Geschiedenis vwo 4
Tijdvak 1: Tijd van jagers & boeren (prehistorie)
tot 3000 V. Chr
Eerste mensen (kleine groepen) ➙ jagen op eetbare dieren
11.000 v. Chr ➙ landbouw ontdekt (Midden-Oosten)
1. ‘Ontdekken’ van zaaien
2. Vaak terugkeren op dezelfde plaats
3. Niet meer rondtrekken (op 1 plek waar veel voedsel kan groeien) + jagen
en verzamelen
4. Werktuigen ontwikkeld ➙ voedsel bewaard in gebakken potten
Gaan dieren ‘domesticeren’ (fokke ), hond. Runderen, die voor vlees en achter
wagen stond.
Ontstaat specialisatie = Mensen trekken niet meer rond en blijven op 1 plek om
akkers & veeteelt te onderhouden, mensen bouwen hutten en ontwikkelen
technieken
- ➙ irrigatie
- werd gespecialiseerd daardoor kwamen ambachten
- ➙ mensen gaan bij elkaar wonen, ontstaan steden (Mesopotamië)
- ➙ machthebbers (regels bedenken) zoals belasting heffen
Mesopotamië ➙ hier kwamen de eerste steden tot
bloei
- gesticht door de Soemeriërs (inwoners van
Mesopotamië)
- Waarom hier? vruchtbaar gebied ➙ hoge
voedselproductie mogelijk
- lag tussen de rivieren: Eufraat & Tigris
- ontstond spijkerschrift
Centrum van Mesopotamië gevormd door tempelcomplexen, vooral op de
Ziggurats (heuvels waar tempels werden gebouwd)
Ontstaan stadstaat: doordat tempeldienaren de rol van een huidig ambtenaar
over gingen nemen.
- ➙ boeren moesten bijv. een deel van hun oogsten afstaan om bij te
dragen aan de tempel.
- hun leven steeds meer bepaald door ‘centrale’ overheid.
1
, - ➙ eerste ambtenaren hadden leiding over; irrigatielandbouw
- ➙ regelden het opmeten van land, organiseren van de waterverdeling &
stelden hoogte van belastingen vast.
- Mesapotamie: https://youtu.be/XyPKb2ZDcC0 (niet alles is van belang)
Koningen & priesters verbleven onder andere in de tempelcomplexen.
● Priesters hielden zich bezig met godsdienstige zaken & tempel beheer.
● Koningen hield zich bezig met ‘wereldse zaken’ ➙ noemde zichzelf de
hoogste vertegenwoordiger van de goden op aarde.
○ hield zich bezig met oorlogvoering
➙ grensconflicten tussen andere stadstaten;
○ ➙ rijkdom van stadstaat zorgde voor aantrekkelijk voor nomaden
(rondtrekkers, die in arme delen leefden)
Soemeriërs hebben belangrijke uitvindingen nagelaten:
● bronsgieten
● wagenwiel
● spijkerschrift 3300 V. Chr (Urk) = kleitabletten met goederen die in het
steen staan gekerfd.
- veel invloed op ontwikkeling van samenleving
- regels vastgelegd in wetten
- ambtenaren houden administratie bij
- einde van de prehistorie (want vanaf nu waren er geschreven
bronnen)
Soemerië bestond uit een aantal steden met ieder een eigen koning.
Rond 2300 v. Chr: Soemerië door de Akkadiërs (aangrenzend volk) veroverd.
➙ de Akkadische koning Sargon werd koning van Soemerië
➙ Rond 2200 v. Chr nam hij stad Ur over (maakte grote bloei door)
- later in opgravingen van (koning tombes) is te zien dat de
levensstandaard van de elite erg hoog was
Rond 2000 v. Chr: Soemerische gebieden werden onderdeel van
het Oud Babylonische Rijk;
● Oud Babylonische Rijk = rijk gesticht in Babylonië* door
koning Hammoerabi (eerste grote wetgever)
○ Hammoerabi liet op een stenen zuil 282 wetsartikelen
schrijven
2
, ○ die zuil stond op een openbare plek zodat iedereen de wetten kon
lezen
■ wetten ging over:
● grondbezit, handel, slavernij & kinderrechten
○ Hammoerabi gezien als de eerste grote wetgever, ook al
bestonden er al een veel wetten, hij heeft ze als eerst verzameld &
opgeschreven.
Het laatste Mesopotamische Rijk = Nieuw-Babylonische Rijk
- koning Nebukadnezar die regeerde over dit gebied was bekend doordat;
- 587 v. Chr hij verwoestte Jeruzalem als afstraffing van joodse opstand.
- Joden geloofde in 1 god (monotheïstisch) wat de Mesopotamiërs niet
deden (polytheïstisch).
➙ joden daarom meegenomen naar Babylonië* & mochten na 50
jaar terug naar eigen land (Babylonische ballingschap) (mochten
wel eigen geloof blijven doen)
- Babylonië = Babylonische Rijk
- Babylon = een stad
539 v. Chr: einde aan het Babylonische Rijk toen Babylon
werd veroverd door de Perzen.
Egypte
Rond 7000 v. Chr: landbouw in de Sahara
- deze boeren trokken vanwege de droogte
➙ gebied langs de Nijl
Rond 5500 v. Chr: landbouw in de Nijldelta
geïntroduceerd
- Nijl overstroomde eens per jaar & liet slib achter
➙ grond heel vruchtbaar
Na aanleg van waterreservoirs & irrigatiewerken ➙ ook verdere gebieden op
verbouwd worden.
- steeds meer nederzettingen (dorpjes) langs de nijl.
Nijl was ‘gunstiger’ dan Mesopotamië:
- Nijl heeft natuurlijke overstroming
- minder zout dan de Eufraat & Tigris
Egypte & de Nijl: https://youtu.be/H3zlu_8DoBs
3
Tijdvak 1: Tijd van jagers & boeren (prehistorie)
tot 3000 V. Chr
Eerste mensen (kleine groepen) ➙ jagen op eetbare dieren
11.000 v. Chr ➙ landbouw ontdekt (Midden-Oosten)
1. ‘Ontdekken’ van zaaien
2. Vaak terugkeren op dezelfde plaats
3. Niet meer rondtrekken (op 1 plek waar veel voedsel kan groeien) + jagen
en verzamelen
4. Werktuigen ontwikkeld ➙ voedsel bewaard in gebakken potten
Gaan dieren ‘domesticeren’ (fokke ), hond. Runderen, die voor vlees en achter
wagen stond.
Ontstaat specialisatie = Mensen trekken niet meer rond en blijven op 1 plek om
akkers & veeteelt te onderhouden, mensen bouwen hutten en ontwikkelen
technieken
- ➙ irrigatie
- werd gespecialiseerd daardoor kwamen ambachten
- ➙ mensen gaan bij elkaar wonen, ontstaan steden (Mesopotamië)
- ➙ machthebbers (regels bedenken) zoals belasting heffen
Mesopotamië ➙ hier kwamen de eerste steden tot
bloei
- gesticht door de Soemeriërs (inwoners van
Mesopotamië)
- Waarom hier? vruchtbaar gebied ➙ hoge
voedselproductie mogelijk
- lag tussen de rivieren: Eufraat & Tigris
- ontstond spijkerschrift
Centrum van Mesopotamië gevormd door tempelcomplexen, vooral op de
Ziggurats (heuvels waar tempels werden gebouwd)
Ontstaan stadstaat: doordat tempeldienaren de rol van een huidig ambtenaar
over gingen nemen.
- ➙ boeren moesten bijv. een deel van hun oogsten afstaan om bij te
dragen aan de tempel.
- hun leven steeds meer bepaald door ‘centrale’ overheid.
1
, - ➙ eerste ambtenaren hadden leiding over; irrigatielandbouw
- ➙ regelden het opmeten van land, organiseren van de waterverdeling &
stelden hoogte van belastingen vast.
- Mesapotamie: https://youtu.be/XyPKb2ZDcC0 (niet alles is van belang)
Koningen & priesters verbleven onder andere in de tempelcomplexen.
● Priesters hielden zich bezig met godsdienstige zaken & tempel beheer.
● Koningen hield zich bezig met ‘wereldse zaken’ ➙ noemde zichzelf de
hoogste vertegenwoordiger van de goden op aarde.
○ hield zich bezig met oorlogvoering
➙ grensconflicten tussen andere stadstaten;
○ ➙ rijkdom van stadstaat zorgde voor aantrekkelijk voor nomaden
(rondtrekkers, die in arme delen leefden)
Soemeriërs hebben belangrijke uitvindingen nagelaten:
● bronsgieten
● wagenwiel
● spijkerschrift 3300 V. Chr (Urk) = kleitabletten met goederen die in het
steen staan gekerfd.
- veel invloed op ontwikkeling van samenleving
- regels vastgelegd in wetten
- ambtenaren houden administratie bij
- einde van de prehistorie (want vanaf nu waren er geschreven
bronnen)
Soemerië bestond uit een aantal steden met ieder een eigen koning.
Rond 2300 v. Chr: Soemerië door de Akkadiërs (aangrenzend volk) veroverd.
➙ de Akkadische koning Sargon werd koning van Soemerië
➙ Rond 2200 v. Chr nam hij stad Ur over (maakte grote bloei door)
- later in opgravingen van (koning tombes) is te zien dat de
levensstandaard van de elite erg hoog was
Rond 2000 v. Chr: Soemerische gebieden werden onderdeel van
het Oud Babylonische Rijk;
● Oud Babylonische Rijk = rijk gesticht in Babylonië* door
koning Hammoerabi (eerste grote wetgever)
○ Hammoerabi liet op een stenen zuil 282 wetsartikelen
schrijven
2
, ○ die zuil stond op een openbare plek zodat iedereen de wetten kon
lezen
■ wetten ging over:
● grondbezit, handel, slavernij & kinderrechten
○ Hammoerabi gezien als de eerste grote wetgever, ook al
bestonden er al een veel wetten, hij heeft ze als eerst verzameld &
opgeschreven.
Het laatste Mesopotamische Rijk = Nieuw-Babylonische Rijk
- koning Nebukadnezar die regeerde over dit gebied was bekend doordat;
- 587 v. Chr hij verwoestte Jeruzalem als afstraffing van joodse opstand.
- Joden geloofde in 1 god (monotheïstisch) wat de Mesopotamiërs niet
deden (polytheïstisch).
➙ joden daarom meegenomen naar Babylonië* & mochten na 50
jaar terug naar eigen land (Babylonische ballingschap) (mochten
wel eigen geloof blijven doen)
- Babylonië = Babylonische Rijk
- Babylon = een stad
539 v. Chr: einde aan het Babylonische Rijk toen Babylon
werd veroverd door de Perzen.
Egypte
Rond 7000 v. Chr: landbouw in de Sahara
- deze boeren trokken vanwege de droogte
➙ gebied langs de Nijl
Rond 5500 v. Chr: landbouw in de Nijldelta
geïntroduceerd
- Nijl overstroomde eens per jaar & liet slib achter
➙ grond heel vruchtbaar
Na aanleg van waterreservoirs & irrigatiewerken ➙ ook verdere gebieden op
verbouwd worden.
- steeds meer nederzettingen (dorpjes) langs de nijl.
Nijl was ‘gunstiger’ dan Mesopotamië:
- Nijl heeft natuurlijke overstroming
- minder zout dan de Eufraat & Tigris
Egypte & de Nijl: https://youtu.be/H3zlu_8DoBs
3
