De Geo 3VWO H7 Rusland en zijn buren
Uittreksels Basisboek
B7 Wisselen van schaalniveau
► Vijf schaalniveaus:
- lokale schaal: plaatselijk
- regionale schaal: landsdeel, provincie of streek
- nationale schaal: landelijk
- continentale schaal: een werelddeel
- mondiale schaal: de wereld
● Veranderen van schaalniveau door inzoomen of uitzoomen.
B8 Dimensies
► Vijf invalshoeken of dimensies:
● fysische dimensie: natuurlijke onderwerpen
● economische dimensie: geld verdienen, werkgelegenheid
● sociaal-culturele dimensie: talen, godsdiensten, leefomstandigheden, andere
kenmerken van bewoners
● demografische dimensie: aantal mensen en veranderingen
● politieke dimensie: politieke invloed van groepen
B21 Tijdzones
► Door de draaiing van de aarde om de zon is het niet overal op aarde even laat.
● Bij het bepalen van de tijd gaat men uit van de nulmeridiaan. Ten oosten daarvan is
het vroeger, ten westen later. Er zijn 15 tijdzones.
B27 Remote sensing
► Bij remote sensing maak je gebruik van beelden uit de ruimte.
● Gewone camera’s kunnen alleen overdag satellietbeelden maken.
● Remote sensing maakt gebruik van stralen die onzichtbaar zijn voor het blote oog.
B39 Luchtstreken
► Luchtstreek: temperatuurzone op aarde.
Wiskundige begrenzing met breedtecirkels en thermische begrenzing.
● De tropen liggen rond de evenaar.
Bij de keerkringen op 23½° N.B en 23½° Z.B begint de gematigde zone.
● De gematigde zone ligt tussen de breedtecirkels van 23½° en 66½°.
In de subtropen ligt de temperatuur tussen die in de gematigde en de tropische zone.
Voorbeeld: het gebied rond de Middellandse Zee.
● De poolstreken beginnen bij de breedtegraad van 66½° N.B. en 66½° Z.B.
De breedtecirkels van 66½° heten de poolcirkels.
■ Voorbij de poolcirkels is het ’s zomers lang licht en ’s winters lang donker.
In de midzomernacht gaat de zon niet onder, in de poolnacht komt de zon niet op.
B40 Luchtstreken en isothermen
► Isothermen verbinden plaatsen met gelijke temperatuur thermische
begrenzing: preciezer dan wiskundige begrenzing.
● Tropengrens (palmgrens): isotherm van 18 °C in de koudste maand.
De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw - Uittreksels 3 vwo BB – h7 antw © ThiemeMeulenhoff, Amersfoort 2016
, ● Poolgrens (boomgrens): isotherm van 10 °C in de warmste maand.
B63 Klimaatdiagram
► Een klimaatdiagram toont temperatuur en neerslag.
● Het zijn gemiddelde temperaturen, gemeten over een lange periode.
■ Hoogste temperaturen: gemiddelde maximumtemperatuur.
Laagste temperaturen: gemiddelde minimumtemperatuur.
● In Nederland valt gemiddeld 800 mm neerslag per jaar.
B64 Klimaatsysteem van Köppen
► Köppen onderscheidde vijf klimaatzones:
A tropisch regenklimaat
B droog klimaat
C zeeklimaat (maritiem klimaat)
D landklimaat (continentaal klimaat)
E koud klimaat (poolklimaat of polair klimaat)
● Vier gebieden (A, C, D en E) onderscheiden door temperatuur.
De zone met het B-klimaat wordt bepaald door neerslag.
● Onderverdelingen in elk klimaat:
■ BW: zeer droog woestijnklimaat.
BS: minder droog steppeklimaat.
■ Kleine letters bij klimaten A, C en D voorkomen van droge tijd.
f = fehlt (= ontbreekt): droge tijd ontbreekt.
s = sommer (= zomer): droge tijd in de zomer.
w = winter (= winter): droge tijd in de winter.
■ EF: poolklimaat met (eeuwige) sneeuw in poolgebieden
EH: poolklimaat met (eeuwige) sneeuw in hooggebergte
ET: toendra
B111 Bodems
► Een bodem is het voor de plantengroei belangrijke deel van de aardkorst.
● Een bodem is opgebouwd uit horizonten (lagen). Humus bestaat uit verteerde
plantenresten en is goed voor de plantengroei.
● De bodemlagen samen vormen een bodemprofiel.
■ In een warm klimaat is er een snelle afbraak van humus.
■ Als de neerslag groter is dan de verdamping, spoelen de voedingsstoffen weg. De
laag waaruit ze komen, heet de uitspoelingshorizont. Ze komen terecht in de
inspoelingshorizont. Onder de horizonten ligt het moedermateriaal.
B112 Bodemsoorten
► Op mondiale schaal zijn er vier belangrijke bodems.
● Een podzol komt voor in de gematigde zone. Deze bodem kent veel uitspoeling. De
uitgespoelde stoffen kitten samen in de oerbank.
● In de tropen is de latosol. Ook hier is veel uitspoeling. De bodem is dan ook
onvruchtbaar. De rode kleur komt door roestvorming.
● In de woestijn is er bijna geen in- en uitspoeling.
● In steppegebieden komt de vruchtbare zwarte aarde voor.
De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw - Uittreksels 3 vwo BB – h7 antw © ThiemeMeulenhoff, Amersfoort 2016
Uittreksels Basisboek
B7 Wisselen van schaalniveau
► Vijf schaalniveaus:
- lokale schaal: plaatselijk
- regionale schaal: landsdeel, provincie of streek
- nationale schaal: landelijk
- continentale schaal: een werelddeel
- mondiale schaal: de wereld
● Veranderen van schaalniveau door inzoomen of uitzoomen.
B8 Dimensies
► Vijf invalshoeken of dimensies:
● fysische dimensie: natuurlijke onderwerpen
● economische dimensie: geld verdienen, werkgelegenheid
● sociaal-culturele dimensie: talen, godsdiensten, leefomstandigheden, andere
kenmerken van bewoners
● demografische dimensie: aantal mensen en veranderingen
● politieke dimensie: politieke invloed van groepen
B21 Tijdzones
► Door de draaiing van de aarde om de zon is het niet overal op aarde even laat.
● Bij het bepalen van de tijd gaat men uit van de nulmeridiaan. Ten oosten daarvan is
het vroeger, ten westen later. Er zijn 15 tijdzones.
B27 Remote sensing
► Bij remote sensing maak je gebruik van beelden uit de ruimte.
● Gewone camera’s kunnen alleen overdag satellietbeelden maken.
● Remote sensing maakt gebruik van stralen die onzichtbaar zijn voor het blote oog.
B39 Luchtstreken
► Luchtstreek: temperatuurzone op aarde.
Wiskundige begrenzing met breedtecirkels en thermische begrenzing.
● De tropen liggen rond de evenaar.
Bij de keerkringen op 23½° N.B en 23½° Z.B begint de gematigde zone.
● De gematigde zone ligt tussen de breedtecirkels van 23½° en 66½°.
In de subtropen ligt de temperatuur tussen die in de gematigde en de tropische zone.
Voorbeeld: het gebied rond de Middellandse Zee.
● De poolstreken beginnen bij de breedtegraad van 66½° N.B. en 66½° Z.B.
De breedtecirkels van 66½° heten de poolcirkels.
■ Voorbij de poolcirkels is het ’s zomers lang licht en ’s winters lang donker.
In de midzomernacht gaat de zon niet onder, in de poolnacht komt de zon niet op.
B40 Luchtstreken en isothermen
► Isothermen verbinden plaatsen met gelijke temperatuur thermische
begrenzing: preciezer dan wiskundige begrenzing.
● Tropengrens (palmgrens): isotherm van 18 °C in de koudste maand.
De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw - Uittreksels 3 vwo BB – h7 antw © ThiemeMeulenhoff, Amersfoort 2016
, ● Poolgrens (boomgrens): isotherm van 10 °C in de warmste maand.
B63 Klimaatdiagram
► Een klimaatdiagram toont temperatuur en neerslag.
● Het zijn gemiddelde temperaturen, gemeten over een lange periode.
■ Hoogste temperaturen: gemiddelde maximumtemperatuur.
Laagste temperaturen: gemiddelde minimumtemperatuur.
● In Nederland valt gemiddeld 800 mm neerslag per jaar.
B64 Klimaatsysteem van Köppen
► Köppen onderscheidde vijf klimaatzones:
A tropisch regenklimaat
B droog klimaat
C zeeklimaat (maritiem klimaat)
D landklimaat (continentaal klimaat)
E koud klimaat (poolklimaat of polair klimaat)
● Vier gebieden (A, C, D en E) onderscheiden door temperatuur.
De zone met het B-klimaat wordt bepaald door neerslag.
● Onderverdelingen in elk klimaat:
■ BW: zeer droog woestijnklimaat.
BS: minder droog steppeklimaat.
■ Kleine letters bij klimaten A, C en D voorkomen van droge tijd.
f = fehlt (= ontbreekt): droge tijd ontbreekt.
s = sommer (= zomer): droge tijd in de zomer.
w = winter (= winter): droge tijd in de winter.
■ EF: poolklimaat met (eeuwige) sneeuw in poolgebieden
EH: poolklimaat met (eeuwige) sneeuw in hooggebergte
ET: toendra
B111 Bodems
► Een bodem is het voor de plantengroei belangrijke deel van de aardkorst.
● Een bodem is opgebouwd uit horizonten (lagen). Humus bestaat uit verteerde
plantenresten en is goed voor de plantengroei.
● De bodemlagen samen vormen een bodemprofiel.
■ In een warm klimaat is er een snelle afbraak van humus.
■ Als de neerslag groter is dan de verdamping, spoelen de voedingsstoffen weg. De
laag waaruit ze komen, heet de uitspoelingshorizont. Ze komen terecht in de
inspoelingshorizont. Onder de horizonten ligt het moedermateriaal.
B112 Bodemsoorten
► Op mondiale schaal zijn er vier belangrijke bodems.
● Een podzol komt voor in de gematigde zone. Deze bodem kent veel uitspoeling. De
uitgespoelde stoffen kitten samen in de oerbank.
● In de tropen is de latosol. Ook hier is veel uitspoeling. De bodem is dan ook
onvruchtbaar. De rode kleur komt door roestvorming.
● In de woestijn is er bijna geen in- en uitspoeling.
● In steppegebieden komt de vruchtbare zwarte aarde voor.
De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw - Uittreksels 3 vwo BB – h7 antw © ThiemeMeulenhoff, Amersfoort 2016
