Hoorcollege 1
Achtergrondinformatie
Wat handig is om in het achterhoofd te houden, is dat onderzoeken in de
sociale psychologie zich voornamelijk op mannen en vrouwen hebben
gericht. Inmiddels wordt er meer variëteit in gender categorieën erkend.
Daarnaast zijn de meeste onderzoeken uitgevoerd met steekproeven uit
WEIRD landen. Dit houdt in western, educated, industrialised, rich en
democratisch. Er ontstaat tegenwoordig wel steeds meer aandacht voor
steekproeven uit niet-WEIRD landen.
Wat houdt sociale psychologie in?
Sociale psychologie bestudeert hoe mensen over elkaar denken, met
elkaar omgaan en elkaar beïnvloeden. Dit gaat zowel om individuen als
groepen. Dit zal onderbouwd moeten worden met wetenschappelijke
feiten.
Wat doet de sociale psychologie?
Het doel van sociale psychologie is om wetenschappelijk te bepalen of een
uitspraak over menselijk gedrag juist of onjuist is. Hierbij is het belangrijk
om te onderzoeken in welke situaties de uitspraken gelden, onder welke
omstandigheden en onder welke mensen. Daarnaast is het nuttig om uit te
zoeken waarom iets zo is. Dit kan gedaan worden door middel van
objectief, empirisch en betrouwbaar onderzoek en experimentele
methodes.
Niveaus van analyse
In de sociale psychologie zijn er vier niveaus van analyse:
- Intrapersoonlijke processen: Dit zijn de processen binnen een
individu. Dit kan bijvoorbeeld gaan om gedachten, stereotypen,
overtuigingen en gevoelens.
- Interpersoonlijke relaties: Dit zijn de interacties tussen twee
individuen. Bijvoorbeeld hoe mensen elkaar beïnvloeden en hoe ze
met elkaar omgaan.
- Intragroep processen: Dit gaat om de dynamiek binnen een
groep. Hierbij horen bijvoorbeeld samenwerking, conflicten,
groepsdenken en normen.
- Intergroep relaties: Dit gaat om de interactie tussen groepen.
Hierbij horen bijvoorbeeld discriminatie, vooroordelen en
samenwerking tussen twee groepen.
De aannames van sociale psychologie
Het veld van sociale psychologie berust op drie aannames:
, 1. Menselijke cognitie, emotie en gedrag zijn een functie van de
persoon en de situatie.
Verschillende personen reageren anders op dezelfde situatie en eenzelfde
persoon reageert anders op verschillende situaties. Verschillende situaties
activeren verschillende rollen van een persoon (bijv. broer en moeder). De
persoon maakt een bewuste keuze over de omgeving waarin hij of zij
terechtkomt: mensen met bepaalde persoonlijkheidskenmerken kiezen
bepaalde studies. Situaties kiezen mensen, wat wil zeggen dat de context
of omgeving een bepalende rol heeft in hoe iemand zich zal ontwikkelen of
gedragen. Daarnaast kunnen mensen ook situaties veranderen en
beïnvloed worden door situaties.
Dit is een voorbeeld van het beïnvloed worden
door de situatie. In de linker situatie worden er allemaal kleuren genoemd,
dus zijn mensen snel geneigd om ‘green’ in te vullen. Bij de rechter
situatie worden er fruitsoorten genoemd, dus zijn mensen geneigd om
‘grape’ in te vullen. Deze beïnvloeding gebeurt automatisch.
De rol van een persoon wordt onderzocht door
persoonlijkheidspsychologie, sociale neurowetenschappen en evolutionaire
psychologie. Bij persoonlijkheidspsychologie wordt de focus gelegd op de
stabiele persoonlijkheidskenmerken die gedrag beïnvloeden, bijvoorbeeld
vriendelijkheid, neuroticisme en extraversie. Sociale neurowetenschappen
kijken naar de biologische en fysiologische processen in het brein die bij
mentale processen en gedragingen horen. Al onze gedachten, emoties en
gedragingen zijn geworteld in de fysiologische materie van de hersenen.
Evolutionaire psychologie onderzoekt de erfelijkheid van gedrag. Veel
psychologische neigingen zijn ontstaan, omdat deze de voorouders hielpen
met overleven.
De rol van de situatie is zichtbaar bij marketing, groepspsychologie en
culturele psychologie. Marketing heeft invloed op de keuzes die
consumenten maken. Hierbij wordt geprobeerd mensen te overtuigen via
zowel impliciete als expliciete processen. Groepspsychologie laat zien dat
mensen in een grote menigte dingen doen die ze anders niet gedaan
zouden hebben. Een begrip wat hier ook bij past, is conformiteit. Dit
houdt in dat mensen hun gedrag, houding of mening aanpassen om in lijn
,te zijn met de groep. Culturele psychologie onderzoekt hoe cultuur
gevoelens en gedrag beïnvloedt.
2. Mensen creëren hun eigen realiteit.
Cognitie, emotie en gedrag worden sterk beïnvloed door de situatie en dus
eigenlijk de interpretatie van de situatie.
Als mensen een situatie als echt beschouwen, is hun gedrag gebaseerd op
deze perceptie, ongeacht of deze waar is of niet: “perceptie is waar”.
Zelfdienende interpretaties zijn een effect van het creëren van een
eigen realiteit. Dit houdt in dat mensen de neiging hebben om informatie
zo te interpreteren dat het hun zelfbeeld beschermt en versterkt. Mensen
schrijven dan vaak positieve gebeurtenissen toe aan henzelf en negatieve
gebeurtenissen aan externe factoren. Een ander gevolg is gemotiveerd
redeneren. Hierbij interpreteren mensen selectief informatie dat hun
overtuigingen ondersteunt en negeren ze informatie dat niet bij hun
overtuigingen past. Subjectieve overtuigingen worden als objectieve
waarheid gezien, wat kan leiden tot een vertekend beeld. Een ideologisch
conflict kan ook voorkomen. Hierbij ontstaat er een conflict tussen
individuen, groepen of landen door botsende overtuigingen,
wereldbeelden of waarden. Dit is vaak hardnekkig en emotioneel beladen.
3. Mensen zijn sociale dieren.
Wat mensen denken, doen en voelen worden allemaal beïnvloed door
andere mensen. Dat mensen sociale dieren zijn, komt doordat er een
behoefte is om ergens bij te horen. Dit is een van de belangrijkste
psychologische behoeften van de mens. Dit is ontstaan door evolutie,
omdat samenwerking en het leven in groepen essentieel was om te
kunnen overleven in de tijd van de jagers-verzamelaars. Het sociaal zijn,
draagt daarnaast ook bij aan het mentale en emotionele welzijn.
Verschillende theorieën:
1. De sociale brein hypothese stelt dat het complexe menselijk
brein zo ontstaan is als gevolg van het complexe sociale leven:
Dunbar.
2. The herding instinct stelt dat het in de natuur van mensen zit om
relaties te willen hebben met anderen. Dit gaat om romantische
connecties, maar ook vrienden, collega’s etc. Het brein is als het
ware geprogrammeerd om een behoefte te hebben om ergens bij te
horen. Dit zorgt ervoor dat buitengesloten worden pijnlijk is.
, Exclusie
Exclusie (uitsluiting) is een bedreiging voor vier menselijke behoeften:
controle, zelfwaardering, behoren en betekenisvol bestaan. Daarnaast kan
het daadwerkelijk fysiek pijn doen wanneer dit gebeurt. Er is namelijk
vergelijkbare hersenactiviteit gevonden met fysieke pijn. Tijdens een
experiment van Baumeister en Twenge werd gevonden dat exclusie de
prestatie op cognitieve tests verslechtert. De deelnemers in de andere
twee condities, de inclusie en de ongevalsgevoelige conditie (controle
conditie), presteerden een stuk beter op de test. Dit experiment werd
uitgevoerd door deelnemers vooraf tekstfragmenten te laten lezen. In een
andere versie van het experiment werden de deelnemers gemanipuleerd
om zich buitengesloten of inbegrepen te voelen. Hieruit volgde dat de
buitengesloten deelnemers een stuk vaker aangaven dat het leven zinloos
is en ze een stuk agressiever waren.
Hoorcollege 2
Groepen
Mensen zullen altijd groepen vormen. Een groep bestaat uit twee of meer
mensen die interactie hebben en elkaar beïnvloeden. Deze mensen zien
elkaar als een “ons”. Groepen zijn dynamisch, dit houdt in dat deelnemers
van een groep elkaars meningen, beslissingen en prestaties beïnvloeden.
Er zijn twee soorten groepen:
1. Hiërarchische groep: Hierbij is er sprake van een duidelijke
rangorde.
2. Egalitaire groep: Hierbij heeft iedereen gelijke rechten en kansen.
Deelnemers van een groep kunnen van elkaar verschillen wat
betreft macht en status. Het verschil in macht is te zien tussen leiders en
volgelingen. Macht gaat om het vermogen om anderen te beïnvloeden,
beslissingen op te leggen of gedrag te sturen. Het verschil in status is te
zien tussen gewaardeerde deelnemers en niet gewaardeerde deelnemers.
Status is de sociale waardering of respect die iemand krijgt van anderen.
Iemand kan macht hebben zonder status, maar ook status hebben zonder
macht. Macht kan soms voor corruptie (misbruik van een machtspositie)
zorgen, het hangt ervan af hoe iemand met macht omgaat:
- Macht als kans: Persoonlijke ambities -> macht verhoogt bedrog,
hypocrisie, enz.
- Macht als verantwoordelijkheid: Focus op collectieve doelen -> Geen
corrumperende invloed van macht
Achtergrondinformatie
Wat handig is om in het achterhoofd te houden, is dat onderzoeken in de
sociale psychologie zich voornamelijk op mannen en vrouwen hebben
gericht. Inmiddels wordt er meer variëteit in gender categorieën erkend.
Daarnaast zijn de meeste onderzoeken uitgevoerd met steekproeven uit
WEIRD landen. Dit houdt in western, educated, industrialised, rich en
democratisch. Er ontstaat tegenwoordig wel steeds meer aandacht voor
steekproeven uit niet-WEIRD landen.
Wat houdt sociale psychologie in?
Sociale psychologie bestudeert hoe mensen over elkaar denken, met
elkaar omgaan en elkaar beïnvloeden. Dit gaat zowel om individuen als
groepen. Dit zal onderbouwd moeten worden met wetenschappelijke
feiten.
Wat doet de sociale psychologie?
Het doel van sociale psychologie is om wetenschappelijk te bepalen of een
uitspraak over menselijk gedrag juist of onjuist is. Hierbij is het belangrijk
om te onderzoeken in welke situaties de uitspraken gelden, onder welke
omstandigheden en onder welke mensen. Daarnaast is het nuttig om uit te
zoeken waarom iets zo is. Dit kan gedaan worden door middel van
objectief, empirisch en betrouwbaar onderzoek en experimentele
methodes.
Niveaus van analyse
In de sociale psychologie zijn er vier niveaus van analyse:
- Intrapersoonlijke processen: Dit zijn de processen binnen een
individu. Dit kan bijvoorbeeld gaan om gedachten, stereotypen,
overtuigingen en gevoelens.
- Interpersoonlijke relaties: Dit zijn de interacties tussen twee
individuen. Bijvoorbeeld hoe mensen elkaar beïnvloeden en hoe ze
met elkaar omgaan.
- Intragroep processen: Dit gaat om de dynamiek binnen een
groep. Hierbij horen bijvoorbeeld samenwerking, conflicten,
groepsdenken en normen.
- Intergroep relaties: Dit gaat om de interactie tussen groepen.
Hierbij horen bijvoorbeeld discriminatie, vooroordelen en
samenwerking tussen twee groepen.
De aannames van sociale psychologie
Het veld van sociale psychologie berust op drie aannames:
, 1. Menselijke cognitie, emotie en gedrag zijn een functie van de
persoon en de situatie.
Verschillende personen reageren anders op dezelfde situatie en eenzelfde
persoon reageert anders op verschillende situaties. Verschillende situaties
activeren verschillende rollen van een persoon (bijv. broer en moeder). De
persoon maakt een bewuste keuze over de omgeving waarin hij of zij
terechtkomt: mensen met bepaalde persoonlijkheidskenmerken kiezen
bepaalde studies. Situaties kiezen mensen, wat wil zeggen dat de context
of omgeving een bepalende rol heeft in hoe iemand zich zal ontwikkelen of
gedragen. Daarnaast kunnen mensen ook situaties veranderen en
beïnvloed worden door situaties.
Dit is een voorbeeld van het beïnvloed worden
door de situatie. In de linker situatie worden er allemaal kleuren genoemd,
dus zijn mensen snel geneigd om ‘green’ in te vullen. Bij de rechter
situatie worden er fruitsoorten genoemd, dus zijn mensen geneigd om
‘grape’ in te vullen. Deze beïnvloeding gebeurt automatisch.
De rol van een persoon wordt onderzocht door
persoonlijkheidspsychologie, sociale neurowetenschappen en evolutionaire
psychologie. Bij persoonlijkheidspsychologie wordt de focus gelegd op de
stabiele persoonlijkheidskenmerken die gedrag beïnvloeden, bijvoorbeeld
vriendelijkheid, neuroticisme en extraversie. Sociale neurowetenschappen
kijken naar de biologische en fysiologische processen in het brein die bij
mentale processen en gedragingen horen. Al onze gedachten, emoties en
gedragingen zijn geworteld in de fysiologische materie van de hersenen.
Evolutionaire psychologie onderzoekt de erfelijkheid van gedrag. Veel
psychologische neigingen zijn ontstaan, omdat deze de voorouders hielpen
met overleven.
De rol van de situatie is zichtbaar bij marketing, groepspsychologie en
culturele psychologie. Marketing heeft invloed op de keuzes die
consumenten maken. Hierbij wordt geprobeerd mensen te overtuigen via
zowel impliciete als expliciete processen. Groepspsychologie laat zien dat
mensen in een grote menigte dingen doen die ze anders niet gedaan
zouden hebben. Een begrip wat hier ook bij past, is conformiteit. Dit
houdt in dat mensen hun gedrag, houding of mening aanpassen om in lijn
,te zijn met de groep. Culturele psychologie onderzoekt hoe cultuur
gevoelens en gedrag beïnvloedt.
2. Mensen creëren hun eigen realiteit.
Cognitie, emotie en gedrag worden sterk beïnvloed door de situatie en dus
eigenlijk de interpretatie van de situatie.
Als mensen een situatie als echt beschouwen, is hun gedrag gebaseerd op
deze perceptie, ongeacht of deze waar is of niet: “perceptie is waar”.
Zelfdienende interpretaties zijn een effect van het creëren van een
eigen realiteit. Dit houdt in dat mensen de neiging hebben om informatie
zo te interpreteren dat het hun zelfbeeld beschermt en versterkt. Mensen
schrijven dan vaak positieve gebeurtenissen toe aan henzelf en negatieve
gebeurtenissen aan externe factoren. Een ander gevolg is gemotiveerd
redeneren. Hierbij interpreteren mensen selectief informatie dat hun
overtuigingen ondersteunt en negeren ze informatie dat niet bij hun
overtuigingen past. Subjectieve overtuigingen worden als objectieve
waarheid gezien, wat kan leiden tot een vertekend beeld. Een ideologisch
conflict kan ook voorkomen. Hierbij ontstaat er een conflict tussen
individuen, groepen of landen door botsende overtuigingen,
wereldbeelden of waarden. Dit is vaak hardnekkig en emotioneel beladen.
3. Mensen zijn sociale dieren.
Wat mensen denken, doen en voelen worden allemaal beïnvloed door
andere mensen. Dat mensen sociale dieren zijn, komt doordat er een
behoefte is om ergens bij te horen. Dit is een van de belangrijkste
psychologische behoeften van de mens. Dit is ontstaan door evolutie,
omdat samenwerking en het leven in groepen essentieel was om te
kunnen overleven in de tijd van de jagers-verzamelaars. Het sociaal zijn,
draagt daarnaast ook bij aan het mentale en emotionele welzijn.
Verschillende theorieën:
1. De sociale brein hypothese stelt dat het complexe menselijk
brein zo ontstaan is als gevolg van het complexe sociale leven:
Dunbar.
2. The herding instinct stelt dat het in de natuur van mensen zit om
relaties te willen hebben met anderen. Dit gaat om romantische
connecties, maar ook vrienden, collega’s etc. Het brein is als het
ware geprogrammeerd om een behoefte te hebben om ergens bij te
horen. Dit zorgt ervoor dat buitengesloten worden pijnlijk is.
, Exclusie
Exclusie (uitsluiting) is een bedreiging voor vier menselijke behoeften:
controle, zelfwaardering, behoren en betekenisvol bestaan. Daarnaast kan
het daadwerkelijk fysiek pijn doen wanneer dit gebeurt. Er is namelijk
vergelijkbare hersenactiviteit gevonden met fysieke pijn. Tijdens een
experiment van Baumeister en Twenge werd gevonden dat exclusie de
prestatie op cognitieve tests verslechtert. De deelnemers in de andere
twee condities, de inclusie en de ongevalsgevoelige conditie (controle
conditie), presteerden een stuk beter op de test. Dit experiment werd
uitgevoerd door deelnemers vooraf tekstfragmenten te laten lezen. In een
andere versie van het experiment werden de deelnemers gemanipuleerd
om zich buitengesloten of inbegrepen te voelen. Hieruit volgde dat de
buitengesloten deelnemers een stuk vaker aangaven dat het leven zinloos
is en ze een stuk agressiever waren.
Hoorcollege 2
Groepen
Mensen zullen altijd groepen vormen. Een groep bestaat uit twee of meer
mensen die interactie hebben en elkaar beïnvloeden. Deze mensen zien
elkaar als een “ons”. Groepen zijn dynamisch, dit houdt in dat deelnemers
van een groep elkaars meningen, beslissingen en prestaties beïnvloeden.
Er zijn twee soorten groepen:
1. Hiërarchische groep: Hierbij is er sprake van een duidelijke
rangorde.
2. Egalitaire groep: Hierbij heeft iedereen gelijke rechten en kansen.
Deelnemers van een groep kunnen van elkaar verschillen wat
betreft macht en status. Het verschil in macht is te zien tussen leiders en
volgelingen. Macht gaat om het vermogen om anderen te beïnvloeden,
beslissingen op te leggen of gedrag te sturen. Het verschil in status is te
zien tussen gewaardeerde deelnemers en niet gewaardeerde deelnemers.
Status is de sociale waardering of respect die iemand krijgt van anderen.
Iemand kan macht hebben zonder status, maar ook status hebben zonder
macht. Macht kan soms voor corruptie (misbruik van een machtspositie)
zorgen, het hangt ervan af hoe iemand met macht omgaat:
- Macht als kans: Persoonlijke ambities -> macht verhoogt bedrog,
hypocrisie, enz.
- Macht als verantwoordelijkheid: Focus op collectieve doelen -> Geen
corrumperende invloed van macht
