Kenmerkend Aspect
Historische gebeurtenis
Persoon
Begrip
Deelcontext 1: Opstand in de Nederlanden (1515 - 1572)
In 1515 werd Karel V heerser over deel van de Nederlanden, vanaf 1543 heerser
over alle 17 gewesten → Heer der nederlanden, keizer Duitse Rijk, aartshertog
Oostenrijk, koning Spanje (1500-1558)
Nederlanden waren verstedelijkt: veel inwoners in steden door profiteren van
oplevende handel en geldeconomie in 15e eeuw → deel belasting aan Karel V in
ruil voor privileges: zelf verdedigingsmuren bouwen & eigen rechtspraak regelen
→ De opkomst van de stedelijke burgerij en de toenemende zelfstandigheid van steden
Oorzaken onvrede Nederlanden (Verloop opstand 6.1):
- Karel V voerde politiek van centralisatie (centraal bestuur: hele grondgebied
gelijke wetten/belastingen) → Het begin van staatsvorming en centralisatie &
Het streven van vorsten naar absolute macht → Brussel politieke centrum
Nederlanden → Karel V richt de 3 Collaterale Raden op (1531):
1. Raad van State: advies beleid 17 gewesten
2. Geheime Raad: wetten opstellen en handhaven
3. Raad van Financiën: begrotingen opstellen en hield zich bezig met verzoeken
om geld aan alle steden en gewesten
- Religieuze onrust → de Reformatie (zie Reformatie 5.3) → Karel V laat Luther
in 1521 op Rijksdag in Worms verschijnen om hem de kans te geven zijn
kritiek terug te nemen: Luther weigerde dit en hiermee werd de scheuring
in de christelijke kerk een feit → hiervoor werd alleen geprobeerd kerk van
binnenuit te hervormen → De protestantse Reformatie die de splitsing van de
christelijke kerk in West-Europa tot gevolg had → onvrede over
kettervervolgingen
- Belastingen werden verhoogd vanwege crisis → hoge graanprijzen
- Calvinisten hoeven vorst niet te gehoorzamen
Karel V bleef echter katholiek en vond dat de onrust in zijn rijk veroorzaakt werd
door protestanten → probeert protestantisme de kop in te drukken, maar lukt
niet: in Duitsland geldt voortaan “cuius regio, eius religio” (wiens gebied, diens
gebed) → vrede van Augsburg 1555. In de Nederlanden worden de Bloedplakkaten
ingesteld (1550) → ketters krijgen voortaan de doodstraf.
, In 1555 volgt Filips II zijn vader Karel V op, kettervervolgingen worden doorgezet →
Nederlanders niet mee eens, ook katholieken niet → wilde dat Filips privileges en
oude vrijhouden zou respecteren. In 1566 dient groot aantal edellieden een
Smeekschrift in: verzoek om kettervervolgingen te stoppen. Filips II was er niet maar
landvoogdes Margaretha v Parma besloot vervolgingen tijdelijk stil te leggen.
Calvinisten hadden hierdoor kans om naar calvinistische preken te gaan (geen
kerken want verboden dus preken in buitenlucht → hagenpreken) Einde van de
zomer escaleerde de situatie: Beeldenstorm → Voor Filips bewijs dat ketters vervolgd
moeten worden → stuurt Hertog van Alva (1567) → richt Raad van Beroerten
(Bloedraad) op → speciaal voor beeldenstorm schuldigen
Duizenden mensen ontvluchten de Nederlanden met de komst van Alva, waaronder Willem
van Oranje (hoog edelman & stadhouder) → zelf katholiek, maar tegen
kettervervolgingen. Gaf watergeuzen toestemming om tegen Filips te vechten
vanaf water → Vanaf de verovering van Den Briel in 1572 sloten steeds meer
steden zich aan bij de Opstand → Willem van Oranje werd onbetwiste leider van
de Opstand.
Historische gebeurtenis
Persoon
Begrip
Deelcontext 1: Opstand in de Nederlanden (1515 - 1572)
In 1515 werd Karel V heerser over deel van de Nederlanden, vanaf 1543 heerser
over alle 17 gewesten → Heer der nederlanden, keizer Duitse Rijk, aartshertog
Oostenrijk, koning Spanje (1500-1558)
Nederlanden waren verstedelijkt: veel inwoners in steden door profiteren van
oplevende handel en geldeconomie in 15e eeuw → deel belasting aan Karel V in
ruil voor privileges: zelf verdedigingsmuren bouwen & eigen rechtspraak regelen
→ De opkomst van de stedelijke burgerij en de toenemende zelfstandigheid van steden
Oorzaken onvrede Nederlanden (Verloop opstand 6.1):
- Karel V voerde politiek van centralisatie (centraal bestuur: hele grondgebied
gelijke wetten/belastingen) → Het begin van staatsvorming en centralisatie &
Het streven van vorsten naar absolute macht → Brussel politieke centrum
Nederlanden → Karel V richt de 3 Collaterale Raden op (1531):
1. Raad van State: advies beleid 17 gewesten
2. Geheime Raad: wetten opstellen en handhaven
3. Raad van Financiën: begrotingen opstellen en hield zich bezig met verzoeken
om geld aan alle steden en gewesten
- Religieuze onrust → de Reformatie (zie Reformatie 5.3) → Karel V laat Luther
in 1521 op Rijksdag in Worms verschijnen om hem de kans te geven zijn
kritiek terug te nemen: Luther weigerde dit en hiermee werd de scheuring
in de christelijke kerk een feit → hiervoor werd alleen geprobeerd kerk van
binnenuit te hervormen → De protestantse Reformatie die de splitsing van de
christelijke kerk in West-Europa tot gevolg had → onvrede over
kettervervolgingen
- Belastingen werden verhoogd vanwege crisis → hoge graanprijzen
- Calvinisten hoeven vorst niet te gehoorzamen
Karel V bleef echter katholiek en vond dat de onrust in zijn rijk veroorzaakt werd
door protestanten → probeert protestantisme de kop in te drukken, maar lukt
niet: in Duitsland geldt voortaan “cuius regio, eius religio” (wiens gebied, diens
gebed) → vrede van Augsburg 1555. In de Nederlanden worden de Bloedplakkaten
ingesteld (1550) → ketters krijgen voortaan de doodstraf.
, In 1555 volgt Filips II zijn vader Karel V op, kettervervolgingen worden doorgezet →
Nederlanders niet mee eens, ook katholieken niet → wilde dat Filips privileges en
oude vrijhouden zou respecteren. In 1566 dient groot aantal edellieden een
Smeekschrift in: verzoek om kettervervolgingen te stoppen. Filips II was er niet maar
landvoogdes Margaretha v Parma besloot vervolgingen tijdelijk stil te leggen.
Calvinisten hadden hierdoor kans om naar calvinistische preken te gaan (geen
kerken want verboden dus preken in buitenlucht → hagenpreken) Einde van de
zomer escaleerde de situatie: Beeldenstorm → Voor Filips bewijs dat ketters vervolgd
moeten worden → stuurt Hertog van Alva (1567) → richt Raad van Beroerten
(Bloedraad) op → speciaal voor beeldenstorm schuldigen
Duizenden mensen ontvluchten de Nederlanden met de komst van Alva, waaronder Willem
van Oranje (hoog edelman & stadhouder) → zelf katholiek, maar tegen
kettervervolgingen. Gaf watergeuzen toestemming om tegen Filips te vechten
vanaf water → Vanaf de verovering van Den Briel in 1572 sloten steeds meer
steden zich aan bij de Opstand → Willem van Oranje werd onbetwiste leider van
de Opstand.
