Samenvatting Basisboek Victimologie

Basisboek Victimologie
Week 1:
Hoofdstuk 1: Welke perspectieven staan centraal in de
victimologie?

1948 is het geboortejaar van de Victimologie:
 Het boek ‘The crimina land his Victim’ (Von Hentig) werd gezien als
de start van de victimologie als onderzoeksdomein.

De victimologie begon met de vraag naar de rol van slachtoffers in de
totstandkoming van een misdrijf  victim blaming.

De aandacht op slachtoffer kan inzicht opleveren in risicoprofielen en biedt
de mogelijkheid tot slachtoffergerichte preventie van criminaliteit.
 Cruciale stap hierin was de ontwikkeling van slachtofferenquêtes.
o Bepalen van dark figure
o Maar leverde ook mogelijkheid om te zien welke factoren
samenhangen met slachtofferschap.
 Het vormde de basis van de leefstijltheorie en de daaraan verwante
routine-activiteitentheorie in de jaren 70 die nog steeds de kern van
veel criminologisch-victimologisch onderzoek vormen en
tegenwoordig vaak als ‘gelegenheidstheorie’ wordt besproken.

Victim blaming kan vanuit de sociale psychologie van slachtofferschap
bekeken worden:
 Sociale psychologie houdt zich bezig met menselijk gedrag en hoe
dit kan worden beïnvloed door anderen en door sociale contexten,
zoals groepen rollen en autoriteit.
 De nasleep van WOII leverde veel sociaalpsychologische studies op
o Stanford Prison Experiment van Zimbardo
o Milgram
 In 1966 besloot Lerner tot een studie waarin de reactie op
slachtoffers centraal zou staan:
o Participanten werd een situatie getoond waarin het slachtoffer
steeds schokken werd toegediend bij het maken van fouten bij
een onzinnige leertaak  in eerste instantie reageerde de
participanten vol afschuw, in het vervolg legden ze de schuld
voor de schokken ook (voor een deel) bij het slachtoffer
o Deze reactie is goed te verklaren door het bestaan van ‘the
justice motive’= de behoefte te geloven in een rechtvaardige
wereld.
 ‘wie goed doet, goed ontmoet’ en karma is een bitch
illustreren dat goede dingen horen te gebeuren bij goede
mensen en slechte dingen bij slechte mensen
o Slachtofferschap doorkruist dit: iets slechts blijkt ook een goed
mens te kunnen overkomen.
 Confrontatie hiermee levert pogingen op er iets aan te
doen (helpen slachtoffer) maar ook leiden tot pogingen

, om de situatie te verklaren en anders te bezien (het
slachtoffer zal het er wel zelf naar gemaakt hebben).
 Sociaal psychologen zijn geïnteresseerd in de mechanismen die tot
slachtofferschap leiden en met name in de reactie op
slachtofferschap.
o In studies naar de moralization gap gaat het om praten over
slachtofferschap dat we meemaken of dat we veroorzaken
 Mensen die vertellen over recent slachtofferschap: zien
onrecht, benadrukken de impact, minimaliseren externe
verklaringen voor het gedrag van de dader en vertellen
een verhaal met lange temporele aanloop en nasleep
 Mensen die vertellen over recent daderschap: gegeven
rechtvaardigingen, geven externe oorzaken de schuld en
minimaliseren impact en tijdspad.
o  de daden van de tegenpartij worden vanuit het
slachtofferperspectief gezien. De eigen daden worden
gerechtvaardigd
 Zo kan een cyclus van geweld op gang komen en in
stand worden gehouden (Politiek geweld)

Kritische beschouwingen over slachtofferschap:
De angst bij vrouwen voor verkrachting weerhoudt ze ervan alleen over
straat te lopen of met het OV te gaan in het donker.

Susan Brownmiller en het boek ‘Against our will’ (1975)  vrouwen
worden disproportioneel vaker slachtoffer van huiselijk en seksueel geweld
dan mannen, vormen van criminaliteit die onvoldoende serieus worden
genomen.
 Gold vooral voor vormen van geweld in privésfeer. Verkrachting
binnen het huwelijk is pas sinds 1991 strafbaar in NL.

De reactie van Justitie en politie op huiselijk en seksueel geweld bleek
vaak een extra last i.p.v. een oplossing  secundaire victimisatie.

Macht en ongelijkheid spelen ook een rol in stereotypering van
slachtoffers:
 Christie: een beeld van een ‘ideaal slachtoffer’ speelt een rol in
verschil voor de reactie op slachtofferschap
o ‘the little old lady’  iemand die onschuldig, zwak, legitiem en
niet verwant aan de dader is, kan het meeste op onze
sympathie rekenen.
 Van Dijk: het gedrag van het slachtoffer kan hierbij ook een rol
spelen
o Voorkeur voor slachtoffers die hun lot lijdzaam ondergaan en
vooral niet te agressief of wraakzuchtig zijn

Slachtofferschap en trauma:

,  Cruciaal moment in de geschiedenis van victimologie: de opname
van de PTSS in de ‘bijbel’ van psychologische aandoeningen: de
DSM. (1980).
 Slachtoffers kunnen herbelevingen meemaken, intense gedachten of
dromen die het gevoel van herbeleving oproepen. Ze kunnen
proberen gedachten aan het slachtofferschap te onderdrukken of
plekken te vermijden. Ze vertonen vaak stress en spanningsklachten
die zich ook in irritatie, boosheid en agressie kunnen vertalen.
 Het onderzoek naar PTSS heeft het belang van interpretatie door het
slachtoffer en de reacties van de sociale omgeving benadrukt
o Veel slachtoffers hebben direct na hun ervaring last van
indringende herinneringen. Wanneer ze dit interpreteren als
een teken dat ze gek worden, kwetsbaar zijn of de gedachten
en gevoelens tevergeefs proberen te onderdrukken, is de kans
groter op langdurige traumatische stressklachten en PTSS
ontwikkelen.
 De sociale omgeving kan helpen dit te voorkomen  veel
slachtoffers zijn op zoek naar en gebaat bij een steunende reactie
van omgeving. Onderdeel daarvan is het gevoel dat er echt
geluisterd wordt naar het verhaal van het slachtoffer.

Slachtofferschap en het strafrecht:
 Vanaf jaren 60 zijn er in verschillende landen initiatieven ontplooid
om de positie van het slachtoffer in het strafrecht te versterken
 1985: De Declaration of Basic Principles of Justice for Victims of
Crime and Abuse of Power werd aangenomen
o Belangrijke rechten en diensten voor slachtoffers werden
beschreven:
 Respectvolle bejegening, informatie, schadevergoeding
en hulp en ondersteuning
 2005: spreekrecht van slachtoffers in de rechtszaal.

Hoofdstuk 5.6 Collectieve actie

Collectieve actie = slachtoffers slaan handen ineen en gezamenlijke
acties ondernemen
 Lotgenotengroepen: door slachtoffers van gelijkwaardige
gebeurtenissen worden ervaringen uitgewisseld en wederzijds steun
en hulp geboden en ontvangen.

Lotgenotengroepen:
 ‘peer support’-groepen
 Het gaat hier om ‘gelijken’ en ‘wederzijdse hulp’
 Praktische + emotionele steun
 Goed forum voor slachtoffers om hun ervaring onder woorden te
kunnen brengen
o Van der Ven noemt dit ‘narrative playground’  een narratieve
speelplaats waar slachtoffers verschillende manieren kunnen
proberen om hun verhaal te vertellen

,  Dat maakt ook dat slachtoffers een vorm van verbinding kunnen
ervaren en dat dat een belangrijke motivatie is voor deelname.
o Slachtofferschap kan invloed hebben op de ervaring van
verbinding met anderen  slachtoffers hebben daarom vaak
nood en behoefte aan het herstellen van verbinding 
lotgenotengroep kan zo ook uitmonden in een identiteit als
lotgenoot, als onderdeel van gemeenschap narratief
 Lotgenotengroepen kunnen ook uiting geven aan slachtoffer
altruïsme: hiervan is sprake als het slachtofferschap aanleiding is om
anderen in vergelijkbare situaties te helpen en steunen.  het
helpen van anderen kan bijdragen aan de (her)interpretatie van het
eigen slachtofferschap
Deelname aan sociale bewegingen:
 Slachtoffer altruïsme kan ook een rol spelen binnen sociale
bewegingen
 Sociale bewegingen organiseren zich rondom een frame van een
bepaald sociaal probleem.
o Dat frame bevat een analyse van het probleem, causaal
schema, moreel oordeel en oplossing
o Zodra je duidelijk kan maken dat iets als slachtofferschap van
onrecht gezien moet worden heb je de probleemanalyse,
causaal schema en het morele oordeel al gegeven en is ook de
oplossing voor de hand liggend

Overgaan tot politieke actie of geweld:
 Slachtofferschap kan een aanleiding zijn voor gewelddadig politiek
conflict en/of bijdragen aan instandhouding daarvan.
 Voorbeelden:
o Bij terroristisch geweld is slachtofferschap vaak onderdeel van
het radicaliseringsproces
o Competitief slachtofferschap: het eigen geweld tegen de
tegenpartij wordt goedgepraat of gerechtvaardigd. Het geweld
van de tegenpartij wordt juist uitvergroot.  deze wederzijdse
framing werkt vervolgens geweldscycli in de hand.
o ‘Gekozen trauma’s’  vormen van slachtofferschap zijn vaak
uit een ver verleden van een collectief op te diepen en
vervolgens voor de huidige politieke of morele doeleinden in te
zetten (dodenherdenking)
 Positief: brengt mensen bijeen
 Maar: kan ook juist een opmaat zijn voor hernieuwd
geweld.


Week 2
Hoofdstuk 2: Wat is een slachtoffer?

Definities slachtofferschap:
 Traditioneel: mensen die worden getroffen door een misdrijf