Wat is recht?
Op de vraag wat geldend recht is bestaan twee antwoorden:
1. Rechtspositivisme
● Er bestaat recht als het uitgevaardigd en gehandhaafd wordt door de bevoegde
autoriteit (gepositiveerd)
● Het kijkt dus alleen of het recht formeel juist tot stand is gekomen (het proces)
2. Natuurrechtsleer
● Geldend recht is geen onrecht
● Het kijkt dus meer naar de inhoud van het recht: er moet een verband bestaan
tussen recht en rechtvaardigheid
● Recht is regels die nader uitwerken wat natuurrecht is (recht wat van nature
bestaat)
Rechtspositivisme
Geldend recht is recht dat formeel juist tot stand is gekomen, dus wettelijk onrecht bestaat niet.
Als je het recht wil bekritiseren kijk je vooral naar de totstandkoming, bevoegdheid en
handhaving. Over de vraag of je moet gehoorzamen aan het recht zijn binnen het
rechtspositivisme twee stromingen:
1. Normatief rechtspositivisme
● Je moet gehoorzamen vanwege het grote belang van de rechtszekerheid
2. Beschrijvend rechtspositivisme
● Laten zich niet in over deze vraag, want dit is een moreel vraagstuk en geen
juridisch vraagstuk
● Zuivere rechtsleer: duidelijke schending recht en moraal
Moraal
“Een geheel van opvattingen over hoe je hoort te leven in de zin van goed en kwaad”
Rechtsmoraal
De moraal die in het recht verborgen zit, hoe wij vinden dat het recht eruit zou moeten zien
1. Brede rechtsmoraal
● In het recht zitten opvattingen over hoe je zou moeten leven, dus het strekt zich
uit over het gehele menselijke leven
2. Smalle rechtsmoraal
● Beperkt zich tot regels voor vreedzaam samenleven, dus je mag je eigen moraal
erop nahouden maar er mag geen ruzie onderling tussen groepen en mensen
zijn
, Recht Moraal
Geldt voor iedereen Geldt voor groep/personen
Formeel uitgevaardigd (handhaving overheid) Niet uitgevaardigd (sociale druk/gevolgen)
Gericht op uitwendig gedrag Gericht op intenties en motieven
Rechtsregel: staat in recht Morele regels: past bij het leiden van een
goed leven
Vrijheid
“Vrijheid is de afwezigheid van belemmeringen”
Maar er zijn veel soorten belemmeringen en daardoor ook verschillende soorten vrijheid:
1. Negatieve vrijheid
● Afwezigheid van hindernissen (obstakels die ons dwars zitten: anderen of
overheid)
➔ Overheid die zich niet teveel kan inmengen met grondrechten zoals
vrijheid van religie en meningsuiting
➔ Klassieke grondrechten → externe vrijheid
2. Positieve vrijheid
● De aanwezigheid van ontwikkelingsmogelijkheden (overheid moet iets creëren)
➔ Gezondheidszorg, huisvesting, infrastructuur
➔ Sociale grondrechten → externe vrijheid
3. Wezensvrijheid
● Als je geen geestelijke belemmeringen hebt (interne vrijheid)
➔ Verslaving
Perfectionisme
De ethiek die de mens voorschrijft zich volledig te richten naar een ideaal van volmaaktheid
● De staat is overtuigd dat er een ideaal is en richt hun rechtssysteem daarop in (brede
rechtsmoraal, want geen individuele vrijheid om je leven in te richten volgens je eigen
overtuiging)
Paternalisme
Een overheid die haar burgers dwingt tot gedrag omdat dit (volgens haar) diens eigenbelang
dient (brede rechtsmoraal)
Moreel cognitivisme/moralisme
Mensen kunnen objectieve kennis verwerven over moraal, dus we kunnen stellen dat bepaalde
morele oordelen juist of onjuist zijn
, ● Een overheid die een bepaalde levenswijze afdwingt, omdat de overheid die moreel
goed acht (brede rechtsmoraal)
Moreel non-cognitivisme
Mensen kunnen geen objectieve kennis verwerven over moraal (waarschijnlijk een smalle
rechtsmoraal)
Radbruch (1878-1949)
Radbruch I: normatief rechtspositivist
3 rechtswaarden:
1. Rechtvaardigheid
● Ieder het zijne geven
● Vereffenende (talio-principe) en verdelende (bijv. subsidies en uitkeringen)
rechtvaardigheid
2. Doelgerichtheid
● Vult rechtvaardigheid verder in: hoe verdelende rechtvaardigheid wordt ingedeeld
is afhankelijk van systeem/denkwijze staat
➔ Liberalisme, socialise, meritocratie?
3. Rechtszekerheid
● Moet duidelijk zijn wat het recht is en hoe het moet worden toegepast
➔ Ongeacht de verschillende opvattingen over wat rechtvaardig is
● Belangrijker dan rechtvaardigheid en doelgerichtheid
Door deze 3 waarden kun je het recht beschouwen en analyseren. Het recht bestaat uit
spanningen tussen de 3 waarden
Waarom is dit normatief rechtspositivisme?
● De belangrijkste waarde blijft rechtszekerheid, je moet gehoorzamen vanwege
rechtszekerheid, ook al ben je het niet eens met de inhoud
Radbruch II: natuurrechtsleer aanhanger
Na de Tweede Wereldoorlog herziet Radbruch zijn positie, want hij kon als normatief
rechtspositivist het wettelijk onrecht van de Nazi’s te weinig bekritiseren.
Hij behoudt nog wel de 3 rechtswaarden maar voert twee wijzigingen door:
1. Radbruch vult rechtvaardigheid inhoudelijk in
● Ieder mens heeft volledig pakket aan mensenrechten (Radbruch I liet dit open)
2. Rechtvaardigheid verslaat rechtszekerheid bij fundamentele en systematische
onrechtvaardigheid
Dus rechtvaardigheid staat nu op één en rechtszekerheid neemt een middenpositie in
● Als een rechtsstelsel fundamenteel onrecht oplevert zegt Radbruch II dat het geen recht
meer is
, Recht mag enigszins onrechtvaardig zijn, maar als het extreem onrechtvaardig is, dan is het
geen geldend recht zijn (als rechtvaardigheid niet eens wordt nagestreefd)
Kelsen (1881-1973)
Kelsen: beschrijvend rechtspositivist
Reine Rechtslehre (zuivere rechtsleer)
● Kelsen wil de kennis van het recht zuiveren van:
➔ Feiten
➔ Moraal
In rechtsgeleerdheid gaat het om normen: rechtsregels geven aan welk mogelijk menselijk
gedrag is toegestaan, verboden of geboden is.
● Maar het gaat om juridische normen, waarbij niet objectief vast te stellen is of de norm
moreel of rechtvaardig is.
Hoe kun je dan objectief vaststellen of een norm een rechtsnorm is?
Procedure + bevoegdheidsnorm
● Door de totstandkoming (procedure) van een norm kun je zien of het gaat om een
rechtsnorm. Degene die de rechtsnorm heeft uitgevaardigd moet juridisch bevoegd zijn
om die norm uit te vaardigen.
Maar; probleem
● Een bevoegdheidsnorm is ook weer een rechtsnorm (circulair)
● Een bevoegdheidsnorm verwijst vaak weer naar een hogere/eerdere bevoegdheidsnorm
Grundnorm
De aanname dat de hoogste/eerste bevoegdheidsnorm geldend recht is
● Wat geldig is als norm is alles wat de makers van de eerste grondwet als hun wil hebben
geopenbaard. Dit is de grond-veronderstelling van alle kennis van het rechtssysteem dat
op deze grondwet is gebaseerd
● De Grundnorm is dus geen rechtsnorm, maar een aanname over de eerste rechtsnorm
● Na een geslaagde revolutie hebben we dus een nieuwe Grundnorm (hun nieuwe
grondwet)
Waarom is recht geldig?
● Vanwege de inhoud verondersteld onmiddellijk evident
➔ Dus toch een beetje natuurrechtsleer
Wanneer is het recht geldig?
● Sr is geldig vanwege de Gw, Gw is geldig vanwege de grondnorm (want geen hogere
norm)
Op de vraag wat geldend recht is bestaan twee antwoorden:
1. Rechtspositivisme
● Er bestaat recht als het uitgevaardigd en gehandhaafd wordt door de bevoegde
autoriteit (gepositiveerd)
● Het kijkt dus alleen of het recht formeel juist tot stand is gekomen (het proces)
2. Natuurrechtsleer
● Geldend recht is geen onrecht
● Het kijkt dus meer naar de inhoud van het recht: er moet een verband bestaan
tussen recht en rechtvaardigheid
● Recht is regels die nader uitwerken wat natuurrecht is (recht wat van nature
bestaat)
Rechtspositivisme
Geldend recht is recht dat formeel juist tot stand is gekomen, dus wettelijk onrecht bestaat niet.
Als je het recht wil bekritiseren kijk je vooral naar de totstandkoming, bevoegdheid en
handhaving. Over de vraag of je moet gehoorzamen aan het recht zijn binnen het
rechtspositivisme twee stromingen:
1. Normatief rechtspositivisme
● Je moet gehoorzamen vanwege het grote belang van de rechtszekerheid
2. Beschrijvend rechtspositivisme
● Laten zich niet in over deze vraag, want dit is een moreel vraagstuk en geen
juridisch vraagstuk
● Zuivere rechtsleer: duidelijke schending recht en moraal
Moraal
“Een geheel van opvattingen over hoe je hoort te leven in de zin van goed en kwaad”
Rechtsmoraal
De moraal die in het recht verborgen zit, hoe wij vinden dat het recht eruit zou moeten zien
1. Brede rechtsmoraal
● In het recht zitten opvattingen over hoe je zou moeten leven, dus het strekt zich
uit over het gehele menselijke leven
2. Smalle rechtsmoraal
● Beperkt zich tot regels voor vreedzaam samenleven, dus je mag je eigen moraal
erop nahouden maar er mag geen ruzie onderling tussen groepen en mensen
zijn
, Recht Moraal
Geldt voor iedereen Geldt voor groep/personen
Formeel uitgevaardigd (handhaving overheid) Niet uitgevaardigd (sociale druk/gevolgen)
Gericht op uitwendig gedrag Gericht op intenties en motieven
Rechtsregel: staat in recht Morele regels: past bij het leiden van een
goed leven
Vrijheid
“Vrijheid is de afwezigheid van belemmeringen”
Maar er zijn veel soorten belemmeringen en daardoor ook verschillende soorten vrijheid:
1. Negatieve vrijheid
● Afwezigheid van hindernissen (obstakels die ons dwars zitten: anderen of
overheid)
➔ Overheid die zich niet teveel kan inmengen met grondrechten zoals
vrijheid van religie en meningsuiting
➔ Klassieke grondrechten → externe vrijheid
2. Positieve vrijheid
● De aanwezigheid van ontwikkelingsmogelijkheden (overheid moet iets creëren)
➔ Gezondheidszorg, huisvesting, infrastructuur
➔ Sociale grondrechten → externe vrijheid
3. Wezensvrijheid
● Als je geen geestelijke belemmeringen hebt (interne vrijheid)
➔ Verslaving
Perfectionisme
De ethiek die de mens voorschrijft zich volledig te richten naar een ideaal van volmaaktheid
● De staat is overtuigd dat er een ideaal is en richt hun rechtssysteem daarop in (brede
rechtsmoraal, want geen individuele vrijheid om je leven in te richten volgens je eigen
overtuiging)
Paternalisme
Een overheid die haar burgers dwingt tot gedrag omdat dit (volgens haar) diens eigenbelang
dient (brede rechtsmoraal)
Moreel cognitivisme/moralisme
Mensen kunnen objectieve kennis verwerven over moraal, dus we kunnen stellen dat bepaalde
morele oordelen juist of onjuist zijn
, ● Een overheid die een bepaalde levenswijze afdwingt, omdat de overheid die moreel
goed acht (brede rechtsmoraal)
Moreel non-cognitivisme
Mensen kunnen geen objectieve kennis verwerven over moraal (waarschijnlijk een smalle
rechtsmoraal)
Radbruch (1878-1949)
Radbruch I: normatief rechtspositivist
3 rechtswaarden:
1. Rechtvaardigheid
● Ieder het zijne geven
● Vereffenende (talio-principe) en verdelende (bijv. subsidies en uitkeringen)
rechtvaardigheid
2. Doelgerichtheid
● Vult rechtvaardigheid verder in: hoe verdelende rechtvaardigheid wordt ingedeeld
is afhankelijk van systeem/denkwijze staat
➔ Liberalisme, socialise, meritocratie?
3. Rechtszekerheid
● Moet duidelijk zijn wat het recht is en hoe het moet worden toegepast
➔ Ongeacht de verschillende opvattingen over wat rechtvaardig is
● Belangrijker dan rechtvaardigheid en doelgerichtheid
Door deze 3 waarden kun je het recht beschouwen en analyseren. Het recht bestaat uit
spanningen tussen de 3 waarden
Waarom is dit normatief rechtspositivisme?
● De belangrijkste waarde blijft rechtszekerheid, je moet gehoorzamen vanwege
rechtszekerheid, ook al ben je het niet eens met de inhoud
Radbruch II: natuurrechtsleer aanhanger
Na de Tweede Wereldoorlog herziet Radbruch zijn positie, want hij kon als normatief
rechtspositivist het wettelijk onrecht van de Nazi’s te weinig bekritiseren.
Hij behoudt nog wel de 3 rechtswaarden maar voert twee wijzigingen door:
1. Radbruch vult rechtvaardigheid inhoudelijk in
● Ieder mens heeft volledig pakket aan mensenrechten (Radbruch I liet dit open)
2. Rechtvaardigheid verslaat rechtszekerheid bij fundamentele en systematische
onrechtvaardigheid
Dus rechtvaardigheid staat nu op één en rechtszekerheid neemt een middenpositie in
● Als een rechtsstelsel fundamenteel onrecht oplevert zegt Radbruch II dat het geen recht
meer is
, Recht mag enigszins onrechtvaardig zijn, maar als het extreem onrechtvaardig is, dan is het
geen geldend recht zijn (als rechtvaardigheid niet eens wordt nagestreefd)
Kelsen (1881-1973)
Kelsen: beschrijvend rechtspositivist
Reine Rechtslehre (zuivere rechtsleer)
● Kelsen wil de kennis van het recht zuiveren van:
➔ Feiten
➔ Moraal
In rechtsgeleerdheid gaat het om normen: rechtsregels geven aan welk mogelijk menselijk
gedrag is toegestaan, verboden of geboden is.
● Maar het gaat om juridische normen, waarbij niet objectief vast te stellen is of de norm
moreel of rechtvaardig is.
Hoe kun je dan objectief vaststellen of een norm een rechtsnorm is?
Procedure + bevoegdheidsnorm
● Door de totstandkoming (procedure) van een norm kun je zien of het gaat om een
rechtsnorm. Degene die de rechtsnorm heeft uitgevaardigd moet juridisch bevoegd zijn
om die norm uit te vaardigen.
Maar; probleem
● Een bevoegdheidsnorm is ook weer een rechtsnorm (circulair)
● Een bevoegdheidsnorm verwijst vaak weer naar een hogere/eerdere bevoegdheidsnorm
Grundnorm
De aanname dat de hoogste/eerste bevoegdheidsnorm geldend recht is
● Wat geldig is als norm is alles wat de makers van de eerste grondwet als hun wil hebben
geopenbaard. Dit is de grond-veronderstelling van alle kennis van het rechtssysteem dat
op deze grondwet is gebaseerd
● De Grundnorm is dus geen rechtsnorm, maar een aanname over de eerste rechtsnorm
● Na een geslaagde revolutie hebben we dus een nieuwe Grundnorm (hun nieuwe
grondwet)
Waarom is recht geldig?
● Vanwege de inhoud verondersteld onmiddellijk evident
➔ Dus toch een beetje natuurrechtsleer
Wanneer is het recht geldig?
● Sr is geldig vanwege de Gw, Gw is geldig vanwege de grondnorm (want geen hogere
norm)
