Volledige samenvatting geschiedenis hoofdstuk 9

Hoofdstuk 9 tijd van wereldoorlogen 1900-1950
Kenmerkende aspecten:

- Het voeren van twee wereldoorlogen
- De crisis van het wereldkapitalisme
- Het in praktijk brengen van de totalitaire ideologieën communisme en fascisme /
nationaalsocialisme
- De rol van moderne propaganda- en communicatiemiddelen en vormen van
massaorganisatie
- Verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal door massavernietigingswapens en de
betrokkenheid van de burgerbevolking bij oorlogvoering
- Racisme en discriminatie die leidden tot genocide, in het bijzonder op de joden
- De Duitse bezetting van Nederland
- Vormen van verzet tegen het West-Europese imperialisme

Par. 1 Van eeuwwisseling naar wereldoorlog (1900-1914)

Status quo Europa:

- Economisch: in opkomst, industrie, imperialisme en allerlei technische ontwikkelingen 
snel een wapenindustrie opstarten
- Politiek: onrustig door spanningen tussen landen, opkomst diverse politieke stromingen,
onrust tussen Duitsland en Frankrijk (Elzas-Lotharingen), liberalisme vs. Socialisme
- Religieus: protestants, rooms-katholiek en jodendom
- Sociaal: grote verschillen tussen arm en rijk

Status quo overige landen:

- VS: meest democratisch, maar alleen voor rijken. Industrieel opkomend / goed ontwikkeld 
sterk aanwezig in de wereld, isolationisme (VS mengde zich niet in politiek buitenland)
- Oostenrijk-Hongarije: dubbel monarchie  eigen regels, taal etc. maar wel onder leiding van
1 koning
- Japan: keizerrijk (autocratisch) en opkomende economie, bijna geen handelsconnecties,
eerste die in Europa wint  boost nationalisme
- China: keizerrijk, economisch nog agrarisch, beperkt industrialistisch, opiumoorlogen gaan
hier plaatsvinden

Allianties (bondgenootschappen):

- 1882: Triple Alliantie (Italië, Duitse Rijk, Oostenrijk-Hongarije) gevormd door Bismarck.
Oostenrijk-Hongarije was zwakke bondgenoot
- 1892: Frankrijk en Rusland zodat Duitsland ingeklemd zat tussen 2 vijandige naties
- 1904: Entente Cordiale (Frankrijk en Groot-Brittannië)  Duitsland vijand
- 1907: Triple Entente (Frankrijk, Rusland, Groot-Brittannië) uit angst voor de nieuwe
grootmacht Duitsland. Rusland was zwakke bondgenoot
- Duitsland geïnteresseerd in banden met Turkije  aansluiting Middellandse Zee
- Oostenrijk-Hongarije neemt gebieden op de Balkan in (onrust in Europa)

, Par. 2 De Eerste Wereldoorlog (1914-1918)

1914: Triple Alliantie en de Triple Entente (Geallieerden) stonden tegenover elkaar

Von Schlieffenplan:

- Duitsland bereidde zich voor op tweefrontenoorlog door Frans-Russische samenwerking
- Volgens plan voordat het enorme Russische leger was gemobiliseerd eerst in korte oorlog
Frankrijk uitschakelen en daarna Rusland
- Verdedigingswerken lagen aan Frans-Duitse grens, omdat Frankrijk nog steeds Elzas-
Lotharingen terug wil veroveren  via België naar binnen
- Mislukt door Slag bij Marne  Engeland komt ook  loopgravenoorlog

Oorzaken Eerste Wereldoorlog: nationalisme, imperialisme, militarisme, bondgenootschappen,
industrialisatie, moord op kroonprins van Oostenrijk-Hongarije

- Moord kroonprins door Serviër  Oostenrijk-Hongarije geeft heel Servië de schuld  gaat
anti-propaganda plegen tegen Servië  Rusland bemoeien (bondgenoot Servië)
- Servië heeft grote belangen in de Balkan (Rusland ook)
- 28 juli: oorlogsverklaring  alle bondgenoten gaan mobiliseren
- Von Schlieffenplan treedt in werking  begin September loopt men vast 
loopgravenoorlog met massavernietigingswapens
- Oostfront loopt vast in Balkan (Oostenrijk-Hongarije)

Oorlog:

- Turkije raakt betrokken aan de kant van centralen door onder andere conflicten met Groot-
Brittannië
- Italië wisselt bondgenoten in 1915
- Oorlog primair op land uitgevochten
- 1917: begin duikbotenoorlog  Duitsland wilt macht over zee (Atlantische)  VS betrokken
- Alle conflicten betrokken  sprake van wereldoorlog



- Maart 1918: Vrede van Brest-Litovsk (Rusland-Duitsland)  door Russische revolutie van
1917
- Oostfront valt weg  alle Duitse troepen naar het westen
- Aan westfront komen nu ook Amerikanen
- Moraal aan zijde van de centralen daalt
- Diverse landen in opstand
- Wapenstilstand 11 november 1918
- Vrede 28 juni 1919 Vrede van Versailles

Oorlog effect op alle vlakken:

- Alle groepen in samenleving te maken met oorlog
- Mannen naar front  vrouwen moeten werk overnemen
- Zeer jonge mannen naar het front
- In oorlogsgebieden gevolgen voor iedereen  velen vluchten (Belgen onder andere naar NL)
- Maar ook daarna nog lang gevolgen van de oorlog