SAMENVATTING MEDISCHE SOCIOLOGIE
HOORCOLLEGE 1 – INTRODUCTIE
Medische sociologie; ‘A sociological approach to health and illness probes the intricacies
of the relations of societal structures, culture and inequalities to health beliefs,
behaviours and outcomes.’
Definities
Talcott Parsons ‘sick role’; je kan wel patiënt zijn in de samenleving, maar dat gaat
gepaard met een aantal rechten en plichten. Je mag bijvoorbeeld vrijgesteld
worden van werk, je bent niet verantwoordelijk voor je ziekte (het overkomt je). Er
is de plicht dat je zelf beter wil worden en er dus zicht moet zijn op herstel. Je bent
verplicht om hulp te gaan zoeken.
o Deze rol kan dus misbruikt worden.
o Parsons ziet ziekte als een bedreiging voor het systeem, een soort
verstoring.
o Veel kritiek op deze benadering; hoe ga je om met iemand met een
chronische ziekte, best een verouderd beeld rondom verhouding arts-
patiënt.
Sociology in medicine
Sociology of medicine
Onderscheid is belangrijk. Ten dienste van geneeskunde, doel om zorg zo efficiënt
mogelijk te maken. VB: hoe zorgen we dat patiënten therapiegetrouw blijven? Wij richten
zich meer op sociologie die de geneeskunde zelf analyseert en daar kritisch naar kijkt.
VB: waarom heeft geneeskunde zoveel autoriteit in het dagelijks leven?
Gezondheid
- Een toestand van volkomen lichamelijk, geestelijk en maatschappelijk
welbevinden (World Health Organization)
- Gezondheid is het vermogen zich aan te passen en een eigen regie te voeren, in
het licht van de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven (Huber)
Bij positieve gezondheid is de afwezigheid van ziekten en beperkingen niet meer het
uitgangspunt, maar het vermogen om je aan te passen en je eigen regie te voeren. Het
gaat om veerkracht in het licht van fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het
leven (Huber).
Belangrijke doorbraken in de medische geschiedenis:
Riolering: scheiding afval water en drinkwater, in de 19e eeuw
Vaccinaties: polio, covid ect.
Hygiëne: handen wassen, bestrijden van bacteriën
Anesthesie: verdoven voor een operatie, zodat er meer operaties kunnen
plaatsvinden
Antibiotica: 20e eeuw, penicilline
Gezondheidszorg tot 1974: organisatie
Voor 1974 was de gezondheidszorg;
- Versnipperd en onoverzichtelijk zorgstelsel
, - Veel losse voorzieningen zonder samenhang
- Weinig centrale sturing door de overheid; geen beleid (vaccinatieprogramma
bijvoorbeeld)
- Zorg georganiseerd door particuliere en religieuze instellingen
- De focus lag
o Op intramurale zorg
Intramuraal (tussen muren); alles wat zich afspeelt tussen de muren
van een instellingen (ziekenhuis bijvoorbeeld)
Extramuraal (buiten muren); zorg dat thuis of in de wijk plaatsvindt,
gericht op eigen leefomgeving van de patiënt
o Groei van medische specialismen, de kennis werd groter
o Extramurale zorg onderontwikkeld
o Preventie nauwelijks structureel onderdeel van beleid
Waarom verandering nodig was
Exploderende zorgkosten
Grote regionale verschillen in zorgaanbod
Inefficiënt gebruik van voorzieningen
Gebrek aan samenhang tussen zorgsectoren
Structuurnota Gezondheidszorg 1974 (Hendriks); doelmatiger en evenwichtiger
zorgstelsel. De juiste zorg op de juiste plek en geen regionale verschillen. Hij
presenteerde 3 belangrijke punten;
- Versterking van de eerstelijnszorg
o Huisarts is eerste lijn, poortwachter. Het eerste aanspreekpunt moest dus
versterk worden.
- Echelonnering (zorg in niveaus)
o Indeling in niveaus, er wordt gekeken naar eerstelijns-(huisarts),
tweedelijns-(specialist), en derdelijnszorg (academisch hoger).
- Regionalisatie (zorg per regio plannen)
o Gezondheidszorg afgestemd op bevolkingsomvang, behoeftes en
bereikbaarheid.
Type zorg Verblijf Plaats Voorbeeld
Intramuraal Ja Instelling Psychiatrische
instelling
Semimuraal Tijdelijk Instelling Revalidatie overdag
Extramuraal Nee Thuis/wijk Fysiotherapie
Poliklinisch Nee Ziekenhuis Bezoek ziekenhuis
Een echelon is ‘een sector van gezondheidszorg waarvan de voorzieningen globaal
gesproken dezelfde functionerende kenmerken …. (zin afmaken!)
Steeds meer aandacht voor de 0e lijn – zorg vanuit je sociale netwerk, gericht op
zelfredzaamheid (mantelzorg, zelfhulpgroepen). Dit is belangrijk omdat het de druk op de
zorg verlicht.
Regionalisatie; indeling van het land in gebieden (regio’s) waarbinnen een overzichtelijk,
samenhangend en doelmatig stelsel van gezondheidsvoorzieningen functioneert,
afgestemd op de behoefte van de bevolking van dat gebied.
,
, HOORCOLLEGE 2 – STRUCTUUR EN FINANCIERING
Waarom was de zorg tot 1974 een ongeorganiseerde lappedekken?
Losse regelingen, geen samenhang
Keerpunt in 1974
o Eerste landeijke ordening
o Samenhang creëren
o Grip op de zorg
De zorg is heel divers; ziekenhuizen, ggz, geneesmiddelen, preventie,
verslavingsproblematiek, mantelzorg ect.
Een ladder; dingen staan met elkaar in verbinding en hebben samenhang met elkaar; 1 e,
2e en 3e lijn zorg. Er zit dus een opbouw in met als doel om te kijken of het laagdrempelig
geregeld kan worden of dat er meer specialisme voor nodig is (is ook duurder).
Ambulante zorg hoort bij de tweede lijn, dit houdt in dat de zorg naar jou toe komt.
Vraagstukken bij regionalisatie:
- Er is behoefte aan kinderartsen die vaker operaties doen, zodat we het beter
onder de vingers krijgen. Hierdoor moeten er ziekenhuizen sluiten, hoe maak je
zo’n beslissing, welke moet er dan dicht.
- Locaties ziekenhuizen; spreiding in Nederland is redelijk in orde, meer in het
westen, maar daar wonen ook veel mensen.
- Reistijd naar dichtstbijzijnde ziekenhuizen; op de Waddeneilanden is dit natuurlijk
een stuk langer, noord-, noordoost Groningen en Zeeland hebben ook een langere
reistijd in vergelijking met de rest van Nederland.
o Wanneer je afhankelijk bent van het OV veranderd dit beeld ook een
beetje. Je zit dan in noord-, noord-oost Groningen en Oost-Drenthe niet
goed.
- 2 ziekenhuizen in Limburg die erg dicht bij elkaar liggen, maar te weinig
personeel. Het personeel van IC, geboortezorg en SEH gaan in Heerlen weg, de
rest van het ziekenhuis blijft. Voor de meeste zorg kun je dus nog wel terecht in
Heerlen.
Waarom is de zorg sociologisch zo interessant?
Medische sociologie; Verklaren van gezondheid, ziekte en zorggebruik op basis
van sociale factoren. Bijvoorbeeld een verschillende waarde geven aan ziekte; de
een zegt ik ben ziek want ik ben verkouden, de ander zegt ik ben verkouden maar
kom gewoon naar college.
o Sociale netwerk kan hierin een rol spelen, reacties van anderen en
opvoeding van ouders
o Eerdere ervaringen kunnen een ander beeld geven aan je eigen
ziektebeeld
o Financiële situatie heeft natuurlijk ook invloed op de hoeveelheid zorg die
je gebruikt
Daarnaast erg interessant door de vele actoren die het meebrengt
o Patiënt, hulpverlener, verzekeraar, overheid
o 2 invalshoeken; de relatie tussen financier en vrager, tussen vrager en
aanbieder en tussen aanbieder en financier. Tussen alle actoren is er
sprake van een wederkerige relatie.
HOORCOLLEGE 1 – INTRODUCTIE
Medische sociologie; ‘A sociological approach to health and illness probes the intricacies
of the relations of societal structures, culture and inequalities to health beliefs,
behaviours and outcomes.’
Definities
Talcott Parsons ‘sick role’; je kan wel patiënt zijn in de samenleving, maar dat gaat
gepaard met een aantal rechten en plichten. Je mag bijvoorbeeld vrijgesteld
worden van werk, je bent niet verantwoordelijk voor je ziekte (het overkomt je). Er
is de plicht dat je zelf beter wil worden en er dus zicht moet zijn op herstel. Je bent
verplicht om hulp te gaan zoeken.
o Deze rol kan dus misbruikt worden.
o Parsons ziet ziekte als een bedreiging voor het systeem, een soort
verstoring.
o Veel kritiek op deze benadering; hoe ga je om met iemand met een
chronische ziekte, best een verouderd beeld rondom verhouding arts-
patiënt.
Sociology in medicine
Sociology of medicine
Onderscheid is belangrijk. Ten dienste van geneeskunde, doel om zorg zo efficiënt
mogelijk te maken. VB: hoe zorgen we dat patiënten therapiegetrouw blijven? Wij richten
zich meer op sociologie die de geneeskunde zelf analyseert en daar kritisch naar kijkt.
VB: waarom heeft geneeskunde zoveel autoriteit in het dagelijks leven?
Gezondheid
- Een toestand van volkomen lichamelijk, geestelijk en maatschappelijk
welbevinden (World Health Organization)
- Gezondheid is het vermogen zich aan te passen en een eigen regie te voeren, in
het licht van de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven (Huber)
Bij positieve gezondheid is de afwezigheid van ziekten en beperkingen niet meer het
uitgangspunt, maar het vermogen om je aan te passen en je eigen regie te voeren. Het
gaat om veerkracht in het licht van fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het
leven (Huber).
Belangrijke doorbraken in de medische geschiedenis:
Riolering: scheiding afval water en drinkwater, in de 19e eeuw
Vaccinaties: polio, covid ect.
Hygiëne: handen wassen, bestrijden van bacteriën
Anesthesie: verdoven voor een operatie, zodat er meer operaties kunnen
plaatsvinden
Antibiotica: 20e eeuw, penicilline
Gezondheidszorg tot 1974: organisatie
Voor 1974 was de gezondheidszorg;
- Versnipperd en onoverzichtelijk zorgstelsel
, - Veel losse voorzieningen zonder samenhang
- Weinig centrale sturing door de overheid; geen beleid (vaccinatieprogramma
bijvoorbeeld)
- Zorg georganiseerd door particuliere en religieuze instellingen
- De focus lag
o Op intramurale zorg
Intramuraal (tussen muren); alles wat zich afspeelt tussen de muren
van een instellingen (ziekenhuis bijvoorbeeld)
Extramuraal (buiten muren); zorg dat thuis of in de wijk plaatsvindt,
gericht op eigen leefomgeving van de patiënt
o Groei van medische specialismen, de kennis werd groter
o Extramurale zorg onderontwikkeld
o Preventie nauwelijks structureel onderdeel van beleid
Waarom verandering nodig was
Exploderende zorgkosten
Grote regionale verschillen in zorgaanbod
Inefficiënt gebruik van voorzieningen
Gebrek aan samenhang tussen zorgsectoren
Structuurnota Gezondheidszorg 1974 (Hendriks); doelmatiger en evenwichtiger
zorgstelsel. De juiste zorg op de juiste plek en geen regionale verschillen. Hij
presenteerde 3 belangrijke punten;
- Versterking van de eerstelijnszorg
o Huisarts is eerste lijn, poortwachter. Het eerste aanspreekpunt moest dus
versterk worden.
- Echelonnering (zorg in niveaus)
o Indeling in niveaus, er wordt gekeken naar eerstelijns-(huisarts),
tweedelijns-(specialist), en derdelijnszorg (academisch hoger).
- Regionalisatie (zorg per regio plannen)
o Gezondheidszorg afgestemd op bevolkingsomvang, behoeftes en
bereikbaarheid.
Type zorg Verblijf Plaats Voorbeeld
Intramuraal Ja Instelling Psychiatrische
instelling
Semimuraal Tijdelijk Instelling Revalidatie overdag
Extramuraal Nee Thuis/wijk Fysiotherapie
Poliklinisch Nee Ziekenhuis Bezoek ziekenhuis
Een echelon is ‘een sector van gezondheidszorg waarvan de voorzieningen globaal
gesproken dezelfde functionerende kenmerken …. (zin afmaken!)
Steeds meer aandacht voor de 0e lijn – zorg vanuit je sociale netwerk, gericht op
zelfredzaamheid (mantelzorg, zelfhulpgroepen). Dit is belangrijk omdat het de druk op de
zorg verlicht.
Regionalisatie; indeling van het land in gebieden (regio’s) waarbinnen een overzichtelijk,
samenhangend en doelmatig stelsel van gezondheidsvoorzieningen functioneert,
afgestemd op de behoefte van de bevolking van dat gebied.
,
, HOORCOLLEGE 2 – STRUCTUUR EN FINANCIERING
Waarom was de zorg tot 1974 een ongeorganiseerde lappedekken?
Losse regelingen, geen samenhang
Keerpunt in 1974
o Eerste landeijke ordening
o Samenhang creëren
o Grip op de zorg
De zorg is heel divers; ziekenhuizen, ggz, geneesmiddelen, preventie,
verslavingsproblematiek, mantelzorg ect.
Een ladder; dingen staan met elkaar in verbinding en hebben samenhang met elkaar; 1 e,
2e en 3e lijn zorg. Er zit dus een opbouw in met als doel om te kijken of het laagdrempelig
geregeld kan worden of dat er meer specialisme voor nodig is (is ook duurder).
Ambulante zorg hoort bij de tweede lijn, dit houdt in dat de zorg naar jou toe komt.
Vraagstukken bij regionalisatie:
- Er is behoefte aan kinderartsen die vaker operaties doen, zodat we het beter
onder de vingers krijgen. Hierdoor moeten er ziekenhuizen sluiten, hoe maak je
zo’n beslissing, welke moet er dan dicht.
- Locaties ziekenhuizen; spreiding in Nederland is redelijk in orde, meer in het
westen, maar daar wonen ook veel mensen.
- Reistijd naar dichtstbijzijnde ziekenhuizen; op de Waddeneilanden is dit natuurlijk
een stuk langer, noord-, noordoost Groningen en Zeeland hebben ook een langere
reistijd in vergelijking met de rest van Nederland.
o Wanneer je afhankelijk bent van het OV veranderd dit beeld ook een
beetje. Je zit dan in noord-, noord-oost Groningen en Oost-Drenthe niet
goed.
- 2 ziekenhuizen in Limburg die erg dicht bij elkaar liggen, maar te weinig
personeel. Het personeel van IC, geboortezorg en SEH gaan in Heerlen weg, de
rest van het ziekenhuis blijft. Voor de meeste zorg kun je dus nog wel terecht in
Heerlen.
Waarom is de zorg sociologisch zo interessant?
Medische sociologie; Verklaren van gezondheid, ziekte en zorggebruik op basis
van sociale factoren. Bijvoorbeeld een verschillende waarde geven aan ziekte; de
een zegt ik ben ziek want ik ben verkouden, de ander zegt ik ben verkouden maar
kom gewoon naar college.
o Sociale netwerk kan hierin een rol spelen, reacties van anderen en
opvoeding van ouders
o Eerdere ervaringen kunnen een ander beeld geven aan je eigen
ziektebeeld
o Financiële situatie heeft natuurlijk ook invloed op de hoeveelheid zorg die
je gebruikt
Daarnaast erg interessant door de vele actoren die het meebrengt
o Patiënt, hulpverlener, verzekeraar, overheid
o 2 invalshoeken; de relatie tussen financier en vrager, tussen vrager en
aanbieder en tussen aanbieder en financier. Tussen alle actoren is er
sprake van een wederkerige relatie.
