieten. Gaan in rode bloedcellen die
zich vervolgens ongeslachtelijk gaan vermeerderen, breken er dan uit en gif komt vrij.
Darmparasiet Giardia Iamblia: op darmwand: diarree.
Dekweefsels: nauw aaneensluitende cellen. Scheiden inwendig van uitwendig, grote
moleculen als ziekteverwekkers kunnen er niet doorheen.
Vb dekweefsel: opperhuid. Als cellen van hoornlaag afvallen, vallen ook bacteriën
eraf (lang niet allemaal!). Als wondje, dan bacteriën daarin en ontsteking kan.
Bruine kleur van zonnen: beschermingsreactie tegen uv door extra productie pigment
door de melanocyten. Hoopt zich op rond kern van cellen in kiemlaag, beschermt zo
het DNA. Als DNA beschadigt: huidkanker kan ontstaan. Andere bescherming:
verdikking opperhuid.
Paragraaf 3
Aspecifieke afweer: richten zich niet specifiek op 1 ziekteverwekker. Komt snel in
actie.
Virussen: maken gebruik van cellen om zich te vermeerderen. Virus bestaat uit: DNA/
RNA met daaromheen eiwitkapsel (en bij dierlijk soms daaromheen membraan met
eiwitten). Eiwit bindt zich aan cel, via endocytose de cel in, daar komt DNA/ RNA vrij.
Denguevirus: RNA-virus: RNA komt overeen met die van de mens: ribosomen op RER
vertalen virus-RNA naar viruseiwit etc (oa polymerase-enzym dat in het RER virus-
RNA bijmaakt). Virus-eiwitten en virus-RNA leveren nieuwe virussen, gaan voor
afwerking naar Golgi-systeem. Bij verlaten gastheercel: apoptose gastheercel.
, Te veel cellen sterven: grote hoeveelheid afvalstoffen maakt patiënt erg ziek. Allerlei
bloedingen, te weinig bloed.
Niet-specifieke afweer komt in actie als het virus in het bloed. Dat doen witte
bloedcellen en bloedeiwitten, zij maken het virus onschadelijk door erbinnen te
dringen. Niet-specifieke afweer ruimt ook de afgestorven cellen op.
Aspecifieke afweer bestaat uit:
o Mechanisch (fysische barrière)
o Chemisch (maagzuur)
o Koorts (versnelt afbraak ziekteverwekkers)
o Complementeiwitten: eiwitten in bloedplasma die geïnfecteerde en vreemde
cellen zo veel mogelijk opruimen. Effecten: aantrekken witte bloedcellen
(fagocyten) + celmembranen afbreken (door gaten in te prikken) +
ontstekingsreactie bevorderen.
o Granulocyten (hebben in grondplasma blaasjes met gifstoffen): activeren
andere witte bloedcellen door cytokinen (signaalstoffen voor communicatie
op celniveau, hechten aan cellen van de dichtstbijzijnde bloedvatwand en
markeren zo plaats van infectie voor andere typen witte bloedcellen. Hebben
ontspannende werking op spiercellen rond slagadertjes extra veel bloed
gaat ernaartoe wordt warm en rood = ontsteking. Ook ruimte tussen
epitheelcellen groter, meer macrofagen en dendritische cellen kunnen erheen
opruimen celresten etc.) en gaan de ziekteverwekker te lijf met enzymen
(kunnen gevangen indringers verteren).
o Macrofagen (witte bloedcellen) fagocytose: insluiten en onschadelijk
maken bacteriën (en oude rode bloedcellen, celresten etc.) + activatie andere
witte bloedcellen.
o Natural killercel: geïnfecteerde cellen opsporen en zelf vernietigen +
opsporen en aanzetten tot celdood. Cel besmet met virus koppelt ook die
virusantigenen aan MHC-I moleculen. NK-cellen ontdekken dat (die
controleren celmembranen op lichaamsvreemde antigenen). Als NK dat ziet:
perforine ontstaan gaten in membraan en cel loopt lee en sterft. Kunnen
ook aanzetten tot apoptose door het uitscheiden van eiwitten. Eiwitten
activeren enzym DNase: breekt veel DNA af.
o Dendritische cellen: fagocytose met stoffen die ze produceren. Na contact
met ziekteverwekker activeren ze cellen van specifieke afweer.
Antigenen op membraan gekoppeld aan MHC-I moleculen. Vormen als het ware een
vlaggenstok waaraan als vlag de antigenen kunnen hangen.
Paragraaf 4
Fagocyten van de algemene afweer activeren cellen van specifieke afweer door
presenteren van antigeen op hun membraan in de lymfeknopen zodat de witte
bloedcellen van de specifieke afweer in actie komen.
Milt: lymfeknoop: opslagplaats voor niet-gedifferentieerde witte (lymfocyten) en
rode bloedcellen (net zoals andere lymfeknopen) maar ruimt ook bacteriën op en
breekt oude rode bloedcellen af.
2 typen lymfocyten:
1. B-lymfocyten: ontwikkelt zich verder in beenmerg en komt direct in
lymfevatenstelstel.
Paragraaf 1
Mechanische afweer: bescherming planten dmv bijv hun doorns.
Mutualisme: boom en dier bijv hebben baat bij elkaar, dier beschermt boom, boom
geeft voedsel als tegenprestatie.
Chemische afweer dmv stoffen die een plant maakt. Bijv brandharen van brandnetel.
Schimmels en bacteriën weren is lastig: als schimmel bijv wordt herkend, dan
huidmondjes dicht, of maken H2O2 (verdikking celwand) of NO komt vrij (schadelijk
voor plant en schimmel) en plant maakt dan snel stof die NO onschadelijk maakt in
plant.
Als er vraat plaats vindt: planten scheiden stoffen uit. Die geurstoffen detecteren de
bladeren. Bladeren maken stoffen die dieren niet lekker vinden.
Dieren ook op die geur af, als geur dan weten ze dat daar spinnen bijv zijn en die
kunnen zij weer opeten.
Nog een stap verder: maken in kliercellen buiten de bloem speciale nectar die
vijanden van hun vijand aantrekt.
Paragraaf 2
Bacteriën hebben geen celkern, DNA los in grondplasma. Goede en slechte bacteriën.
Goed: helpen je andere schadelijke stoffen te weerstaan.
Schadelijke: meeste leven van organische stoffen uit omgeving. Daarvan maken ze
producten. Die producten werken vaak ernstige reacties op in menselijk lichaam.
Blauwalg: foto-autotroof. Maken microcystines: peptidemoleculen die lever
beschadigen & anatoxine-a: tasten zenuwen aan, ademhaling stopt.
Andere eencellige ziekteverwekkers: malariaparasieten. Gaan in rode bloedcellen die
zich vervolgens ongeslachtelijk gaan vermeerderen, breken er dan uit en gif komt vrij.
Darmparasiet Giardia Iamblia: op darmwand: diarree.
Dekweefsels: nauw aaneensluitende cellen. Scheiden inwendig van uitwendig, grote
moleculen als ziekteverwekkers kunnen er niet doorheen.
Vb dekweefsel: opperhuid. Als cellen van hoornlaag afvallen, vallen ook bacteriën
eraf (lang niet allemaal!). Als wondje, dan bacteriën daarin en ontsteking kan.
Bruine kleur van zonnen: beschermingsreactie tegen uv door extra productie pigment
door de melanocyten. Hoopt zich op rond kern van cellen in kiemlaag, beschermt zo
het DNA. Als DNA beschadigt: huidkanker kan ontstaan. Andere bescherming:
verdikking opperhuid.
Paragraaf 3
Aspecifieke afweer: richten zich niet specifiek op 1 ziekteverwekker. Komt snel in
actie.
Virussen: maken gebruik van cellen om zich te vermeerderen. Virus bestaat uit: DNA/
RNA met daaromheen eiwitkapsel (en bij dierlijk soms daaromheen membraan met
eiwitten). Eiwit bindt zich aan cel, via endocytose de cel in, daar komt DNA/ RNA vrij.
Denguevirus: RNA-virus: RNA komt overeen met die van de mens: ribosomen op RER
vertalen virus-RNA naar viruseiwit etc (oa polymerase-enzym dat in het RER virus-
RNA bijmaakt). Virus-eiwitten en virus-RNA leveren nieuwe virussen, gaan voor
afwerking naar Golgi-systeem. Bij verlaten gastheercel: apoptose gastheercel.
, Te veel cellen sterven: grote hoeveelheid afvalstoffen maakt patiënt erg ziek. Allerlei
bloedingen, te weinig bloed.
Niet-specifieke afweer komt in actie als het virus in het bloed. Dat doen witte
bloedcellen en bloedeiwitten, zij maken het virus onschadelijk door erbinnen te
dringen. Niet-specifieke afweer ruimt ook de afgestorven cellen op.
Aspecifieke afweer bestaat uit:
o Mechanisch (fysische barrière)
o Chemisch (maagzuur)
o Koorts (versnelt afbraak ziekteverwekkers)
o Complementeiwitten: eiwitten in bloedplasma die geïnfecteerde en vreemde
cellen zo veel mogelijk opruimen. Effecten: aantrekken witte bloedcellen
(fagocyten) + celmembranen afbreken (door gaten in te prikken) +
ontstekingsreactie bevorderen.
o Granulocyten (hebben in grondplasma blaasjes met gifstoffen): activeren
andere witte bloedcellen door cytokinen (signaalstoffen voor communicatie
op celniveau, hechten aan cellen van de dichtstbijzijnde bloedvatwand en
markeren zo plaats van infectie voor andere typen witte bloedcellen. Hebben
ontspannende werking op spiercellen rond slagadertjes extra veel bloed
gaat ernaartoe wordt warm en rood = ontsteking. Ook ruimte tussen
epitheelcellen groter, meer macrofagen en dendritische cellen kunnen erheen
opruimen celresten etc.) en gaan de ziekteverwekker te lijf met enzymen
(kunnen gevangen indringers verteren).
o Macrofagen (witte bloedcellen) fagocytose: insluiten en onschadelijk
maken bacteriën (en oude rode bloedcellen, celresten etc.) + activatie andere
witte bloedcellen.
o Natural killercel: geïnfecteerde cellen opsporen en zelf vernietigen +
opsporen en aanzetten tot celdood. Cel besmet met virus koppelt ook die
virusantigenen aan MHC-I moleculen. NK-cellen ontdekken dat (die
controleren celmembranen op lichaamsvreemde antigenen). Als NK dat ziet:
perforine ontstaan gaten in membraan en cel loopt lee en sterft. Kunnen
ook aanzetten tot apoptose door het uitscheiden van eiwitten. Eiwitten
activeren enzym DNase: breekt veel DNA af.
o Dendritische cellen: fagocytose met stoffen die ze produceren. Na contact
met ziekteverwekker activeren ze cellen van specifieke afweer.
Antigenen op membraan gekoppeld aan MHC-I moleculen. Vormen als het ware een
vlaggenstok waaraan als vlag de antigenen kunnen hangen.
Paragraaf 4
Fagocyten van de algemene afweer activeren cellen van specifieke afweer door
presenteren van antigeen op hun membraan in de lymfeknopen zodat de witte
bloedcellen van de specifieke afweer in actie komen.
Milt: lymfeknoop: opslagplaats voor niet-gedifferentieerde witte (lymfocyten) en
rode bloedcellen (net zoals andere lymfeknopen) maar ruimt ook bacteriën op en
breekt oude rode bloedcellen af.
2 typen lymfocyten:
1. B-lymfocyten: ontwikkelt zich verder in beenmerg en komt direct in
lymfevatenstelstel.
