H1-Introduction to applied social psychology
Veel maatschappelijke problemen ontstaan door menselijk gedrag of menselijke cognitie. Vb:
● Integratieproblemen door groepsconflicten en de neiging om de eigen groep te bevoordelen
● Verkeersongelukken door onveilig rijgedrag en de onrealistische perceptie dat men zelf een
betere bestuurder is dan anderen.
Oplossingen en preventie van dergelijke problemen vereisen daarom veranderingen in attitudes,
waarden, normen, gedrag en leefstijlen → Sociaalpsychologen kunnen hierin een belangrijke rol spelen
Sociale psychologie is het vakgebied dat de aard en oorzaken van menselijk gedrag en denken in sociale
situaties probeert te begrijpen + de motivaties, cognities en emoties die met gedrag samenhangen
Toegepaste sociaal psychologen: belangrijke rol bij het evalueren van de effecten van interventies → in
hoeverre interventies gedrag veranderen en welke onderliggende determinanten van effectiviteit er zijn
Ten eerste moeten we, om effectieve oplossingen voor sociale problemen te ontwerpen, begrijpen welk
gedrag het betreffende probleem veroorzaakt.
- richten op gedrag dat significant bijdraagt aan een sociaal probleem en waar interventies de
grootste impact zouden hebben op de oplossing van deze problemen
Ten tweede is het belangrijk om te onderzoeken welke factoren het specifieke gedrag beïnvloeden.
- gedragsverandering is effectiever wanneer ze zich richten op belangrijke antecedenten
Ten derde is het belangrijk te begrijpen welke interventietechnieken beschikbaar zijn, rekening houdend
met de gedragsfactoren die doorgaans door verschillende interventietechnieken worden aangepakt
- Vb: Brommerongelukken kwamen vooral door te hard rijden(en niet fouten maken), hard rijden
sterk hangt samen met de attitudes en sociale normen van bromfietsers. Interventies zouden zich
daarom het beste kunnen richten op het veranderen van attitudes en sociale normen met
betrekking tot te hard rijden, bijvoorbeeld door informatiecampagnes
DUS: Toegepaste wetenschappers zouden zich moeten richten op aspecten van een maatschappelijk
probleem waar ze de grootste impact op kunnen hebben
Toegepaste sociale psychologie is de systematische toepassing van sociaalpsychologische constructen,
principes, theorieën, interventietechnieken, onderzoeksmethoden en onderzoeksresultaten om sociale
problemen te begrijpen of te verbeteren.
Construct = een duidelijk gedefinieerde individuele (psychologische) eigenschap die over het algemeen
latent is (=niet direct waarneembaar) (kan wel worden vastgesteld door middel van interviews of
vragenlijsten). Voorbeelden zijn attitudes, waarden of normen.
Een principe is een beschrijving van hoe een psychologisch proces werkt (processen waarmee mensen
voelen, denken en handelen). Zoals:
- Foot in the door technique: eerst een klein iets vragen, daarna iets groots (binnen korte periode)
- Cognitieve dissonantie: oncomfortabel gevoel wat je krijgt door twee botsende gedachten OF
gedrag wat niet overeenkomt met je constructen (attitudes, normen en waarden)
➔ Cognitieve dissonantie tegengaan: vaak via nieuwe constructen maken (of aanpassen)
- Availability heuristic: de waarschijnlijkheid of frequentie van een gebeurtenis te bepalen op basis
van hoe gemakkelijk deze in je opkomt.
,Theorie= een geïntegreerd geheel van principes. Beschrijft, verklaart en voorspelt waargenomen
gebeurtenissen. Theorieën bieden verklaringen voor onze waarnemingen en stellen ons in staat
toekomstige gebeurtenissen te voorspellen. Theorieën zijn geen feiten of wetten; ze moeten worden
getest.
Basic en toegepaste sociale psychologie verschillen op twee belangrijke punten:
1) Basic sociaal psychologen richten zich vooral op het ontwikkelen en testen van theorieën, terwijl
toegepaste sociaal psychologen zich focussen op het begrijpen en oplossen van praktische
problemen.
● Basic sociale psychologie kan onderzoek doen puur uit wetenschappelijke
nieuwsgierigheid, terwijl toegepaste sociale psychologie specifiek probeert bij te dragen
aan de oplossing van sociale problemen (verbetering van de levenskwaliteit)
● toegepaste sociale psychologen kunnen ook bijdragen aan de ontwikkeling van
theorieën, MAAR theorieontwikkeling is niet hun primaire reden voor onderzoek doen
2) Basic sociaal psychologen gebruiken een deductieve benadering. Toegepast sociaal psychologen
volgen daarentegen doorgaans een inductieve benadering.
Sociaalpsychologen =deductie: beginnen bij een theorie → onderzoeken: hoe kan deze theorie helpen bij
het begrijpen van gedrag?
Toegepaste sociaalpsychologen =inductie: beginnen bij het sociale probleem → welke theorieën kunnen
helpen dit probleem te verklaren?
- Verklaringen hoeven elkaar niet uit te sluiten, kunnen allen bijdragen aan het probleem begrijpen.
“basic onderzoek” (theoriegericht) en “toegepast onderzoek” (praktisch/probleemgericht) zijn niet altijd
strikt gescheiden. Vaak lopen ze door elkaar heen.
Veel wetenschappers en onderzoeken kunnen worden gecategoriseerd als allebei basic én toegepast.
Het combineren is zeer waardevol, omdat het aantoont in hoeverre theorieën die in experimentele
omgevingen zijn getest, ook geldig zijn in de praktijk.
Veel onderzoeken doen eigenlijk beide tegelijk:
1. Een theorie wordt getest in een realistische situatie.
2. Daardoor zie je of de theorie ook in de praktijk werkt.
Dus: toegepaste studies kunnen soms leiden tot belangrijke theoretische doorbraken.
- VB: onderzoek van Shelley Taylor en haar collega's over sociale vergelijking onder vrouwen met
borstkanker: de psychologische aspecten van de strategieën die deze vrouwen gebruikten om
met hun ziekte om te gaan
➔ Resultaten: 80% dacht: ik ga er beter mee om dan de andere vrouwen + ik heb het
zwaar, maar er zijn sowieso anderen die het zwaarder hebben (zelfs als ze persoonlijk
niet écht mensen kennen die het zwaarder hebben)
➔ Oftewel: in nare situaties doen mensen aan neerwaartse vergelijkingen en dit helpt hun
& Ook basic studies kunnen een bijdrage leveren aan inzicht in/aanpakken van maatschappelijk probleem
- Bijv: verschillende experimentele studies hebben verliesaversie aangetoond
,Verliesaversie: verliezen wegen zwaarder dan winsten (zelfs bij dezelfde omvang): voorkeuren
veranderen wanneer dezelfde uitkomsten worden gepresenteerd als verlies in plaats van winst.
- Mensen willen minder betalen voor een product dan dat ze er zelf voor zouden vragen als het van
hun was: aankoop=winst, verkopers zien verkoop=verlies.
- Of uitkomsten als verlies of winst worden beschouwd, hangt af van het gebruikte referentiepunt.
- Het verklaart bijvoorbeeld waarom consumenten die een verzekering afsluiten een hekel hebben
aan eigen risico's, ook al kan een hoog eigen risico veel geld besparen → Consumenten
beschouwen eigen risico's waarschijnlijk als een extra verlies.
Overeenkomsten tussen fundamentele/basis en toegepaste sociale psychologie
1. Beide disciplines zijn geïnteresseerd in het ontwikkelen en toetsen van theorieën
toegepast sociaal psychologen zijn ook geïnteresseerd in het testen van theorieën, hoewel dit
over het algemeen niet hun primaire interessegebied is.
● Valide theorieën zijn zeer nuttig bij het oplossen van sociale problemen, in een citaat van
Kurt Lewin: "Er is niets zo praktisch als een goede theorie".
● Theorieën bieden ideeën die ons onderzoek sturen en een richting aangeven die tot
oplossingen voor sociale problemen kan leiden.
● Theorieën zijn zeer nuttig bij het begrijpen en interpreteren van onderzoeksresultaten:
begrijpen waarom en hoe dingen met elkaar samenhangen en waar verder onderzoek
nodig is → helpen bij ontwikkelen van interventies
Theorieën helpen toegepaste sociaalpsychologen niet alleen bij de uitvoering van hun werk.
Toegepaste sociale psychologie kan ook een bijdrage leveren aan basispsychologie: onderzoek
in de praktijk toetst de validiteit van theorieën. Resultaten van toegepast onderzoek kunnen
zorgen voor aanpassing van theorieën of de ontwikkeling van nieuwe theorieën
Verdisconteren betekent dat mensen iets minder belangrijk vinden als het pas later gebeurt.
- Je kunt €100 nu krijgen Of €100 over een jaar → De meeste mensen willen meer geld als
ze moeten wachten (bijv. €110).Dat extra geld is de compensatie voor het wachten
Bij milieuproblemen werkt dit niet altijd zo
- Klimaatschade nu OF Klimaatschade over 50 jaar → Veel mensen vinden allebei
ongeveer even erg en denken dus niet automatisch: later = minder belangrijk.
Dit laat zien dat verdisconteren niet overal hetzelfde gebeurt, en niet in alle domeinen
2. beide maken gebruik van wetenschappelijke methoden
De term wetenschap verwijst naar:
(1) het gebruik van wetenschappelijke methoden; en:
(2) de leidraad van de kernwaarden van de wetenschap.
Wetenschappelijke methoden gebaseerd op empirische tests (systematische observaties):
- empirische test betekent dat het mogelijk is het idee of de stelling die wordt getest te
ondersteunen of te weerleggen.
- andere onderzoekers moeten het onderzoek kunnen evalueren en repliceren.
, Vier waarden om wetenschappelijk te zijn:
1. Nauwkeurigheid/accuracy: zorgvuldig en precies zijn, betrouwbare meetinstrumenten
2. Objectiviteit: minimaliseer vertekeningen
3. Scepticisme: accepteer bevindingen alleen na herhaling/replicatie (toeval uitsluiten)
4. Openheid van geest/open-mindedness: bewijs accepteren, zelfs als het niet overeenkomt
met je hypotheses/verwachtingen/overtuigingen
Daarnaast volgen zowel basic als toegepaste psychologen de 'Ethical principles of psychologists
and code of conduct' van de American Psychological Association (APA).
- Principes over ethische verantwoordelijkheden van psychologen.
- Enkele belangrijke aandachtspunten zijn:
1. Misleiding: het misleiden moet worden vermeden. Misleiding mag alleen worden
gebruikt wanneer het een hoger, wenselijk doel dient
2. Geïnformeerde toestemming/informed consent: deelnemers moeten
geïnformeerde toestemming geven voor deelname aan het onderzoek.
3. inbreuk op de privacy: de privacy van de deelnemers moet worden
gerespecteerd. Persoonlijke gegevens moeten vertrouwelijk worden behandeld.
4. Nabespreking: zo snel mogelijk na afloop van het onderzoek, hen op de hoogte
te brengen van onderzoeksresultaten en eventuele misvattingen recht te zetten.
3. beide worden gedreven door dezelfde wetenschappelijke doelen
beiden worden gedreven door vier hoofddoelen van de wetenschap:
A. Beschrijving= het identificeren en specificeren van de details en de aard van een
fenomeen. Vaak worden verschillende typen van het fenomeen onderscheiden en wordt
de frequentie van het voorkomen ervan geregistreerd. Nauwkeurige beschrijvingen van
fenomenen vormen een belangrijke eerste stap naar begrip ervan, maar zijn niet
voldoende.
B. Voorspelling vergroot het begrip van fenomenen, bijvoorbeeld omdat het onthult waarom
mensen gezond zijn. Voorspelling vereist kennis van welke factoren systematisch
verband houden met het fenomeen van belang. Er wordt dus onderzocht in hoeverre het
bestudeerde fenomeen gecorreleerd is met verschillende factoren, maar je weet hier nog
niet zeker hoe zo’n relatie eruitziet (evt 3e variabele etc).
C. Het identificeren van oorzaken is dus een ander belangrijk onderdeel voor het begrijpen:
we moeten causaliteit vaststellen.
D. verklaring : waarom een fenomeen of relatie zich voordoet. Waarom zou A zorgen voor
B? Om dit te achterhalen, moeten we de processen bestuderen
,4. beide betrekken vergelijkbare factoren die cognitie en gedrag voorspellen in hun onderzoek.
Gedrag en gedachten worden door veel verschillende factoren gevormd.
- Over het algemeen houden sociaal psychologen rekening met individuele, sociale,
situationele, culturele en biologische factoren, evenals de interacties tussen deze
Individuele factoren verwijzen naar intrapersoonlijke kenmerken en processen (cognitieve
processen, emoties en mate van gedrag).
- Mensen die veel waarde hechten aan het milieu, zullen bijvoorbeeld eerder producten
recyclen dan mensen die veel waarde hechten aan levensgenot.
Sociale factoren hebben betrekking op de invloed van sociale situaties (de meningen en acties
van anderen) op ons gedrag, onze gedachten en gevoelens.
- Vb Bepaalde kleding dragen omdat je rolmodel dat ook doet
- Daarnaast worden we veel beïnvloed door het uiterlijk van anderen. Onderzoek heeft
aangetoond dat we aantrekkelijke en onaantrekkelijke mensen anders beoordelen: vb
docenten die hoog scoorden op schoonheid scoorden ook hoog in cursusevaluaties
- Leeftijd, etniciteit, fysieke beperkingen en geslacht kunnen ook van invloed zijn op hoe
we anderen benaderen en met hen omgaan. Zo krijgen vrouwelijke automobilisten in
nood meer hulp dan mannelijke automobilisten of man-vrouwparen, met name van jonge
mannen die alleen rijden.
Studies die invloed van sociale situaties aanwijzen:
- studies van Milgram: veel normale, gezonde mensen luisterden naar instructies van een
experimentator om pijnlijke elektrische schokken toe te dienen aan een leerling als die
een fout maakte.
- Asch”veel mensen nemen de foute oordelen van anderen over in plaats van er openlijk
mee oneens te zijn, ook al was het overduidelijk dat de anderen het mis hadden (de
lengte van lijnen)
- Het Stanford-gevangenisexperiment (Zimbardo): helft werd gevangenen, andere helft
werd beveiligers. Binnen een paar dagen werden de bewakers sadistische pesters(al
helemaal wanneer ze dachten dat de onderzoekers niet meekeken) en de gevangenen
erg onderdanig en angstig. Niemand greep in, zelfs de onderzoeker ging er een beetje in
mee. De studie moest eerder afgebroken worden. DUS, de meeste mensen, kunnen door
de kracht van de situatie, tot bijna alles kunnen worden aangezet, ongeacht hun
moraal/waarden
Situationele factoren =contextuele factoren, dus de fysieke wereld, die ons gedrag en onze
gedachten kunnen beïnvloeden.
- We worden prikkelbaarder en agressiever wanneer de omgevingstemperatuur stijgt.
- Bovendien maken omgevingsstressoren, zoals lawaai of drukte, ons minder behulpzaam:
(Robert Levine) studies naar vriendelijkheid in 23 verschillende steden: kregen twee keer
zoveel hulp van inwoners van steden als Rio en Madrid vergeleken met Bangkok,
Singapore, New York en Amsterdam. Bevolkingsdichtheid kan een relevante factor zijn bij
het bepalen van behulpzaamheid:in dunbevolkte steden bleken behulpzamer → kunnen
worden verklaard door de 'stimulus-overloadtheorie',(Milgram): omgaan met drukte door
afstand te houden en incidenten te negeren. Drukte → onvriendelijker
, Culturele factoren =culturele waarden of normen die van invloed zijn op cognitie, gevoelens en
gedrag.
- Cultuur= systeem van gedeelde betekenissen, percepties en overtuigingen van mensen
die tot een bepaalde groep behoren
Ons gedrag en onze gedachten worden sterk beïnvloed door culturele normen/sociale regels. Zo
zijn de culturele normen ten aanzien van roken de afgelopen decennia snel veranderd.
Biologische factoren =de invloed van biologische processen en genetische factoren. We
beschikken over geëvolueerde psychologische mechanismen die ons helpen te overleven en ons
voort te planten.
- voorkeur voor natuurlijke landschappen ipv stad = omdat de mens duizenden jaren in
natuurlijke omgevingen heeft moeten overleven (vooral voorkeur savanne)
- partnerkeuzevoorkeuren: voorkeur aan eigenschappen die verband houden met
voortplantingsvermogen, vinden mensen aantrekkelijker als ze een symmetrische gezicht
en glanzend haar hebben en vrouwen met kleine taille-heupverhouding).
Kenmerken van toegepaste sociale psychologie
We hebben twee belangrijke kenmerken van toegepaste sociale psychologie besproken: sociale
problemen aanpakken en inductieve benadering gebruiken. vijf andere typische kenmerken:
De rol van persoonlijke waarden
Toegepaste sociale psychologie is niet waardevrij: toegepaste sociale psychologen beslissen welke
problemen en doelgroepen ze bestuderen, en welke veranderingen moeten worden doorgevoerd.
Toegepaste sociale psychologen moeten zich bewust zijn van hun eigen waarden en de manier waarop
deze hun werk kunnen beïnvloeden (kan botsen met anderen, niet iedereen vindt roken slecht bijv).
- Waardensystemen van verschillende groepen zijn vaak, althans gedeeltelijk, onverenigbaar.
- zelfs op individueel niveau kunnen er conflicten tussen waarden ontstaan, we moeten dus
voortdurend kiezen tussen verschillende waarden.
Hoewel waarden van invloed zijn op de onderwerpen die door toegepaste sociaalpsychologen worden
bestudeerd, mogen ze geen invloed hebben op de methoden die worden gebruikt om die onderwerpen te
onderzoeken: beslissingen over de geldigheid van een theorie of de effectiviteit van
interventieprogramma's moeten waardevrij worden genomen: dus objectief!
Het gebruik van meerdere theorieën, interventietechnieken en onderzoeksmethoden.
Door de probleemgerichte, inductieve benadering → niet maar één theorie/interventie/onderzoeksmeth.:
Verschillende factoren/variabelen kunnen samen een sociaal probleem veroorzaken. Omdat elke theorie
zich richt op beperkte variabelen, kan je een probleem beter begrijpen door naar meerdere theoretische
perspectieven te kijken → en hierdoor ook meer mogelijke oplossingen voor het probleem= handig,
aangezien niet elke oplossing altijd toepasbaar is:
- Sociale invloeden zullen minder invloedrijk zijn wanneer gedrag anoniem is. Theorieën over op
de rol van sociale normen zijn dan minder nuttig voor het begrijpen van gedrag
➔ vb: De theorie van normatief gedrag stelt dat gedrag wordt beïnvloed door injunctieve
normen (mate waarin gedrag wordt goedgekeurd/afgekeurd) en descriptieve normen
(mate waarin gedrag als gangbaar wordt gezien). Hoe prominenter een bepaalde norm
is, hoe sterker deze het betreffende gedrag beïnvloedt.
- Over het algemeen zijn interventietechnieken effectiever als ze zich specifiek richten op factoren
die erg bijdragen aan het probleemgedrag, en op de factoren die verbeterd kunnen worden
, ➔ Geven van informatie over veilige seks zal nauwelijks effectief zijn als de kennis hierover
al hoog is)
➔ informatiecampagnes hebben een beperkt effect als mensen geen mogelijkheden zien
om hun gedrag te veranderen (campagne over meer ov gebruiken, maar bus rijdt weinig)
Geen enkel onderzoeksontwerp is superieur aan andere.
Elk onderzoeksontwerp heeft zijn sterke en zwakke punten. Zwakke punten van het ene
onderzoeksontwerp kunnen worden gecompenseerd door een ander.
- Vb Experimentele studies hebben een hoge interne validiteit (casuaal verband vinden), maar lage
externe validiteit (generaliseren). veldstudies hoge externe en lage interne
Interdisciplinair onderzoek
Veel maatschappelijke problemen vinden hun oorsprong in een breed scala aan factoren, die niet
uitsluitend sociaal-psychologisch van aard zijn (Economische, sociologische, politieke etc).
- Dit vereist dat sociaalpsychologen op de hoogte zijn van de onderzoeksbijdragen en kennisbasis
van andere wetenschappelijke disciplines: In de jaren negentig bestudeerden veel sociaal
psychologen bijvoorbeeld factoren die van invloed waren op afvalbeheer en niet op
energieverbruik, terwijl dat laatste vanuit milieuoogpunt veel problematischer is. Dit impliceert dat
input vanuit een breed scala aan wetenschappen nodig kan zijn.
Welke disciplines relevant zijn, hangt uiteraard af van het probleem in kwestie.
Sociaal psychologen zouden interdisciplinair onderzoek en samenwerking met anderen moeten
nastreven om te profiteren van de kennis en perspectieven van andere disciplines.
Werken in een interdisciplinaire setting is niet eenvoudig want verschillende disciplines kunnen net
anders werken. Maar uiteindelijk kunnen interdisciplinaire teams in veel opzichten beter presteren dan
monodisciplinaire teams, omdat ze een breder scala aan factoren in overweging nemen.
Veldonderzoek
toegepaste sociaalpsychologen doen vaak veldonderzoek( in natuurlijke omgevingen)
sociaalpsychologen vaker op fundamenteel onderzoek.
Ze zijn minder geneigd om echte/true experimenten uit te voeren, maken eerder gebruik van
quasi-experimentele of correlationele onderzoeksopzetten.
- Hebben een hoge externe validiteit (gegeneraliseerd naar grotere populaties).
- Causaliteit wel lastig (hebt geen controle over de variabelen)
Dit wil echter niet zeggen dat toegepaste sociaal psychologen helemaal geen echte experimenten
uitvoeren. Experimentele studies kunnen namelijk ook een hoge praktische waarde opleveren
Maatschappelijk nut
Doel van toegepaste sociale psychologie is sociale problemen te begrijpen en oplossen, de kwaliteit van
leven te verbeteren. Sociale problemen kunnen worden verminderd door de houding, normen, waarden,
percepties, gedragingen en levensstijlen van mensen te veranderen. Dit is de kern van het vakgebied
Het maatschappelijk nut neemt toe als de focus ligt op die aspecten van een sociaal probleem waar ze
waarschijnlijk de grootste impact zullen hebben op de oplossing van het probleem (welk gedrag is het
meest problematisch, welke factoren hebben meeste invloed, welke strategieën zijn hierop succesvol?) .
● Een ander aspect bij het overwegen van maatschappelijk nut is de kosteneffectiviteit van
interventies: welke resultaten kunnen we verwachten per geïnvesteerde euro, pond of dollar?
Over het algemeen is gepersonaliseerde informatie effectiever in het veranderen van gedrag dan
massamedia, hierdoor kan gepersonaliseerd kosteneffectiever zijn.
,Het vinden van statistisch significante resultaten is niet voldoende, toegepaste onderzoekers willen erg
sterke effecten vinden. Om in de praktijk bruikbaar te zijn, moeten de resultaten ook betekenisvol zijn.
Veel toegepast onderzoek wordt uitgevoerd in opdracht van een cliënt of sponsor, zij hebben vaak een
strikte deadline voor onderzoek. Toegepaste onderzoekers hebben dus vaker last van tijdsdruk dan
normale sociale onderzoekers.
- Hierdoor krijgen toegepaste onderzoekers ook minder vaak de kans nieuw baanbrekend/risicovol
onderzoek te doen
Om de maatschappelijke relevantie van hun werk te vergroten, proberen toegepaste sociaalpsychologen
hun bevindingen aan een breed publiek te communiceren, bijvoorbeeld via de massamedia. Ze moeten
hierbij dus in makkelijke en bondige taal communiceren, zonder al te veel wetenschappelijke termen.
Zelfs als toegepaste sociaalwetenschappers zeer effectieve sociale programma's hebben ontwikkeld, is
er geen garantie dat deze programma's daadwerkelijk zullen worden geïmplementeerd.
- Sociale programma's zijn mogelijk niet haalbaar in de praktijk.
- Beleidsmakers moeten rekening houden met meerdere belangen en compromissen sluiten.
- Invloedrijke lobbyorganisaties kunnen de implementatie ernstig belemmeren
Rollen van toegepaste sociaalpsychologen
- In veel gevallen combineren toegepaste sociaalpsychologen verschillende rollen in hun praktijk.
Onderzoeker
het uitvoeren van toegepast onderzoek. Dit kunnen ze op verschillende manieren doen.
1. Bestuderen van de antecedenten van gedrag dat maatschappelijke problemen veroorzaakt.
Inzicht in welke factoren een bepaald gedrag veroorzaken is zeer relevant, omdat
gedragsveranderingsprogramma's
2. de effecten van interventies op cognitie en gedrag evalueren. Evaluatiestudies kunnen aangeven
hoe de effectiviteit van dergelijke interventies kan worden verbeterd.
3. de effecten van interventies op sociale problemen en kwaliteit van leven evalueren; hebben
veranderingen in cognitie/gedrag daadwerkelijk sociale problemen opgelost en is de algehele
kwaliteit van leven verbeterd zoals verwacht? Niet alleen de uitkomsten van interventies moeten
worden geëvalueerd, maar ook het proces. Procesevaluaties kunnen ons veel vertellen over wat
er misging en waarom.
Consultant.
=de meest voorkomende rol van een toegepast sociaal psycholoog.
Helpen bij het oplossen van specifieke problemen training en ontwikkeling, coaching, management,
marketing, public relations en communicatie) consultants helpen hun cliënten om hun prestaties, imago of
levenskwaliteit te verbeteren.
Beleidsadviseurs:
beleidsvorming door publieke en overheidsinstanties of bedrijven of maatschappelijke organisaties.
Toegepaste sociaalpsychologen kunnen instanties en organisaties helpen bij het ontwerpen van
interventieprogramma's. Ze kunnen bijvoorbeeld informatiecampagnes ontwerpen.
Beleidsadviseurs moeten in staat zijn om in een interdisciplinaire omgeving te werken.
,H2- The use of theory in applied social psychology
Introductie
Bij alle sociale problemen is menselijk gedrag de oorzaak. Gedragsverandering is dus vereist voor het
oplossen van een probleem.
De primaire functies van theorieën in de toegepaste sociale psychologie zijn: begrip (U), oplossing (S) en
evaluatie (E) van een sociaal probleem.
Voor toegepaste sociaalpsychologen zijn theorieën het belangrijkste instrument om sociale problemen te
begrijpen en op te lossen. Theorieën vormen het uitgangspunt voor het ontwikkelen van een interventie.
Zonder theorieën kunnen we enkel gokken en onze eigen observatie en introspectie gebruiken.
Theorieën zijn op drie manieren nuttig:
1 Ten eerste bieden theorieën verklaringen voor menselijk gedrag (ordenen, begrijpen).
➔ Maar let op: Theorieën kunnen onjuist zijn (ook al zijn ze uitgebreid getest etc), zoals het
kennisgebrek/knowledge deficit model van gedragsverandering: stelt dat sociale
programma's (zoals het ov) onderbenut worden omdat mensen onvoldoende kennis
hebben over het programma of het gedrag dat ermee gepaard gaat (oplossing=educatie,
informatiecampagne) Dit model heeft ernstige beperkingen, maar wordt alsnog veel
gebruikt
➢ Bewezen: ligt vaker aan motivatie dan aan educatie
2 Theorieën kunnen helpen manieren te bedenken om problematisch gedrag te veranderen en te werken
aan oplossingen.
➔ Theorieën gebruiken basisconcepten, zoals attitude, beloning, kosten, attributie en vele andere,
om de logica van de interventie en de stappen van oplossing te verwoorden.
3 ze kunnen worden getest op praktische toepasbaarheid en bruikbaarheid in de praktijk.
➔ Testen of theorieën ook écht toepasbaar zijn in de echte wereld/kan de theorie de echte wereld
verklaren en niet alleen in het laboratorium. (dit moet heel zorgvuldig gebeuren).
➔ Hoe? een interventie implementeren en vervolgens systematisch gegevens verzamelen om te
zien of de veronderstelde resultaten zich hebben voorgedaan.
➔ Als de sociaalpsycholoog een actieonderzoeksmodel/action research model volgt, begint deze
cyclus steeds opnieuw (interventie verbeteren → weer testen op toepasbaarheid → weer
verbeteren..)
, Theorieën, principes en constructen
theorie = een georganiseerde reeks principes die waargenomen gebeurtenissen beschrijft, verklaart en
voorspelt. Is de basis voor ons begrip van menselijk gedrag en de basis om gedrag te veranderen.
- Theorieën zijn geen feiten; het zijn geen observaties; het zijn geen wetten. Theorieën zijn ideeën,
gegenereerd om waargenomen gebeurtenissen te verklaren. T
Principes beschrijven een specifiek proces en worden vaak in theorieën geïntegreerd.
Een hypothese is een toetsbare voorspelling die is afgeleid van een theorie.
- Waar theorieën brede verklaringen voor gedrag bieden, zijn hypotheses specifiek.
- Als we de hypotheses testen, testen we eigenlijk ook de theorie.
Een model is een raamwerk dat theorieën en principes integreert. Modellen beschrijven doorgaans
meerdere processen, die elk met elkaar verbonden zijn door een causaal verband.
- voorbeeld = het elaboration likelihood model
Een construct= de afgeleide affectieve, cognitieve of motivationele aspecten van menselijk gedrag.
- Zijn niet direct waarneembaar, maar wel worden afgeleid uit bijvoorbeeld gedrag of uitspraken
- . Een goed voorbeeld van een psychologisch construct is een attitude.
- Constructen vormen de bouwstenen van psychologische theorieën.
VOORBEELD:
de beslissing van een individu om met de eigen auto naar het werk te rijden in plaats van het ov..
1. theorie= de rationele-keuzetheorie: individuen zijn gemotiveerd voor hun eigenbelang
2. De theorie bevat een aantal constructen – met name kosten en baten.
3. De rationele-keuzetheorie bevat ook verschillende principes. Een principe van de theorie is dat
waargenomen gunstige gevolgen van een gedrag de persoon motiveren om te handelen (komt
met de auto sneller aan op werk → belonend → gaat vaker doen. Een tweede principe is dat
ongewenste gevolgen kosten zijn en het gedrag ontmoedigen (ov duurt langer)
4. De theorie leidt ook tot verschillende toetsbare hypothesen en ideeën voor interventies om het
gedrag te veranderen.
- Mensen die de voordelen van autorijden naar het werk hoger inschatten dan de kosten,
zullen minder snel de bus nemen. Iemand die met de auto 20 minuten naar zijn werk rijdt
en met de bus 30, neemt eerder de auto dan iemand die 20 minuten met de auto en 25
minuten met de bus reist. Maar wat gebeurt er als de benzineprijzen dalen?
Sociaalpsychologische theorieën
bestaan in allerlei vormen en maten, van grote theorieën over menselijk gedrag tot kleinere theorieën die
van toepassing zijn op zeer specifieke omstandigheden.
De focus ligt op het individu en zijn of haar gedachten, gevoelens en motivaties met betrekking tot sociaal
gedrag. De belangrijkste theoretische gebieden van de sociale psychologie:
- Social thinking/gedachten: hoe mensen zichzelf en hun sociale omgeving beoordelen
- Social influence/invloed: hoe de sociale omgeving iemand beïnvloedt
- Social relationships/relaties: beschrijven wat ervoor zorgt dat mensen positief en negatief met
elkaar omgaan
Veel maatschappelijke problemen ontstaan door menselijk gedrag of menselijke cognitie. Vb:
● Integratieproblemen door groepsconflicten en de neiging om de eigen groep te bevoordelen
● Verkeersongelukken door onveilig rijgedrag en de onrealistische perceptie dat men zelf een
betere bestuurder is dan anderen.
Oplossingen en preventie van dergelijke problemen vereisen daarom veranderingen in attitudes,
waarden, normen, gedrag en leefstijlen → Sociaalpsychologen kunnen hierin een belangrijke rol spelen
Sociale psychologie is het vakgebied dat de aard en oorzaken van menselijk gedrag en denken in sociale
situaties probeert te begrijpen + de motivaties, cognities en emoties die met gedrag samenhangen
Toegepaste sociaal psychologen: belangrijke rol bij het evalueren van de effecten van interventies → in
hoeverre interventies gedrag veranderen en welke onderliggende determinanten van effectiviteit er zijn
Ten eerste moeten we, om effectieve oplossingen voor sociale problemen te ontwerpen, begrijpen welk
gedrag het betreffende probleem veroorzaakt.
- richten op gedrag dat significant bijdraagt aan een sociaal probleem en waar interventies de
grootste impact zouden hebben op de oplossing van deze problemen
Ten tweede is het belangrijk om te onderzoeken welke factoren het specifieke gedrag beïnvloeden.
- gedragsverandering is effectiever wanneer ze zich richten op belangrijke antecedenten
Ten derde is het belangrijk te begrijpen welke interventietechnieken beschikbaar zijn, rekening houdend
met de gedragsfactoren die doorgaans door verschillende interventietechnieken worden aangepakt
- Vb: Brommerongelukken kwamen vooral door te hard rijden(en niet fouten maken), hard rijden
sterk hangt samen met de attitudes en sociale normen van bromfietsers. Interventies zouden zich
daarom het beste kunnen richten op het veranderen van attitudes en sociale normen met
betrekking tot te hard rijden, bijvoorbeeld door informatiecampagnes
DUS: Toegepaste wetenschappers zouden zich moeten richten op aspecten van een maatschappelijk
probleem waar ze de grootste impact op kunnen hebben
Toegepaste sociale psychologie is de systematische toepassing van sociaalpsychologische constructen,
principes, theorieën, interventietechnieken, onderzoeksmethoden en onderzoeksresultaten om sociale
problemen te begrijpen of te verbeteren.
Construct = een duidelijk gedefinieerde individuele (psychologische) eigenschap die over het algemeen
latent is (=niet direct waarneembaar) (kan wel worden vastgesteld door middel van interviews of
vragenlijsten). Voorbeelden zijn attitudes, waarden of normen.
Een principe is een beschrijving van hoe een psychologisch proces werkt (processen waarmee mensen
voelen, denken en handelen). Zoals:
- Foot in the door technique: eerst een klein iets vragen, daarna iets groots (binnen korte periode)
- Cognitieve dissonantie: oncomfortabel gevoel wat je krijgt door twee botsende gedachten OF
gedrag wat niet overeenkomt met je constructen (attitudes, normen en waarden)
➔ Cognitieve dissonantie tegengaan: vaak via nieuwe constructen maken (of aanpassen)
- Availability heuristic: de waarschijnlijkheid of frequentie van een gebeurtenis te bepalen op basis
van hoe gemakkelijk deze in je opkomt.
,Theorie= een geïntegreerd geheel van principes. Beschrijft, verklaart en voorspelt waargenomen
gebeurtenissen. Theorieën bieden verklaringen voor onze waarnemingen en stellen ons in staat
toekomstige gebeurtenissen te voorspellen. Theorieën zijn geen feiten of wetten; ze moeten worden
getest.
Basic en toegepaste sociale psychologie verschillen op twee belangrijke punten:
1) Basic sociaal psychologen richten zich vooral op het ontwikkelen en testen van theorieën, terwijl
toegepaste sociaal psychologen zich focussen op het begrijpen en oplossen van praktische
problemen.
● Basic sociale psychologie kan onderzoek doen puur uit wetenschappelijke
nieuwsgierigheid, terwijl toegepaste sociale psychologie specifiek probeert bij te dragen
aan de oplossing van sociale problemen (verbetering van de levenskwaliteit)
● toegepaste sociale psychologen kunnen ook bijdragen aan de ontwikkeling van
theorieën, MAAR theorieontwikkeling is niet hun primaire reden voor onderzoek doen
2) Basic sociaal psychologen gebruiken een deductieve benadering. Toegepast sociaal psychologen
volgen daarentegen doorgaans een inductieve benadering.
Sociaalpsychologen =deductie: beginnen bij een theorie → onderzoeken: hoe kan deze theorie helpen bij
het begrijpen van gedrag?
Toegepaste sociaalpsychologen =inductie: beginnen bij het sociale probleem → welke theorieën kunnen
helpen dit probleem te verklaren?
- Verklaringen hoeven elkaar niet uit te sluiten, kunnen allen bijdragen aan het probleem begrijpen.
“basic onderzoek” (theoriegericht) en “toegepast onderzoek” (praktisch/probleemgericht) zijn niet altijd
strikt gescheiden. Vaak lopen ze door elkaar heen.
Veel wetenschappers en onderzoeken kunnen worden gecategoriseerd als allebei basic én toegepast.
Het combineren is zeer waardevol, omdat het aantoont in hoeverre theorieën die in experimentele
omgevingen zijn getest, ook geldig zijn in de praktijk.
Veel onderzoeken doen eigenlijk beide tegelijk:
1. Een theorie wordt getest in een realistische situatie.
2. Daardoor zie je of de theorie ook in de praktijk werkt.
Dus: toegepaste studies kunnen soms leiden tot belangrijke theoretische doorbraken.
- VB: onderzoek van Shelley Taylor en haar collega's over sociale vergelijking onder vrouwen met
borstkanker: de psychologische aspecten van de strategieën die deze vrouwen gebruikten om
met hun ziekte om te gaan
➔ Resultaten: 80% dacht: ik ga er beter mee om dan de andere vrouwen + ik heb het
zwaar, maar er zijn sowieso anderen die het zwaarder hebben (zelfs als ze persoonlijk
niet écht mensen kennen die het zwaarder hebben)
➔ Oftewel: in nare situaties doen mensen aan neerwaartse vergelijkingen en dit helpt hun
& Ook basic studies kunnen een bijdrage leveren aan inzicht in/aanpakken van maatschappelijk probleem
- Bijv: verschillende experimentele studies hebben verliesaversie aangetoond
,Verliesaversie: verliezen wegen zwaarder dan winsten (zelfs bij dezelfde omvang): voorkeuren
veranderen wanneer dezelfde uitkomsten worden gepresenteerd als verlies in plaats van winst.
- Mensen willen minder betalen voor een product dan dat ze er zelf voor zouden vragen als het van
hun was: aankoop=winst, verkopers zien verkoop=verlies.
- Of uitkomsten als verlies of winst worden beschouwd, hangt af van het gebruikte referentiepunt.
- Het verklaart bijvoorbeeld waarom consumenten die een verzekering afsluiten een hekel hebben
aan eigen risico's, ook al kan een hoog eigen risico veel geld besparen → Consumenten
beschouwen eigen risico's waarschijnlijk als een extra verlies.
Overeenkomsten tussen fundamentele/basis en toegepaste sociale psychologie
1. Beide disciplines zijn geïnteresseerd in het ontwikkelen en toetsen van theorieën
toegepast sociaal psychologen zijn ook geïnteresseerd in het testen van theorieën, hoewel dit
over het algemeen niet hun primaire interessegebied is.
● Valide theorieën zijn zeer nuttig bij het oplossen van sociale problemen, in een citaat van
Kurt Lewin: "Er is niets zo praktisch als een goede theorie".
● Theorieën bieden ideeën die ons onderzoek sturen en een richting aangeven die tot
oplossingen voor sociale problemen kan leiden.
● Theorieën zijn zeer nuttig bij het begrijpen en interpreteren van onderzoeksresultaten:
begrijpen waarom en hoe dingen met elkaar samenhangen en waar verder onderzoek
nodig is → helpen bij ontwikkelen van interventies
Theorieën helpen toegepaste sociaalpsychologen niet alleen bij de uitvoering van hun werk.
Toegepaste sociale psychologie kan ook een bijdrage leveren aan basispsychologie: onderzoek
in de praktijk toetst de validiteit van theorieën. Resultaten van toegepast onderzoek kunnen
zorgen voor aanpassing van theorieën of de ontwikkeling van nieuwe theorieën
Verdisconteren betekent dat mensen iets minder belangrijk vinden als het pas later gebeurt.
- Je kunt €100 nu krijgen Of €100 over een jaar → De meeste mensen willen meer geld als
ze moeten wachten (bijv. €110).Dat extra geld is de compensatie voor het wachten
Bij milieuproblemen werkt dit niet altijd zo
- Klimaatschade nu OF Klimaatschade over 50 jaar → Veel mensen vinden allebei
ongeveer even erg en denken dus niet automatisch: later = minder belangrijk.
Dit laat zien dat verdisconteren niet overal hetzelfde gebeurt, en niet in alle domeinen
2. beide maken gebruik van wetenschappelijke methoden
De term wetenschap verwijst naar:
(1) het gebruik van wetenschappelijke methoden; en:
(2) de leidraad van de kernwaarden van de wetenschap.
Wetenschappelijke methoden gebaseerd op empirische tests (systematische observaties):
- empirische test betekent dat het mogelijk is het idee of de stelling die wordt getest te
ondersteunen of te weerleggen.
- andere onderzoekers moeten het onderzoek kunnen evalueren en repliceren.
, Vier waarden om wetenschappelijk te zijn:
1. Nauwkeurigheid/accuracy: zorgvuldig en precies zijn, betrouwbare meetinstrumenten
2. Objectiviteit: minimaliseer vertekeningen
3. Scepticisme: accepteer bevindingen alleen na herhaling/replicatie (toeval uitsluiten)
4. Openheid van geest/open-mindedness: bewijs accepteren, zelfs als het niet overeenkomt
met je hypotheses/verwachtingen/overtuigingen
Daarnaast volgen zowel basic als toegepaste psychologen de 'Ethical principles of psychologists
and code of conduct' van de American Psychological Association (APA).
- Principes over ethische verantwoordelijkheden van psychologen.
- Enkele belangrijke aandachtspunten zijn:
1. Misleiding: het misleiden moet worden vermeden. Misleiding mag alleen worden
gebruikt wanneer het een hoger, wenselijk doel dient
2. Geïnformeerde toestemming/informed consent: deelnemers moeten
geïnformeerde toestemming geven voor deelname aan het onderzoek.
3. inbreuk op de privacy: de privacy van de deelnemers moet worden
gerespecteerd. Persoonlijke gegevens moeten vertrouwelijk worden behandeld.
4. Nabespreking: zo snel mogelijk na afloop van het onderzoek, hen op de hoogte
te brengen van onderzoeksresultaten en eventuele misvattingen recht te zetten.
3. beide worden gedreven door dezelfde wetenschappelijke doelen
beiden worden gedreven door vier hoofddoelen van de wetenschap:
A. Beschrijving= het identificeren en specificeren van de details en de aard van een
fenomeen. Vaak worden verschillende typen van het fenomeen onderscheiden en wordt
de frequentie van het voorkomen ervan geregistreerd. Nauwkeurige beschrijvingen van
fenomenen vormen een belangrijke eerste stap naar begrip ervan, maar zijn niet
voldoende.
B. Voorspelling vergroot het begrip van fenomenen, bijvoorbeeld omdat het onthult waarom
mensen gezond zijn. Voorspelling vereist kennis van welke factoren systematisch
verband houden met het fenomeen van belang. Er wordt dus onderzocht in hoeverre het
bestudeerde fenomeen gecorreleerd is met verschillende factoren, maar je weet hier nog
niet zeker hoe zo’n relatie eruitziet (evt 3e variabele etc).
C. Het identificeren van oorzaken is dus een ander belangrijk onderdeel voor het begrijpen:
we moeten causaliteit vaststellen.
D. verklaring : waarom een fenomeen of relatie zich voordoet. Waarom zou A zorgen voor
B? Om dit te achterhalen, moeten we de processen bestuderen
,4. beide betrekken vergelijkbare factoren die cognitie en gedrag voorspellen in hun onderzoek.
Gedrag en gedachten worden door veel verschillende factoren gevormd.
- Over het algemeen houden sociaal psychologen rekening met individuele, sociale,
situationele, culturele en biologische factoren, evenals de interacties tussen deze
Individuele factoren verwijzen naar intrapersoonlijke kenmerken en processen (cognitieve
processen, emoties en mate van gedrag).
- Mensen die veel waarde hechten aan het milieu, zullen bijvoorbeeld eerder producten
recyclen dan mensen die veel waarde hechten aan levensgenot.
Sociale factoren hebben betrekking op de invloed van sociale situaties (de meningen en acties
van anderen) op ons gedrag, onze gedachten en gevoelens.
- Vb Bepaalde kleding dragen omdat je rolmodel dat ook doet
- Daarnaast worden we veel beïnvloed door het uiterlijk van anderen. Onderzoek heeft
aangetoond dat we aantrekkelijke en onaantrekkelijke mensen anders beoordelen: vb
docenten die hoog scoorden op schoonheid scoorden ook hoog in cursusevaluaties
- Leeftijd, etniciteit, fysieke beperkingen en geslacht kunnen ook van invloed zijn op hoe
we anderen benaderen en met hen omgaan. Zo krijgen vrouwelijke automobilisten in
nood meer hulp dan mannelijke automobilisten of man-vrouwparen, met name van jonge
mannen die alleen rijden.
Studies die invloed van sociale situaties aanwijzen:
- studies van Milgram: veel normale, gezonde mensen luisterden naar instructies van een
experimentator om pijnlijke elektrische schokken toe te dienen aan een leerling als die
een fout maakte.
- Asch”veel mensen nemen de foute oordelen van anderen over in plaats van er openlijk
mee oneens te zijn, ook al was het overduidelijk dat de anderen het mis hadden (de
lengte van lijnen)
- Het Stanford-gevangenisexperiment (Zimbardo): helft werd gevangenen, andere helft
werd beveiligers. Binnen een paar dagen werden de bewakers sadistische pesters(al
helemaal wanneer ze dachten dat de onderzoekers niet meekeken) en de gevangenen
erg onderdanig en angstig. Niemand greep in, zelfs de onderzoeker ging er een beetje in
mee. De studie moest eerder afgebroken worden. DUS, de meeste mensen, kunnen door
de kracht van de situatie, tot bijna alles kunnen worden aangezet, ongeacht hun
moraal/waarden
Situationele factoren =contextuele factoren, dus de fysieke wereld, die ons gedrag en onze
gedachten kunnen beïnvloeden.
- We worden prikkelbaarder en agressiever wanneer de omgevingstemperatuur stijgt.
- Bovendien maken omgevingsstressoren, zoals lawaai of drukte, ons minder behulpzaam:
(Robert Levine) studies naar vriendelijkheid in 23 verschillende steden: kregen twee keer
zoveel hulp van inwoners van steden als Rio en Madrid vergeleken met Bangkok,
Singapore, New York en Amsterdam. Bevolkingsdichtheid kan een relevante factor zijn bij
het bepalen van behulpzaamheid:in dunbevolkte steden bleken behulpzamer → kunnen
worden verklaard door de 'stimulus-overloadtheorie',(Milgram): omgaan met drukte door
afstand te houden en incidenten te negeren. Drukte → onvriendelijker
, Culturele factoren =culturele waarden of normen die van invloed zijn op cognitie, gevoelens en
gedrag.
- Cultuur= systeem van gedeelde betekenissen, percepties en overtuigingen van mensen
die tot een bepaalde groep behoren
Ons gedrag en onze gedachten worden sterk beïnvloed door culturele normen/sociale regels. Zo
zijn de culturele normen ten aanzien van roken de afgelopen decennia snel veranderd.
Biologische factoren =de invloed van biologische processen en genetische factoren. We
beschikken over geëvolueerde psychologische mechanismen die ons helpen te overleven en ons
voort te planten.
- voorkeur voor natuurlijke landschappen ipv stad = omdat de mens duizenden jaren in
natuurlijke omgevingen heeft moeten overleven (vooral voorkeur savanne)
- partnerkeuzevoorkeuren: voorkeur aan eigenschappen die verband houden met
voortplantingsvermogen, vinden mensen aantrekkelijker als ze een symmetrische gezicht
en glanzend haar hebben en vrouwen met kleine taille-heupverhouding).
Kenmerken van toegepaste sociale psychologie
We hebben twee belangrijke kenmerken van toegepaste sociale psychologie besproken: sociale
problemen aanpakken en inductieve benadering gebruiken. vijf andere typische kenmerken:
De rol van persoonlijke waarden
Toegepaste sociale psychologie is niet waardevrij: toegepaste sociale psychologen beslissen welke
problemen en doelgroepen ze bestuderen, en welke veranderingen moeten worden doorgevoerd.
Toegepaste sociale psychologen moeten zich bewust zijn van hun eigen waarden en de manier waarop
deze hun werk kunnen beïnvloeden (kan botsen met anderen, niet iedereen vindt roken slecht bijv).
- Waardensystemen van verschillende groepen zijn vaak, althans gedeeltelijk, onverenigbaar.
- zelfs op individueel niveau kunnen er conflicten tussen waarden ontstaan, we moeten dus
voortdurend kiezen tussen verschillende waarden.
Hoewel waarden van invloed zijn op de onderwerpen die door toegepaste sociaalpsychologen worden
bestudeerd, mogen ze geen invloed hebben op de methoden die worden gebruikt om die onderwerpen te
onderzoeken: beslissingen over de geldigheid van een theorie of de effectiviteit van
interventieprogramma's moeten waardevrij worden genomen: dus objectief!
Het gebruik van meerdere theorieën, interventietechnieken en onderzoeksmethoden.
Door de probleemgerichte, inductieve benadering → niet maar één theorie/interventie/onderzoeksmeth.:
Verschillende factoren/variabelen kunnen samen een sociaal probleem veroorzaken. Omdat elke theorie
zich richt op beperkte variabelen, kan je een probleem beter begrijpen door naar meerdere theoretische
perspectieven te kijken → en hierdoor ook meer mogelijke oplossingen voor het probleem= handig,
aangezien niet elke oplossing altijd toepasbaar is:
- Sociale invloeden zullen minder invloedrijk zijn wanneer gedrag anoniem is. Theorieën over op
de rol van sociale normen zijn dan minder nuttig voor het begrijpen van gedrag
➔ vb: De theorie van normatief gedrag stelt dat gedrag wordt beïnvloed door injunctieve
normen (mate waarin gedrag wordt goedgekeurd/afgekeurd) en descriptieve normen
(mate waarin gedrag als gangbaar wordt gezien). Hoe prominenter een bepaalde norm
is, hoe sterker deze het betreffende gedrag beïnvloedt.
- Over het algemeen zijn interventietechnieken effectiever als ze zich specifiek richten op factoren
die erg bijdragen aan het probleemgedrag, en op de factoren die verbeterd kunnen worden
, ➔ Geven van informatie over veilige seks zal nauwelijks effectief zijn als de kennis hierover
al hoog is)
➔ informatiecampagnes hebben een beperkt effect als mensen geen mogelijkheden zien
om hun gedrag te veranderen (campagne over meer ov gebruiken, maar bus rijdt weinig)
Geen enkel onderzoeksontwerp is superieur aan andere.
Elk onderzoeksontwerp heeft zijn sterke en zwakke punten. Zwakke punten van het ene
onderzoeksontwerp kunnen worden gecompenseerd door een ander.
- Vb Experimentele studies hebben een hoge interne validiteit (casuaal verband vinden), maar lage
externe validiteit (generaliseren). veldstudies hoge externe en lage interne
Interdisciplinair onderzoek
Veel maatschappelijke problemen vinden hun oorsprong in een breed scala aan factoren, die niet
uitsluitend sociaal-psychologisch van aard zijn (Economische, sociologische, politieke etc).
- Dit vereist dat sociaalpsychologen op de hoogte zijn van de onderzoeksbijdragen en kennisbasis
van andere wetenschappelijke disciplines: In de jaren negentig bestudeerden veel sociaal
psychologen bijvoorbeeld factoren die van invloed waren op afvalbeheer en niet op
energieverbruik, terwijl dat laatste vanuit milieuoogpunt veel problematischer is. Dit impliceert dat
input vanuit een breed scala aan wetenschappen nodig kan zijn.
Welke disciplines relevant zijn, hangt uiteraard af van het probleem in kwestie.
Sociaal psychologen zouden interdisciplinair onderzoek en samenwerking met anderen moeten
nastreven om te profiteren van de kennis en perspectieven van andere disciplines.
Werken in een interdisciplinaire setting is niet eenvoudig want verschillende disciplines kunnen net
anders werken. Maar uiteindelijk kunnen interdisciplinaire teams in veel opzichten beter presteren dan
monodisciplinaire teams, omdat ze een breder scala aan factoren in overweging nemen.
Veldonderzoek
toegepaste sociaalpsychologen doen vaak veldonderzoek( in natuurlijke omgevingen)
sociaalpsychologen vaker op fundamenteel onderzoek.
Ze zijn minder geneigd om echte/true experimenten uit te voeren, maken eerder gebruik van
quasi-experimentele of correlationele onderzoeksopzetten.
- Hebben een hoge externe validiteit (gegeneraliseerd naar grotere populaties).
- Causaliteit wel lastig (hebt geen controle over de variabelen)
Dit wil echter niet zeggen dat toegepaste sociaal psychologen helemaal geen echte experimenten
uitvoeren. Experimentele studies kunnen namelijk ook een hoge praktische waarde opleveren
Maatschappelijk nut
Doel van toegepaste sociale psychologie is sociale problemen te begrijpen en oplossen, de kwaliteit van
leven te verbeteren. Sociale problemen kunnen worden verminderd door de houding, normen, waarden,
percepties, gedragingen en levensstijlen van mensen te veranderen. Dit is de kern van het vakgebied
Het maatschappelijk nut neemt toe als de focus ligt op die aspecten van een sociaal probleem waar ze
waarschijnlijk de grootste impact zullen hebben op de oplossing van het probleem (welk gedrag is het
meest problematisch, welke factoren hebben meeste invloed, welke strategieën zijn hierop succesvol?) .
● Een ander aspect bij het overwegen van maatschappelijk nut is de kosteneffectiviteit van
interventies: welke resultaten kunnen we verwachten per geïnvesteerde euro, pond of dollar?
Over het algemeen is gepersonaliseerde informatie effectiever in het veranderen van gedrag dan
massamedia, hierdoor kan gepersonaliseerd kosteneffectiever zijn.
,Het vinden van statistisch significante resultaten is niet voldoende, toegepaste onderzoekers willen erg
sterke effecten vinden. Om in de praktijk bruikbaar te zijn, moeten de resultaten ook betekenisvol zijn.
Veel toegepast onderzoek wordt uitgevoerd in opdracht van een cliënt of sponsor, zij hebben vaak een
strikte deadline voor onderzoek. Toegepaste onderzoekers hebben dus vaker last van tijdsdruk dan
normale sociale onderzoekers.
- Hierdoor krijgen toegepaste onderzoekers ook minder vaak de kans nieuw baanbrekend/risicovol
onderzoek te doen
Om de maatschappelijke relevantie van hun werk te vergroten, proberen toegepaste sociaalpsychologen
hun bevindingen aan een breed publiek te communiceren, bijvoorbeeld via de massamedia. Ze moeten
hierbij dus in makkelijke en bondige taal communiceren, zonder al te veel wetenschappelijke termen.
Zelfs als toegepaste sociaalwetenschappers zeer effectieve sociale programma's hebben ontwikkeld, is
er geen garantie dat deze programma's daadwerkelijk zullen worden geïmplementeerd.
- Sociale programma's zijn mogelijk niet haalbaar in de praktijk.
- Beleidsmakers moeten rekening houden met meerdere belangen en compromissen sluiten.
- Invloedrijke lobbyorganisaties kunnen de implementatie ernstig belemmeren
Rollen van toegepaste sociaalpsychologen
- In veel gevallen combineren toegepaste sociaalpsychologen verschillende rollen in hun praktijk.
Onderzoeker
het uitvoeren van toegepast onderzoek. Dit kunnen ze op verschillende manieren doen.
1. Bestuderen van de antecedenten van gedrag dat maatschappelijke problemen veroorzaakt.
Inzicht in welke factoren een bepaald gedrag veroorzaken is zeer relevant, omdat
gedragsveranderingsprogramma's
2. de effecten van interventies op cognitie en gedrag evalueren. Evaluatiestudies kunnen aangeven
hoe de effectiviteit van dergelijke interventies kan worden verbeterd.
3. de effecten van interventies op sociale problemen en kwaliteit van leven evalueren; hebben
veranderingen in cognitie/gedrag daadwerkelijk sociale problemen opgelost en is de algehele
kwaliteit van leven verbeterd zoals verwacht? Niet alleen de uitkomsten van interventies moeten
worden geëvalueerd, maar ook het proces. Procesevaluaties kunnen ons veel vertellen over wat
er misging en waarom.
Consultant.
=de meest voorkomende rol van een toegepast sociaal psycholoog.
Helpen bij het oplossen van specifieke problemen training en ontwikkeling, coaching, management,
marketing, public relations en communicatie) consultants helpen hun cliënten om hun prestaties, imago of
levenskwaliteit te verbeteren.
Beleidsadviseurs:
beleidsvorming door publieke en overheidsinstanties of bedrijven of maatschappelijke organisaties.
Toegepaste sociaalpsychologen kunnen instanties en organisaties helpen bij het ontwerpen van
interventieprogramma's. Ze kunnen bijvoorbeeld informatiecampagnes ontwerpen.
Beleidsadviseurs moeten in staat zijn om in een interdisciplinaire omgeving te werken.
,H2- The use of theory in applied social psychology
Introductie
Bij alle sociale problemen is menselijk gedrag de oorzaak. Gedragsverandering is dus vereist voor het
oplossen van een probleem.
De primaire functies van theorieën in de toegepaste sociale psychologie zijn: begrip (U), oplossing (S) en
evaluatie (E) van een sociaal probleem.
Voor toegepaste sociaalpsychologen zijn theorieën het belangrijkste instrument om sociale problemen te
begrijpen en op te lossen. Theorieën vormen het uitgangspunt voor het ontwikkelen van een interventie.
Zonder theorieën kunnen we enkel gokken en onze eigen observatie en introspectie gebruiken.
Theorieën zijn op drie manieren nuttig:
1 Ten eerste bieden theorieën verklaringen voor menselijk gedrag (ordenen, begrijpen).
➔ Maar let op: Theorieën kunnen onjuist zijn (ook al zijn ze uitgebreid getest etc), zoals het
kennisgebrek/knowledge deficit model van gedragsverandering: stelt dat sociale
programma's (zoals het ov) onderbenut worden omdat mensen onvoldoende kennis
hebben over het programma of het gedrag dat ermee gepaard gaat (oplossing=educatie,
informatiecampagne) Dit model heeft ernstige beperkingen, maar wordt alsnog veel
gebruikt
➢ Bewezen: ligt vaker aan motivatie dan aan educatie
2 Theorieën kunnen helpen manieren te bedenken om problematisch gedrag te veranderen en te werken
aan oplossingen.
➔ Theorieën gebruiken basisconcepten, zoals attitude, beloning, kosten, attributie en vele andere,
om de logica van de interventie en de stappen van oplossing te verwoorden.
3 ze kunnen worden getest op praktische toepasbaarheid en bruikbaarheid in de praktijk.
➔ Testen of theorieën ook écht toepasbaar zijn in de echte wereld/kan de theorie de echte wereld
verklaren en niet alleen in het laboratorium. (dit moet heel zorgvuldig gebeuren).
➔ Hoe? een interventie implementeren en vervolgens systematisch gegevens verzamelen om te
zien of de veronderstelde resultaten zich hebben voorgedaan.
➔ Als de sociaalpsycholoog een actieonderzoeksmodel/action research model volgt, begint deze
cyclus steeds opnieuw (interventie verbeteren → weer testen op toepasbaarheid → weer
verbeteren..)
, Theorieën, principes en constructen
theorie = een georganiseerde reeks principes die waargenomen gebeurtenissen beschrijft, verklaart en
voorspelt. Is de basis voor ons begrip van menselijk gedrag en de basis om gedrag te veranderen.
- Theorieën zijn geen feiten; het zijn geen observaties; het zijn geen wetten. Theorieën zijn ideeën,
gegenereerd om waargenomen gebeurtenissen te verklaren. T
Principes beschrijven een specifiek proces en worden vaak in theorieën geïntegreerd.
Een hypothese is een toetsbare voorspelling die is afgeleid van een theorie.
- Waar theorieën brede verklaringen voor gedrag bieden, zijn hypotheses specifiek.
- Als we de hypotheses testen, testen we eigenlijk ook de theorie.
Een model is een raamwerk dat theorieën en principes integreert. Modellen beschrijven doorgaans
meerdere processen, die elk met elkaar verbonden zijn door een causaal verband.
- voorbeeld = het elaboration likelihood model
Een construct= de afgeleide affectieve, cognitieve of motivationele aspecten van menselijk gedrag.
- Zijn niet direct waarneembaar, maar wel worden afgeleid uit bijvoorbeeld gedrag of uitspraken
- . Een goed voorbeeld van een psychologisch construct is een attitude.
- Constructen vormen de bouwstenen van psychologische theorieën.
VOORBEELD:
de beslissing van een individu om met de eigen auto naar het werk te rijden in plaats van het ov..
1. theorie= de rationele-keuzetheorie: individuen zijn gemotiveerd voor hun eigenbelang
2. De theorie bevat een aantal constructen – met name kosten en baten.
3. De rationele-keuzetheorie bevat ook verschillende principes. Een principe van de theorie is dat
waargenomen gunstige gevolgen van een gedrag de persoon motiveren om te handelen (komt
met de auto sneller aan op werk → belonend → gaat vaker doen. Een tweede principe is dat
ongewenste gevolgen kosten zijn en het gedrag ontmoedigen (ov duurt langer)
4. De theorie leidt ook tot verschillende toetsbare hypothesen en ideeën voor interventies om het
gedrag te veranderen.
- Mensen die de voordelen van autorijden naar het werk hoger inschatten dan de kosten,
zullen minder snel de bus nemen. Iemand die met de auto 20 minuten naar zijn werk rijdt
en met de bus 30, neemt eerder de auto dan iemand die 20 minuten met de auto en 25
minuten met de bus reist. Maar wat gebeurt er als de benzineprijzen dalen?
Sociaalpsychologische theorieën
bestaan in allerlei vormen en maten, van grote theorieën over menselijk gedrag tot kleinere theorieën die
van toepassing zijn op zeer specifieke omstandigheden.
De focus ligt op het individu en zijn of haar gedachten, gevoelens en motivaties met betrekking tot sociaal
gedrag. De belangrijkste theoretische gebieden van de sociale psychologie:
- Social thinking/gedachten: hoe mensen zichzelf en hun sociale omgeving beoordelen
- Social influence/invloed: hoe de sociale omgeving iemand beïnvloedt
- Social relationships/relaties: beschrijven wat ervoor zorgt dat mensen positief en negatief met
elkaar omgaan
