Samenvatting Mens en Recht H7: Samenlevingsvormen en scheiding
7.1 Personen- en familierecht algemeen
Het personen- en familierecht is een onderdeel van het burgerlijke recht.
Het Europese Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM)
en het Internationaal Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke rechten (IVBPR) hebben grote invloed
gehad op de Nederlandse wetgeving.
- Deze wetten bevatten mensenrechten (human rights) die in de samenleving voor burgers van
groot belang zijn.
7.2 Algemene begrippen
Het personen- en familierecht vangt, aan met enkele regels die te maken hebben met de rechtspositie van
personen.
7.2.1 Persoonlijkheid
Persoon(-lijkheid) = Volgens de wet is een persoon iemand die rechten en plichten heeft.
- Een andere formulering hiervoor is ‘rechtssubject zijn’.
- Persoonlijkheid ontstaat door geboorte, mits levend geboren.
- Persoonlijkheid eindigt door de dood. De rechten en plichten die met het vermogen te maken
hebben, gaan dan over op de erfgenamen.
Prenatale ondertoezichtstelling = Indien een ongeboren kind moet worden beschermd tegen het gedrag
van de zwangere moeder, kan dit worden opgelegd als kinderbeschermingsmaatregel.
7.2.2 Bloedverwantschap en aanverwantschap
Bloedverwantschap = De betrekking die bestaat tussen personen die rechtstreeks met elkaar afstammen
(rechte lijn) of die een gemeenschappelijke stamvader of stammoeder hebben (de zijlijn).
1. Biologische bloedverwantschap = Relatie die ontstaat door geboorte uit moeder en door
verwekking van de vader.
2. Juridische bloedverwantschap = Rechtsverhoudingen tussen personen, die een
familierechtelijke betrekking wordt genoemd.
Aanverwantschap = Ontstaat alleen door het huwelijk en het geregistreerd partnerschap en de
bloedverwanten van diens partner. In de volksmond noemt men dit ook de ‘koude kant’ van de familie.
- Aanverwantschap blijft bestaan ondanks de beëindiging van het huwelijk/geregistreerd
partnerschap door dood of echtscheiding. Zo blijft, nadat man en vrouw zijn gescheiden, de
vrouw aanverwant aan de bloedverwanten van haar ex-man.
,7.2.3 Naamrecht
Bij de aangifte van de geboorte van het kind worden de voornamen doorgegeven aan de ambtenaar van
de burgerlijke stand, die de voornamen vermeldt in de geboorteakte.
- In de keuze van de voornamen van hun kind zijn de ouders vrij, als ze maar geen ongepast
voornaam kiezen of een voornaam die hetzelfde is als een bestaande achternaam. Dit laatste kan
wel weer als de achternaam ook een gebruikelijke voornaam is.
- De ambtenaar van burgerlijke stand stelt vast of een voornaam dus ongepast is of al bestaat als
achternaam.
De achternaam geeft aan tot welke familie iemand behoort. Het huidige recht stelt ouders in de
gelegenheid om hun kinderen de achternaam van een van beiden te geven.
- De keuze moet bij het eerste kind worden gemaakt, omdat broers en zussen in een gezin zo veel
mogelijk dezelfde achternaam moeten hebben.
- Maken ouders geen keuze of kunnen ze niet tot een keuze komen, dan zal binnen het huwelijk en
het geregistreerde partnerschap de naam van de vader gelden.
Achternaamwijziging is mogelijk door een meerderjarige als er onder andere spraken is van
‘onwelvoeglijke’, bespottelijke of veelvoorkomende namen en indien een kind en de verzorgende ouder
niet meer willen dat het kind de achternaam van de niet-verzorgende ouder heeft.
Binnen een huwelijk of geregistreerd partnerschap kan men kiezen welke achternaam een partner
gebruikt.
- De keuze is geheel vrij. Zowel de man als de vrouw kan kiezen voor de achternaam van de ander,
al dan niet in combinatie met de eigen achternaam.
7.2.4 Woonplaats
Om rechten en plichten te kunnen uitoefenen en aan het rechtsverkeer deel te nemen, is het hebben van
een woonplaats (woonstede) van groot belang.
Woonstede = Plaats waar iemand werkelijk of naar de maatschappelijke opvattingen woont met zijn
gezin, zijn zaken behartigt, of zijn goederen en eigendom beheert.
- Heeft iemand geen huis, dan wordt de woonplaats het huis waar iemand werkelijk verblijft of een
directe relatie mee heeft.
- Een kind heeft een afhankelijke woonplaats. De woonplaats van een kind is de woonplaats bam
de gezaghebbende ouder waar het kind verblijft.
Het is van belang te weten welke woonplaats iemand heeft, omdat deze:
1. De relatieve competentie van de rechter bepaalt;
2. Bepaalt welke gemeente verantwoordelijk is voor jeugdhulp aan ouders en jeugdigen;
3. Bepaalt waar een dagvaarding moet worden uitgebracht.
, 7.2.5 Ambtenaar
Belangrijke gebeurtenissen in het persoonlijke leven van mensen worden vastgelegd in akten, de zijn
geschreven in de registers van de burgerlijke stand.
1. Geboorte;
2. Huwelijk en geregistreerd partnerschap;
3. Overlijden.
7.3 Samenlevingsvormen
7.3.1 Huwelijk
Huwelijk = een familierechtelijke overeenkomst, gesloten tussen twee personen.
- De wet beschouwt het huwelijk alleen in zijn burgerlijke betrekkingen.
Huwelijksvereisten:
1. Partners moeten 18 jaar of ouder zijn;
2. De geestvermogens van een partner mogen niet zodanig gestoord zijn, dat deze niet in staat zijn
wil te bepalen of de betekenis van zijn verklaring te begrijpen;
3. Partners moeten beiden ongehuwd zijn en mogen geen geregistreerd partnerschap hebben
gesloten met een ander;
4. Partners mogen niet elkaars bloedverwant in de rechte lijn of elkaars broer en zus zijn;
5. Partners mogen ook niet elkaars bloedverwant in de derde en vierde graad in de zijlijn zijn.
Sinds 2015 is het mogelijk om het onvrijwillig sluiten van een huwelijk, het zogenoemde ‘uithuwelijken’ te
voorkomen.
Enkele rechtsgevolgen van het huwelijk:
1. Echtgenoten kunnen elkaars achternaam gebruiken als zij dat wensen;
2. Echtgenoten zijn elkaar getrouwheid, hulp en bijstand verschuldigd. Zij zijn verplicht elkaar het
nodige te verschaffen;
3. Echtgenoten zijn naar elkaar verplicht de tot het gezin behorende minderjarige kinderen te
verzorgen, op te voeden en zorg te dragen voor kosten;
4. Echtgenoten staan in een familierechtelijke betrekking met de kinderen die zijn geboren in het
huwelijk.
7.3.2 Geregistreerd partnerschap
De voorwaarden voor het ontstaan van een geregistreerd partnerschap zijn dezelfde als de vereisten voor
het huwelijk.
Enkele rechtsgevolgen van het geregistreerd partnerschap:
1. Partners kunnen elkaars achternaam gebruiken;
2. Indien partners geen partnerschapsvoorwaarden hebben laten opmaken bij de notaris, is er
sprake van een algehele of beperkte gemeenschap van goederen;
3. Partners zijn verplicht de kinderen tot 18 jaar die in het gezin opgroeien, te verzorgen en op te
voeden en zorg te dragen voor de kosten;
7.1 Personen- en familierecht algemeen
Het personen- en familierecht is een onderdeel van het burgerlijke recht.
Het Europese Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM)
en het Internationaal Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke rechten (IVBPR) hebben grote invloed
gehad op de Nederlandse wetgeving.
- Deze wetten bevatten mensenrechten (human rights) die in de samenleving voor burgers van
groot belang zijn.
7.2 Algemene begrippen
Het personen- en familierecht vangt, aan met enkele regels die te maken hebben met de rechtspositie van
personen.
7.2.1 Persoonlijkheid
Persoon(-lijkheid) = Volgens de wet is een persoon iemand die rechten en plichten heeft.
- Een andere formulering hiervoor is ‘rechtssubject zijn’.
- Persoonlijkheid ontstaat door geboorte, mits levend geboren.
- Persoonlijkheid eindigt door de dood. De rechten en plichten die met het vermogen te maken
hebben, gaan dan over op de erfgenamen.
Prenatale ondertoezichtstelling = Indien een ongeboren kind moet worden beschermd tegen het gedrag
van de zwangere moeder, kan dit worden opgelegd als kinderbeschermingsmaatregel.
7.2.2 Bloedverwantschap en aanverwantschap
Bloedverwantschap = De betrekking die bestaat tussen personen die rechtstreeks met elkaar afstammen
(rechte lijn) of die een gemeenschappelijke stamvader of stammoeder hebben (de zijlijn).
1. Biologische bloedverwantschap = Relatie die ontstaat door geboorte uit moeder en door
verwekking van de vader.
2. Juridische bloedverwantschap = Rechtsverhoudingen tussen personen, die een
familierechtelijke betrekking wordt genoemd.
Aanverwantschap = Ontstaat alleen door het huwelijk en het geregistreerd partnerschap en de
bloedverwanten van diens partner. In de volksmond noemt men dit ook de ‘koude kant’ van de familie.
- Aanverwantschap blijft bestaan ondanks de beëindiging van het huwelijk/geregistreerd
partnerschap door dood of echtscheiding. Zo blijft, nadat man en vrouw zijn gescheiden, de
vrouw aanverwant aan de bloedverwanten van haar ex-man.
,7.2.3 Naamrecht
Bij de aangifte van de geboorte van het kind worden de voornamen doorgegeven aan de ambtenaar van
de burgerlijke stand, die de voornamen vermeldt in de geboorteakte.
- In de keuze van de voornamen van hun kind zijn de ouders vrij, als ze maar geen ongepast
voornaam kiezen of een voornaam die hetzelfde is als een bestaande achternaam. Dit laatste kan
wel weer als de achternaam ook een gebruikelijke voornaam is.
- De ambtenaar van burgerlijke stand stelt vast of een voornaam dus ongepast is of al bestaat als
achternaam.
De achternaam geeft aan tot welke familie iemand behoort. Het huidige recht stelt ouders in de
gelegenheid om hun kinderen de achternaam van een van beiden te geven.
- De keuze moet bij het eerste kind worden gemaakt, omdat broers en zussen in een gezin zo veel
mogelijk dezelfde achternaam moeten hebben.
- Maken ouders geen keuze of kunnen ze niet tot een keuze komen, dan zal binnen het huwelijk en
het geregistreerde partnerschap de naam van de vader gelden.
Achternaamwijziging is mogelijk door een meerderjarige als er onder andere spraken is van
‘onwelvoeglijke’, bespottelijke of veelvoorkomende namen en indien een kind en de verzorgende ouder
niet meer willen dat het kind de achternaam van de niet-verzorgende ouder heeft.
Binnen een huwelijk of geregistreerd partnerschap kan men kiezen welke achternaam een partner
gebruikt.
- De keuze is geheel vrij. Zowel de man als de vrouw kan kiezen voor de achternaam van de ander,
al dan niet in combinatie met de eigen achternaam.
7.2.4 Woonplaats
Om rechten en plichten te kunnen uitoefenen en aan het rechtsverkeer deel te nemen, is het hebben van
een woonplaats (woonstede) van groot belang.
Woonstede = Plaats waar iemand werkelijk of naar de maatschappelijke opvattingen woont met zijn
gezin, zijn zaken behartigt, of zijn goederen en eigendom beheert.
- Heeft iemand geen huis, dan wordt de woonplaats het huis waar iemand werkelijk verblijft of een
directe relatie mee heeft.
- Een kind heeft een afhankelijke woonplaats. De woonplaats van een kind is de woonplaats bam
de gezaghebbende ouder waar het kind verblijft.
Het is van belang te weten welke woonplaats iemand heeft, omdat deze:
1. De relatieve competentie van de rechter bepaalt;
2. Bepaalt welke gemeente verantwoordelijk is voor jeugdhulp aan ouders en jeugdigen;
3. Bepaalt waar een dagvaarding moet worden uitgebracht.
, 7.2.5 Ambtenaar
Belangrijke gebeurtenissen in het persoonlijke leven van mensen worden vastgelegd in akten, de zijn
geschreven in de registers van de burgerlijke stand.
1. Geboorte;
2. Huwelijk en geregistreerd partnerschap;
3. Overlijden.
7.3 Samenlevingsvormen
7.3.1 Huwelijk
Huwelijk = een familierechtelijke overeenkomst, gesloten tussen twee personen.
- De wet beschouwt het huwelijk alleen in zijn burgerlijke betrekkingen.
Huwelijksvereisten:
1. Partners moeten 18 jaar of ouder zijn;
2. De geestvermogens van een partner mogen niet zodanig gestoord zijn, dat deze niet in staat zijn
wil te bepalen of de betekenis van zijn verklaring te begrijpen;
3. Partners moeten beiden ongehuwd zijn en mogen geen geregistreerd partnerschap hebben
gesloten met een ander;
4. Partners mogen niet elkaars bloedverwant in de rechte lijn of elkaars broer en zus zijn;
5. Partners mogen ook niet elkaars bloedverwant in de derde en vierde graad in de zijlijn zijn.
Sinds 2015 is het mogelijk om het onvrijwillig sluiten van een huwelijk, het zogenoemde ‘uithuwelijken’ te
voorkomen.
Enkele rechtsgevolgen van het huwelijk:
1. Echtgenoten kunnen elkaars achternaam gebruiken als zij dat wensen;
2. Echtgenoten zijn elkaar getrouwheid, hulp en bijstand verschuldigd. Zij zijn verplicht elkaar het
nodige te verschaffen;
3. Echtgenoten zijn naar elkaar verplicht de tot het gezin behorende minderjarige kinderen te
verzorgen, op te voeden en zorg te dragen voor kosten;
4. Echtgenoten staan in een familierechtelijke betrekking met de kinderen die zijn geboren in het
huwelijk.
7.3.2 Geregistreerd partnerschap
De voorwaarden voor het ontstaan van een geregistreerd partnerschap zijn dezelfde als de vereisten voor
het huwelijk.
Enkele rechtsgevolgen van het geregistreerd partnerschap:
1. Partners kunnen elkaars achternaam gebruiken;
2. Indien partners geen partnerschapsvoorwaarden hebben laten opmaken bij de notaris, is er
sprake van een algehele of beperkte gemeenschap van goederen;
3. Partners zijn verplicht de kinderen tot 18 jaar die in het gezin opgroeien, te verzorgen en op te
voeden en zorg te dragen voor de kosten;
