Inhoudsopgave
Week 1 Kartelvorming...............................................................3
Anic................................................................................................3
Trellenborg......................................................................................4
Aalborg...........................................................................................5
Budapest Bank................................................................................6
Cartes Bancaire...............................................................................6
EDP.................................................................................................7
DHL................................................................................................7
Week 2 Dominantie en misbruik.................................................8
Hoffmann La Roche..........................................................................8
Dusseldorp......................................................................................8
Michelin I........................................................................................8
Servizio...........................................................................................8
United Brands.................................................................................9
Meta/Bundeskartellamt....................................................................9
Akzo...............................................................................................9
Virgin / British Airways...................................................................10
Microsoft.......................................................................................10
Week 3 Concentratietoezicht en de rol van effecten in het
algemeen...............................................................................11
Towercast......................................................................................11
Ernst & Young................................................................................11
Altice............................................................................................12
CK
Telecoms
.............................................................13
Airtours.........................................................................................13
Illumina/GRAIL...............................................................................14
Amazon/iRobot..............................................................................15
Week 4 Gevolgen in het mededingingsrecht.............................17
Bronner test..................................................................................17
Binon............................................................................................18
1
, LEEGIN..........................................................................................18
Super Bock....................................................................................18
Booking.com..................................................................................19
Week 5 Staatssteuntoezicht.....................................................21
NOx...............................................................................................21
PreusenElektra..............................................................................21
Stardust Marine (controlevereiste).................................................22
Eventech.......................................................................................24
France Telecom..............................................................................24
Begunstiging / Altmark Trans..........................................................24
Stardust Marine (market economy operator)...................................24
ING...............................................................................................25
Residex.........................................................................................26
Gibraltar Taks Reform....................................................................26
Adrien-Wien...................................................................................27
Week 6 Artikel 106 en nuttig effect doctrine.............................28
CNSD.............................................................................................28
Albany...........................................................................................28
Pavlov...........................................................................................29
CIF................................................................................................29
Didam...........................................................................................30
Promoimpresa...............................................................................31
Höfner...........................................................................................32
Corbeau........................................................................................33
Altmark Trans – subsidie.................................................................33
Week 7 Ex-antificering.............................................................34
Wouters........................................................................................34
ISU................................................................................................35
Android Auto.................................................................................37
2
,Week 1 Kartelvorming
Anic
79 In de tweede plaats zijn de in artikel 85, lid 1, van het Verdrag bedoelde
overeenkomsten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen
noodzakelijkerwijs het uitvloeisel van een samenwerking van meerdere
ondernemingen, die alle medeplegers van de inbreuk zijn, maar wier deelneming
verschillende vormen kan hebben afhankelijk van met name de kenmerken van
de betrokken markt en de positie van elke onderneming op die markt, de
nagestreefde doelen en de gekozen of voorgenomen uitvoeringswijzen.
80 Het enkele feit dat elke onderneming op haar eigen wijze aan de inbreuk
deelneemt, volstaat niet om haar aansprakelijkheid voor de gehele inbreuk uit te
sluiten, daaronder begrepen voor gedragingen die in feite door andere
deelnemende ondernemingen zijn begaan, maar die hetzelfde
mededingingbeperkende doel of gevolg hebben.
81 In de derde plaats verbiedt artikel 85 van het Verdrag alle overeenkomsten
tussen ondernemingen en besluiten van ondernemersverenigingen, daaronder
begrepen gedragingen ter uitvoering van die overeenkomsten of besluiten,
alsmede alle onderling afgestemde feitelijke gedragingen, wanneer die de
handel tussen lidstaten ongunstig kunnen beïnvloeden en een
mededingingbeperkend doel of gevolg hebben. Hieruit volgt, dat dit artikel niet
alleen door een op zichzelf staande handeling kan worden geschonden, maar
eveneens door een reeks handelingen of door een voortgezette gedraging. Deze
uitlegging kan niet worden betwist met het argument, dat een of meer
onderdelen van deze reeks handelingen of voortgezette gedraging op zich ook
een schending van artikel 85 van het Verdrag kunnen opleveren.
82 In casu heeft het Gerecht in punt 204 van het bestreden arrest geoordeeld,
dat de vastgestelde overeenkomsten en onderling afgestemde feitelijke
gedragingen, aangezien zij alle hetzelfde doel hadden, stelsels van regelmatige
bijeenkomsten en van vaststellingen van richtprijzen en quota vormden, die op
hun beurt pasten in het kader van een aantal door de betrokken ondernemingen
ondernomen stappen die waren gericht op één economisch doel, te weten het
verstoren van de prijsontwikkeling. Volgens het Gerecht zou het gekunsteld zijn,
deze voortgezette gedraging die door één enkel doel werd gekenmerkt op te
splitsen in verschillende gedragingen en als even zovele inbreuken te
beschouwen, terwijl het om één inbreuk ging waaraan geleidelijk gestalte was
gegeven door zowel verboden overeenkomsten als verboden onderling
afgestemde feitelijke gedragingen.
83 Onder deze omstandigheden heeft het Gerecht terecht geoordeeld, dat een
onderneming die aan een dergelijke inbreuk heeft deelgenomen door middel van
voor haar kenmerkende gedragingen die een overeenkomst of onderling
afgestemde feitelijke gedraging met een mededingingbeperkend doel in de zin
van artikel 85, lid 1, van het Verdrag vormen en die een bijdrage aan de
verwezenlijking van de inbreuk in zijn geheel beoogden te leveren, voor de
gehele duur van haar deelneming aan die inbreuk eveneens aansprakelijk is voor
de gedragingen van andere ondernemingen in het kader van diezelfde inbreuk.
Dit is namelijk het geval wanneer komt vast te staan, dat de betrokken
onderneming de onrechtmatige gedragingen van de andere deelnemers kende of
redelijkerwijs kon voorzien en bereid was het risico ervan te aanvaarden.
3
, Mastercard
33 Zoals het Gerecht terecht heeft gememoreerd in het bestreden arrest, volgt
uit de rechtspraak, algemeen gezegd, dat de begrippen „overeenkomst”,
„onderling afgestemde feitelijke gedraging” en „besluit van een
ondernemersvereniging” in artikel 81, lid 1, EG iedere vorm van collusie tussen
ondernemingen beogen te omvatten die, ongeacht de vorm waarin deze zich
manifesteert, gericht is op het veroorzaken van de in deze bepaling verboden
gevolgen. Derhalve kunnen ondernemingen niet ontsnappen aan het verbod van
deze bepaling enkel en alleen omdat zij hun marktgedrag coördineren via een
collectieve structuur of een gemeenschappelijk orgaan of omdat zij een
dergelijke coördinatie overlaten aan een onafhankelijk orgaan. In het bijzonder
het begrip ondernemersvereniging is ruim uitgelegd als ieder lichaam, zelfs
wanneer het geen rechtspersoonlijkheid bezit of geen winstoogmerk heeft, en los
van zowel de juridische kwalificatie die in het nationale recht aan het lichaam
wordt gegeven als het feit dat zijn leden natuurlijke personen of rechtspersonen
zijn, of ook zelf ondernemersverenigingen. Een ruime uitlegging is ook
gehanteerd ten aanzien van het begrip besluit van een ondernemersvereniging.
Uit de rechtspraak volgt namelijk dat dit begrip iedere handeling omvat, zelfs
indien zij niet bindend is, die ongeacht hoe zij juridisch precies moet worden
gekwalificeerd, een getrouwe weergave is van de wil van de vereniging om het
gedrag van haar leden te coördineren.
Trellenborg
51. Het is echter eveneens vaste rechtspraak dat niet elk van de door de
Commissie aangevoerde bewijzen noodzakelijkerwijs voor elk onderdeel van de
inbreuk aan deze criteria hoeft te voldoen. Het is voldoende dat de door de
Commissie aangevoerde bundel aanwijzingen, in zijn geheel beschouwd, aan dit
vereiste voldoet.
52. Voorts is het gebruikelijk dat de activiteiten die met
mededingingsverstorende overeenkomsten verband houden, clandestien worden
verricht, dat bijeenkomsten in het geheim worden gehouden en dat de
desbetreffende documentatie tot een minimum wordt beperkt. Zelfs wanneer de
Commissie stukken ontdekt waaruit expliciet blijkt dat de marktdeelnemers
onrechtmatige contacten hebben onderhouden, zoals de notulen van
vergaderingen, zijn die dus doorgaans slechts fragmentarisch en schaars, zodat
bepaalde details vaak via deductie moeten worden gereconstrueerd. In de
meeste gevallen moet het bestaan van een mededingingsverstorende gedraging
of overeenkomst dus worden afgeleid uit een reeks coïncidenties en
aanwijzingen die in hun totaliteit beschouwd, bij gebreke van een andere
coherente verklaring, het bewijs kunnen leveren dat de mededingingsregels zijn
geschonden.
57. In herinnering moet worden geroepen dat het bestaan van een
mededingingsverstorende gedraging of overeenkomst in de meeste gevallen
moet worden afgeleid uit een samenloop van omstandigheden en aanwijzingen
die in hun totaliteit beschouwd, bij gebreke van een andere coherente verklaring,
het bewijs kunnen vormen dat de mededingingsregels zijn geschonden.
Dergelijke omstandigheden en aanwijzingen kunnen, in hun geheel beschouwd,
niet enkel uitsluitsel geven over het bestaan van mededingingsverstorende
gedragingen of overeenkomsten, maar tevens over de duur van een
voortdurende mededingingsverstorende gedraging of over het tijdvak waarin een
in strijd met de mededingingsregels gesloten overeenkomst is toegepast .
4
Week 1 Kartelvorming...............................................................3
Anic................................................................................................3
Trellenborg......................................................................................4
Aalborg...........................................................................................5
Budapest Bank................................................................................6
Cartes Bancaire...............................................................................6
EDP.................................................................................................7
DHL................................................................................................7
Week 2 Dominantie en misbruik.................................................8
Hoffmann La Roche..........................................................................8
Dusseldorp......................................................................................8
Michelin I........................................................................................8
Servizio...........................................................................................8
United Brands.................................................................................9
Meta/Bundeskartellamt....................................................................9
Akzo...............................................................................................9
Virgin / British Airways...................................................................10
Microsoft.......................................................................................10
Week 3 Concentratietoezicht en de rol van effecten in het
algemeen...............................................................................11
Towercast......................................................................................11
Ernst & Young................................................................................11
Altice............................................................................................12
CK
Telecoms
.............................................................13
Airtours.........................................................................................13
Illumina/GRAIL...............................................................................14
Amazon/iRobot..............................................................................15
Week 4 Gevolgen in het mededingingsrecht.............................17
Bronner test..................................................................................17
Binon............................................................................................18
1
, LEEGIN..........................................................................................18
Super Bock....................................................................................18
Booking.com..................................................................................19
Week 5 Staatssteuntoezicht.....................................................21
NOx...............................................................................................21
PreusenElektra..............................................................................21
Stardust Marine (controlevereiste).................................................22
Eventech.......................................................................................24
France Telecom..............................................................................24
Begunstiging / Altmark Trans..........................................................24
Stardust Marine (market economy operator)...................................24
ING...............................................................................................25
Residex.........................................................................................26
Gibraltar Taks Reform....................................................................26
Adrien-Wien...................................................................................27
Week 6 Artikel 106 en nuttig effect doctrine.............................28
CNSD.............................................................................................28
Albany...........................................................................................28
Pavlov...........................................................................................29
CIF................................................................................................29
Didam...........................................................................................30
Promoimpresa...............................................................................31
Höfner...........................................................................................32
Corbeau........................................................................................33
Altmark Trans – subsidie.................................................................33
Week 7 Ex-antificering.............................................................34
Wouters........................................................................................34
ISU................................................................................................35
Android Auto.................................................................................37
2
,Week 1 Kartelvorming
Anic
79 In de tweede plaats zijn de in artikel 85, lid 1, van het Verdrag bedoelde
overeenkomsten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen
noodzakelijkerwijs het uitvloeisel van een samenwerking van meerdere
ondernemingen, die alle medeplegers van de inbreuk zijn, maar wier deelneming
verschillende vormen kan hebben afhankelijk van met name de kenmerken van
de betrokken markt en de positie van elke onderneming op die markt, de
nagestreefde doelen en de gekozen of voorgenomen uitvoeringswijzen.
80 Het enkele feit dat elke onderneming op haar eigen wijze aan de inbreuk
deelneemt, volstaat niet om haar aansprakelijkheid voor de gehele inbreuk uit te
sluiten, daaronder begrepen voor gedragingen die in feite door andere
deelnemende ondernemingen zijn begaan, maar die hetzelfde
mededingingbeperkende doel of gevolg hebben.
81 In de derde plaats verbiedt artikel 85 van het Verdrag alle overeenkomsten
tussen ondernemingen en besluiten van ondernemersverenigingen, daaronder
begrepen gedragingen ter uitvoering van die overeenkomsten of besluiten,
alsmede alle onderling afgestemde feitelijke gedragingen, wanneer die de
handel tussen lidstaten ongunstig kunnen beïnvloeden en een
mededingingbeperkend doel of gevolg hebben. Hieruit volgt, dat dit artikel niet
alleen door een op zichzelf staande handeling kan worden geschonden, maar
eveneens door een reeks handelingen of door een voortgezette gedraging. Deze
uitlegging kan niet worden betwist met het argument, dat een of meer
onderdelen van deze reeks handelingen of voortgezette gedraging op zich ook
een schending van artikel 85 van het Verdrag kunnen opleveren.
82 In casu heeft het Gerecht in punt 204 van het bestreden arrest geoordeeld,
dat de vastgestelde overeenkomsten en onderling afgestemde feitelijke
gedragingen, aangezien zij alle hetzelfde doel hadden, stelsels van regelmatige
bijeenkomsten en van vaststellingen van richtprijzen en quota vormden, die op
hun beurt pasten in het kader van een aantal door de betrokken ondernemingen
ondernomen stappen die waren gericht op één economisch doel, te weten het
verstoren van de prijsontwikkeling. Volgens het Gerecht zou het gekunsteld zijn,
deze voortgezette gedraging die door één enkel doel werd gekenmerkt op te
splitsen in verschillende gedragingen en als even zovele inbreuken te
beschouwen, terwijl het om één inbreuk ging waaraan geleidelijk gestalte was
gegeven door zowel verboden overeenkomsten als verboden onderling
afgestemde feitelijke gedragingen.
83 Onder deze omstandigheden heeft het Gerecht terecht geoordeeld, dat een
onderneming die aan een dergelijke inbreuk heeft deelgenomen door middel van
voor haar kenmerkende gedragingen die een overeenkomst of onderling
afgestemde feitelijke gedraging met een mededingingbeperkend doel in de zin
van artikel 85, lid 1, van het Verdrag vormen en die een bijdrage aan de
verwezenlijking van de inbreuk in zijn geheel beoogden te leveren, voor de
gehele duur van haar deelneming aan die inbreuk eveneens aansprakelijk is voor
de gedragingen van andere ondernemingen in het kader van diezelfde inbreuk.
Dit is namelijk het geval wanneer komt vast te staan, dat de betrokken
onderneming de onrechtmatige gedragingen van de andere deelnemers kende of
redelijkerwijs kon voorzien en bereid was het risico ervan te aanvaarden.
3
, Mastercard
33 Zoals het Gerecht terecht heeft gememoreerd in het bestreden arrest, volgt
uit de rechtspraak, algemeen gezegd, dat de begrippen „overeenkomst”,
„onderling afgestemde feitelijke gedraging” en „besluit van een
ondernemersvereniging” in artikel 81, lid 1, EG iedere vorm van collusie tussen
ondernemingen beogen te omvatten die, ongeacht de vorm waarin deze zich
manifesteert, gericht is op het veroorzaken van de in deze bepaling verboden
gevolgen. Derhalve kunnen ondernemingen niet ontsnappen aan het verbod van
deze bepaling enkel en alleen omdat zij hun marktgedrag coördineren via een
collectieve structuur of een gemeenschappelijk orgaan of omdat zij een
dergelijke coördinatie overlaten aan een onafhankelijk orgaan. In het bijzonder
het begrip ondernemersvereniging is ruim uitgelegd als ieder lichaam, zelfs
wanneer het geen rechtspersoonlijkheid bezit of geen winstoogmerk heeft, en los
van zowel de juridische kwalificatie die in het nationale recht aan het lichaam
wordt gegeven als het feit dat zijn leden natuurlijke personen of rechtspersonen
zijn, of ook zelf ondernemersverenigingen. Een ruime uitlegging is ook
gehanteerd ten aanzien van het begrip besluit van een ondernemersvereniging.
Uit de rechtspraak volgt namelijk dat dit begrip iedere handeling omvat, zelfs
indien zij niet bindend is, die ongeacht hoe zij juridisch precies moet worden
gekwalificeerd, een getrouwe weergave is van de wil van de vereniging om het
gedrag van haar leden te coördineren.
Trellenborg
51. Het is echter eveneens vaste rechtspraak dat niet elk van de door de
Commissie aangevoerde bewijzen noodzakelijkerwijs voor elk onderdeel van de
inbreuk aan deze criteria hoeft te voldoen. Het is voldoende dat de door de
Commissie aangevoerde bundel aanwijzingen, in zijn geheel beschouwd, aan dit
vereiste voldoet.
52. Voorts is het gebruikelijk dat de activiteiten die met
mededingingsverstorende overeenkomsten verband houden, clandestien worden
verricht, dat bijeenkomsten in het geheim worden gehouden en dat de
desbetreffende documentatie tot een minimum wordt beperkt. Zelfs wanneer de
Commissie stukken ontdekt waaruit expliciet blijkt dat de marktdeelnemers
onrechtmatige contacten hebben onderhouden, zoals de notulen van
vergaderingen, zijn die dus doorgaans slechts fragmentarisch en schaars, zodat
bepaalde details vaak via deductie moeten worden gereconstrueerd. In de
meeste gevallen moet het bestaan van een mededingingsverstorende gedraging
of overeenkomst dus worden afgeleid uit een reeks coïncidenties en
aanwijzingen die in hun totaliteit beschouwd, bij gebreke van een andere
coherente verklaring, het bewijs kunnen leveren dat de mededingingsregels zijn
geschonden.
57. In herinnering moet worden geroepen dat het bestaan van een
mededingingsverstorende gedraging of overeenkomst in de meeste gevallen
moet worden afgeleid uit een samenloop van omstandigheden en aanwijzingen
die in hun totaliteit beschouwd, bij gebreke van een andere coherente verklaring,
het bewijs kunnen vormen dat de mededingingsregels zijn geschonden.
Dergelijke omstandigheden en aanwijzingen kunnen, in hun geheel beschouwd,
niet enkel uitsluitsel geven over het bestaan van mededingingsverstorende
gedragingen of overeenkomsten, maar tevens over de duur van een
voortdurende mededingingsverstorende gedraging of over het tijdvak waarin een
in strijd met de mededingingsregels gesloten overeenkomst is toegepast .
4
