Hoofdstuk 11: Leven in een massasamenleving
11.1 Een moderne wereld
In honderd jaar tijd was de westerse wereld ingrijpend veranderd → moderne
(massa) samenleving → De rol van moderne propaganda- en communicatiemiddelen
en vormen van massaorganisatie
- In de eerste plaats waren er veel meer mensen → de bevolkingsgroei was
onder andere te danken aan nieuwe inzichten in de bestrijding van ziekten
(stromend water, riool en steriel) → steden groter
- De tweede belangrijke ontwikkeling was de verbetering van de infrastructuur →
mensen konden steeds sneller grote afstanden overbruggen
- De derde ontwikkeling was het ontstaan van nieuwe communicatiemiddelen
waarmee informatie sneller op een groter publiek kon worden
overgebracht → cultuur en kennis werden makkelijker verspreid
Gevolgen van de Tweede Industriële Revolutie (1875)
+ Sneller en goedkoper produceren: elektriciteit en staal (i.p.v. ijzer), diesel en benzine
(i.p.v. stoommachines) & introductie loopband
+ Huishouden wordt makkelijker d.m.v. nieuwe handige producten
+ Het reizen komt op → gewone mensen zagen meer van de wereld
+ Groot imperiaal rijk opbouwen wordt makkelijker
+ Er ontstaat een vertrouwen in de toekomst (optimisme) aan de ene kant
- Cultuurpessimisme aan de andere kant → sommige vreesden voor de
ondergang van de verfijnde westerse cultuur door de barbarij van de
massa
- Slechts een kleine groep mensen profiteerde van de nieuwe mogelijkheden
→ een groot deel van de bevolking leefde in armoede en onder slechte
omstandigheden → overheden in verschillende Europese landen gaan een
actievere rol spelen op het gebied van woningbouw, onderwijs en
volksgezondheid
- Rivaliteit tussen landen neemt toe (b.v. productie nieuwe wapens)
- Radio en bioscoop worden in de loop van de 20e eeuw ingezet voor propaganda
(ophitsing van de massa, misleiding, etc)
, 11.2 De Eerste Wereldoorlog
Kenmerken:
- Nieuwe wapens: gifgas, mitrailleurs en kanonnen zorgden ervoor dat de
verdedigende partij altijd in het voordeel was. De ontwikkeling van tanks en
vliegtuigen zou hier verandering in moeten brengen.
- Oude tactiek: voortdurend de vijandige loopgraven aanvallen → drong niet
tot legerleiding door dat de situatie drastisch veranderd was d.m.v.
technologische ontwikkelingen
- Burgers massaal getroffen → Verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal
door massavernietigingswapens en de betrokkenheid van de burgerbevolking
bij oorlogvoering
- Miljoenen mannen moesten als soldaten de loopgraven in met
gevaar voor eigen leven (+ slechte omstandigheden:
kou/honger/stank/ongedierte) → als ze het al overleefden hielden
velen te maken met een zenuwaandoening: shellshock (werd niet
serieus genomen: laf en desertie → ter dood veroordeeld of terug
gestuurd)
- Dorpen en steden werden ernstig beschadigd (Belgische Ieper), vrouwen
werkten massaal in de wapenindustrie, massamedia bericht veel over de
oorlog (propagandisch karakter vaak)
- Oorlog op wereldschaal: soldaten uit Europa, maar ook uit Afrika en Azië
(koloniën), vanaf 1917 nam ook de VS deel → wereldoorlog
Oorzaken:
- Modern imperialisme: koloniën gaven o.a. status en macht → Duitsland wilde
meedoen en streefde zo ook naar machtsuitbreiding in Europa → Groot-
Brittannië voelt zich bedreigt en er ontstaan spanningen door de
veranderde machtsverhoudingen (door industrialisatie en het
imperialisme) → Engels-Duitse wapenwedloop
- Toenemend nationalisme:
- Frankrijk koestert nog wrok tegen Duitsland vanwege de verloren Frans-
Duitse Oorlog (1870 - 1871)
- Oorlog werd gezien als een vorm van buitenlandse politiek → veel
geld werd besteed aan het produceren van wapens → militarisme
- Bondgenootschappen: Triple Alliantie (onder leiding van Duitsland) en Triple
Entente (onder leiding van Frankrijk) → afspraak om elkaar te hulp te
schieten blijkt rampzalig: conflict op de Balkan groeit uit tot een grote
oorlog door de verplichting om bondgenoten bij te staan
De oorlog brak uiteindelijk uit op 28 juni 1914 → moord op Frans Ferdinand, de
kroonprins van Oostenrijk-Hongarije → Oostenrijk-Hongarije stelt Servië
verantwoordelijk → Wilhelm II van het Duitse keizerrijk kiest partij voor
Oostenrijk-Hongarije & Rusland kiest partij voor Servië → 28 juli 1914 verklaart
Oostenrijk-Hongarije Servië de oorlog en enkele dagen later zijn ook Duitsland en
11.1 Een moderne wereld
In honderd jaar tijd was de westerse wereld ingrijpend veranderd → moderne
(massa) samenleving → De rol van moderne propaganda- en communicatiemiddelen
en vormen van massaorganisatie
- In de eerste plaats waren er veel meer mensen → de bevolkingsgroei was
onder andere te danken aan nieuwe inzichten in de bestrijding van ziekten
(stromend water, riool en steriel) → steden groter
- De tweede belangrijke ontwikkeling was de verbetering van de infrastructuur →
mensen konden steeds sneller grote afstanden overbruggen
- De derde ontwikkeling was het ontstaan van nieuwe communicatiemiddelen
waarmee informatie sneller op een groter publiek kon worden
overgebracht → cultuur en kennis werden makkelijker verspreid
Gevolgen van de Tweede Industriële Revolutie (1875)
+ Sneller en goedkoper produceren: elektriciteit en staal (i.p.v. ijzer), diesel en benzine
(i.p.v. stoommachines) & introductie loopband
+ Huishouden wordt makkelijker d.m.v. nieuwe handige producten
+ Het reizen komt op → gewone mensen zagen meer van de wereld
+ Groot imperiaal rijk opbouwen wordt makkelijker
+ Er ontstaat een vertrouwen in de toekomst (optimisme) aan de ene kant
- Cultuurpessimisme aan de andere kant → sommige vreesden voor de
ondergang van de verfijnde westerse cultuur door de barbarij van de
massa
- Slechts een kleine groep mensen profiteerde van de nieuwe mogelijkheden
→ een groot deel van de bevolking leefde in armoede en onder slechte
omstandigheden → overheden in verschillende Europese landen gaan een
actievere rol spelen op het gebied van woningbouw, onderwijs en
volksgezondheid
- Rivaliteit tussen landen neemt toe (b.v. productie nieuwe wapens)
- Radio en bioscoop worden in de loop van de 20e eeuw ingezet voor propaganda
(ophitsing van de massa, misleiding, etc)
, 11.2 De Eerste Wereldoorlog
Kenmerken:
- Nieuwe wapens: gifgas, mitrailleurs en kanonnen zorgden ervoor dat de
verdedigende partij altijd in het voordeel was. De ontwikkeling van tanks en
vliegtuigen zou hier verandering in moeten brengen.
- Oude tactiek: voortdurend de vijandige loopgraven aanvallen → drong niet
tot legerleiding door dat de situatie drastisch veranderd was d.m.v.
technologische ontwikkelingen
- Burgers massaal getroffen → Verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal
door massavernietigingswapens en de betrokkenheid van de burgerbevolking
bij oorlogvoering
- Miljoenen mannen moesten als soldaten de loopgraven in met
gevaar voor eigen leven (+ slechte omstandigheden:
kou/honger/stank/ongedierte) → als ze het al overleefden hielden
velen te maken met een zenuwaandoening: shellshock (werd niet
serieus genomen: laf en desertie → ter dood veroordeeld of terug
gestuurd)
- Dorpen en steden werden ernstig beschadigd (Belgische Ieper), vrouwen
werkten massaal in de wapenindustrie, massamedia bericht veel over de
oorlog (propagandisch karakter vaak)
- Oorlog op wereldschaal: soldaten uit Europa, maar ook uit Afrika en Azië
(koloniën), vanaf 1917 nam ook de VS deel → wereldoorlog
Oorzaken:
- Modern imperialisme: koloniën gaven o.a. status en macht → Duitsland wilde
meedoen en streefde zo ook naar machtsuitbreiding in Europa → Groot-
Brittannië voelt zich bedreigt en er ontstaan spanningen door de
veranderde machtsverhoudingen (door industrialisatie en het
imperialisme) → Engels-Duitse wapenwedloop
- Toenemend nationalisme:
- Frankrijk koestert nog wrok tegen Duitsland vanwege de verloren Frans-
Duitse Oorlog (1870 - 1871)
- Oorlog werd gezien als een vorm van buitenlandse politiek → veel
geld werd besteed aan het produceren van wapens → militarisme
- Bondgenootschappen: Triple Alliantie (onder leiding van Duitsland) en Triple
Entente (onder leiding van Frankrijk) → afspraak om elkaar te hulp te
schieten blijkt rampzalig: conflict op de Balkan groeit uit tot een grote
oorlog door de verplichting om bondgenoten bij te staan
De oorlog brak uiteindelijk uit op 28 juni 1914 → moord op Frans Ferdinand, de
kroonprins van Oostenrijk-Hongarije → Oostenrijk-Hongarije stelt Servië
verantwoordelijk → Wilhelm II van het Duitse keizerrijk kiest partij voor
Oostenrijk-Hongarije & Rusland kiest partij voor Servië → 28 juli 1914 verklaart
Oostenrijk-Hongarije Servië de oorlog en enkele dagen later zijn ook Duitsland en
