Nectar 5VWO, H13 - Hormonen
§13.1 Hormoonstelsel, hypothalamus en hypofyse
Cellen kunnen op verschillende plekken anders reageren op hetzelfde
hormoon;
- Alle cellen hebben een eigen proteoom (verzameling van alle
eiwitten van de cel)
o Afhankelijk van functie van de cel
o Verschillende reacties op hetzelfde hormoon
Endocrien & exocrien;
- Exocriene klier -> weefsel geeft zijn product af aan het externe
milieu.
o Heeft altijd een afvoerbuis
- Endocriene klier -> weefsel geeft zijn product af het interne milieu
(bloed of weefselvloeistof).
o Heeft geen afvoerbuis
- Man: teelballen zijn endo- en exocrien tegelijk
o Endocrien product: testosteron
o Exocrien product: zaadcellen/sperma
- Man & vrouw: alvleesklier is endo- en exocrien.
o Endocrien product: glucagon & insuline
o Exocrien product: alvleessap
- Vrouw: de ovaria zijn endo- en exocrien.
o Endocrien product: oestrogeen & progesteron
o Exocrien product: eicel
Hormoon: in-bloed-oplosbare signaalstof
Hormonen sturen processen aan in de cellen van organen en weefsels.
Cellen kunnen alleen reageren op een hormoon als ze daar een passende
receptor in het celmembraan voor hebben. Binas 89A
- Deze doelwitcellen bevinden zich in de doelwitorganen.
Hypofyse: de centrale hormoonklier;
- De hypofyse bestaat uit 2 delen;
o Neurohypofyse -> bevat zenuwweefsel met daarin de uitlopers
van neuronen (zenuwcellen) uit de hypothalamus.
o Adenohypofyse -> bestaat uit klierweefsel.
- De hypothalamus geeft zijn neurohormonen af via de neurohypofyse
en stimuleert de adenohypofyse tot de aanmaak van
hypofysehormonen.
,Nectar 5VWO, H13 - Hormonen
o De hypofysehormonen zetten andere hormoonklieren aan tot
productie en afgifte van hormonen, of beïnvloeden sommige
lichaamsprocessen rechtstreeks.
o De hypofyse vormt de verbinding tussen zenuwstelsel
(hersenen) en hormoonstelsel. Binas 89A
Homeostase: het constant houden van het interne milieu.
Bloeddruk is niet constant, maar varieert rond een bepaalde waarde
- Dit is een dynamisch evenwicht.
o Als reactie op een dalende bloeddruk maken neuronen in de
hypothalamus het neurohormoon ADH.
Via uitlopers van de neuronen komt ADH in de
neurohypofyse, waar de uitlopers het afgeven aan het
bloed.
Bloedvaten in het lichaam trekken hierdoor samen
en de uitscheiding van water via de nieren
vermindert. De bloeddruk stijgt weer.
De hypothalamus maakt neurohormonen die via de neurohypofyse in
bloed komen:
- Oxytocine -> beïnvloedt de contractie van de gladde spieren in de
baarmoederwand bij de bevalling.
- ADH -> vermindert uitscheiding van water uit de nieren, waardoor
de bloeddruk stijgt.
Andere neurohormonen uit de hypothalamus stimuleren de
adenohypofyse:
- Releasing hormonen (RH’s) die de adenohypofyse aanzetten tot het
afgeven van bepaalde hormonen;
, Nectar 5VWO, H13 - Hormonen
- Inhibiting hormonen (IH’s) die de afgifte van die hormonen juist
remmen. Binas 89A/C
Door negatieve terugkoppeling worden veel hormoonconcentraties
geregeld en blijft de concentratie van een hormoon in het bloed
voortdurend rond de norm.
Door positieve terugkoppeling stijgt de hormoonconcentratie juist, zoals bij
de afgifte van oxytocine.
Endocriene hormonen:
- Transport via bloed
- Specifieke werking
- Hormoonconcentratie is bepalend
- Regeling door terugkoppeling
§13.1 Hormoonstelsel, hypothalamus en hypofyse
Cellen kunnen op verschillende plekken anders reageren op hetzelfde
hormoon;
- Alle cellen hebben een eigen proteoom (verzameling van alle
eiwitten van de cel)
o Afhankelijk van functie van de cel
o Verschillende reacties op hetzelfde hormoon
Endocrien & exocrien;
- Exocriene klier -> weefsel geeft zijn product af aan het externe
milieu.
o Heeft altijd een afvoerbuis
- Endocriene klier -> weefsel geeft zijn product af het interne milieu
(bloed of weefselvloeistof).
o Heeft geen afvoerbuis
- Man: teelballen zijn endo- en exocrien tegelijk
o Endocrien product: testosteron
o Exocrien product: zaadcellen/sperma
- Man & vrouw: alvleesklier is endo- en exocrien.
o Endocrien product: glucagon & insuline
o Exocrien product: alvleessap
- Vrouw: de ovaria zijn endo- en exocrien.
o Endocrien product: oestrogeen & progesteron
o Exocrien product: eicel
Hormoon: in-bloed-oplosbare signaalstof
Hormonen sturen processen aan in de cellen van organen en weefsels.
Cellen kunnen alleen reageren op een hormoon als ze daar een passende
receptor in het celmembraan voor hebben. Binas 89A
- Deze doelwitcellen bevinden zich in de doelwitorganen.
Hypofyse: de centrale hormoonklier;
- De hypofyse bestaat uit 2 delen;
o Neurohypofyse -> bevat zenuwweefsel met daarin de uitlopers
van neuronen (zenuwcellen) uit de hypothalamus.
o Adenohypofyse -> bestaat uit klierweefsel.
- De hypothalamus geeft zijn neurohormonen af via de neurohypofyse
en stimuleert de adenohypofyse tot de aanmaak van
hypofysehormonen.
,Nectar 5VWO, H13 - Hormonen
o De hypofysehormonen zetten andere hormoonklieren aan tot
productie en afgifte van hormonen, of beïnvloeden sommige
lichaamsprocessen rechtstreeks.
o De hypofyse vormt de verbinding tussen zenuwstelsel
(hersenen) en hormoonstelsel. Binas 89A
Homeostase: het constant houden van het interne milieu.
Bloeddruk is niet constant, maar varieert rond een bepaalde waarde
- Dit is een dynamisch evenwicht.
o Als reactie op een dalende bloeddruk maken neuronen in de
hypothalamus het neurohormoon ADH.
Via uitlopers van de neuronen komt ADH in de
neurohypofyse, waar de uitlopers het afgeven aan het
bloed.
Bloedvaten in het lichaam trekken hierdoor samen
en de uitscheiding van water via de nieren
vermindert. De bloeddruk stijgt weer.
De hypothalamus maakt neurohormonen die via de neurohypofyse in
bloed komen:
- Oxytocine -> beïnvloedt de contractie van de gladde spieren in de
baarmoederwand bij de bevalling.
- ADH -> vermindert uitscheiding van water uit de nieren, waardoor
de bloeddruk stijgt.
Andere neurohormonen uit de hypothalamus stimuleren de
adenohypofyse:
- Releasing hormonen (RH’s) die de adenohypofyse aanzetten tot het
afgeven van bepaalde hormonen;
, Nectar 5VWO, H13 - Hormonen
- Inhibiting hormonen (IH’s) die de afgifte van die hormonen juist
remmen. Binas 89A/C
Door negatieve terugkoppeling worden veel hormoonconcentraties
geregeld en blijft de concentratie van een hormoon in het bloed
voortdurend rond de norm.
Door positieve terugkoppeling stijgt de hormoonconcentratie juist, zoals bij
de afgifte van oxytocine.
Endocriene hormonen:
- Transport via bloed
- Specifieke werking
- Hormoonconcentratie is bepalend
- Regeling door terugkoppeling
