Week 1
Typen en daderprofielen van financieel-economische criminaliteit
Part I – Witteboordencriminaliteit: introductie en overzicht
H1 – Het ontstaan en de definitie
White-collar crime werd in 1939 geïntroduceerd door de socioloog Edwin Sutherland
om de aandacht te vestigen op de enorme hoeveelheid wetsovertredingen door
personen in machtsposities, een onderwerp dat tot die tijd grotendeels werd genegeerd
door criminologen. Sutherland definieerde dit type criminaliteit oorspronkelijk als (3)
misdaad gepleegd door een persoon van (1) respectabiliteit en hoge sociale status in
het (2) kader van zijn beroep of bedrijf. Deze term is inmiddels onderdeel geworden
van het publieke debat, maar blijft wetenschappelijk en juridisch complex omdat het
geen formele wettelijke categorie is.
Er bestaan twee hoofdbenaderingen om het te definiëren:
• Dader-gebaseerd (ODender-based): Legt de nadruk op de kenmerken van de
dader, zoals hoge sociale status, macht, respectabiliteit en de beroepsmatige
context van de dader.
o Critici stellen echter dat het opnemen van status in de definitie het
onmogelijk maakt om te onderzoeken hoe status de misdaad beïnvloedt.
• Delict-gebaseerd (ODense-based): Richt zich op de aard van de handeling, die
wordt gekenmerkt door misleiding, verhulling en het ontbreken van fysiek
geweld om financieel voordeel te behalen.
o Een risico van deze benadering is dat onderzoekers zich gaan focussen op
kleine vergrijpen van de middenklasse, waardoor de machtige daders die
Sutherland op het oog had buiten beeld blijven.
H2 - Kenmerken van de dader
Onderzoek (zoals de bekende Yale-studies) laat zien dat de "typische"
witteboordencrimineel vaak afwijkt van het stereotype van de superrijke elite:
• Sociale klasse: De meeste daders behoren tot de middenklasse, niet tot de
hoogste sociale top.
• Demografie: Daders zijn vaker man, wit en gemiddeld ouder (ongeveer 40 jaar)
dan straatcriminelen.
• Opleiding en werk: Hoewel ze vaker hoogopgeleid zijn en een baan hebben dan
gewone criminelen, heeft meer dan 70% van de veroordeelde
witteboordencriminelen geen universitair diploma.
• Trends: Sinds de jaren '70 is de betrokkenheid van vrouwen en minderheden
toegenomen, hoewel witte mannen nog steeds domineren in de ernstigste
categorieën zoals antitrust-overtredingen.
,Criminele carrières
Witteboordencriminelen verschillen in hun criminele loopbaan aanzienlijk van
straatcriminelen:
• Late start: De gemiddelde leeftijd waarop men begint met dit type criminaliteit is
ongeveer 35 jaar.
• Recidive: Ongeveer 40% van de daders heeft een eerdere arrestatie, wat
aanzienlijk lager is dan bij straatcriminaliteit.
• Typologie: Onderzoekers onderscheiden verschillende typen daders: crisis
responders (handelen uit wanhoop), opportunity takers (maken gebruik van
kansen in hun werk), opportunity seekers (zoeken actief naar situaties om te
bedriegen) en een kleine groep "stereotypische criminelen" die zowel
witteboorden- als gewone delicten plegen.
Organisaties als daders
Witteboordencriminaliteit heeft vaak een organisatorische dimensie waarbij bedrijven
zelf als "personen" vervolgd kunnen worden, hoewel er discussie bestaat of men de
organisatie dan wel de individuele werknemers verantwoordelijk moet houden.
Opvallend is dat de overgrote meerderheid van de veroordeelde organisaties (ruim 80%)
kleine bedrijven zijn met minder dan 50 werknemers. Grote bedrijven schikken vaker of
maken gebruik van uitgestelde vervolging, waardoor ze minder vaak in de oZiciële
misdaadcijfers verschijnen.
Uitdagingen in onderzoek
Het meten van witteboordencriminaliteit is lastig omdat er geen centraal instituut is dat
alle gevallen registreert. Veel zaken worden afgehandeld via civiel- of
bestuursrechtelijke weg in plaats van het strafrecht, wat de vergelijking met gewone
criminaliteit bemoeilijkt. Bovendien blijven de machtigste daders vaak buiten schot
omdat zij de middelen hebben om detectie en vervolging te voorkomen.
Kennisclip 1 – Witteboordencriminaliteit
Kritiek op definitie van Sutherland:
1. Begrip ‘crime’
• Juristen: vinden de definitie te breed. Criminaliteit moet alleen gedrag zijn dat
door het strafrecht verboden is en door een rechter is vastgesteld.
• Sutherland: vond dat te beperkt, omdat veel schadelijk gedrag van de elite
dan buiten beeld blijft.
• Kritische criminologen: vinden zijn definitie juist te smal. Zij willen
criminaliteit koppelen aan sociale schade (harm) in plaats van alleen aan het
recht.
, 2. ‘High social status’
• Onduidelijk waar de grens ligt van hoge sociale status.
• De samenleving is tegenwoordig minder duidelijk verdeeld in klassen.
• Door digitalisering en automatisering kunnen ook mensen zonder hoge
status fraude plegen die vroeger alleen voor elites mogelijk was.
3. ‘In de uitoefening van beroep of bedrijf’
Hier zitten twee verschillende soorten misdaad:
• Occupational crime: misdrijf voor persoonlijk gewin van de dader.
• Corporate crime: misdrijf in het belang van (en dus ook vaak namens) de
organisatie.
• Soms komen mengvormen voor.
Kernidee van Sutherland
o Justitie is niet volledig blind → er kan klassenjustitie bestaan.
o Criminaliteit is breder dan alleen strafrecht: ook schadelijk gedrag waarvoor
sancties mogelijk zijn moet bestudeerd worden.
Typen en daderprofielen van financieel-economische criminaliteit
Part I – Witteboordencriminaliteit: introductie en overzicht
H1 – Het ontstaan en de definitie
White-collar crime werd in 1939 geïntroduceerd door de socioloog Edwin Sutherland
om de aandacht te vestigen op de enorme hoeveelheid wetsovertredingen door
personen in machtsposities, een onderwerp dat tot die tijd grotendeels werd genegeerd
door criminologen. Sutherland definieerde dit type criminaliteit oorspronkelijk als (3)
misdaad gepleegd door een persoon van (1) respectabiliteit en hoge sociale status in
het (2) kader van zijn beroep of bedrijf. Deze term is inmiddels onderdeel geworden
van het publieke debat, maar blijft wetenschappelijk en juridisch complex omdat het
geen formele wettelijke categorie is.
Er bestaan twee hoofdbenaderingen om het te definiëren:
• Dader-gebaseerd (ODender-based): Legt de nadruk op de kenmerken van de
dader, zoals hoge sociale status, macht, respectabiliteit en de beroepsmatige
context van de dader.
o Critici stellen echter dat het opnemen van status in de definitie het
onmogelijk maakt om te onderzoeken hoe status de misdaad beïnvloedt.
• Delict-gebaseerd (ODense-based): Richt zich op de aard van de handeling, die
wordt gekenmerkt door misleiding, verhulling en het ontbreken van fysiek
geweld om financieel voordeel te behalen.
o Een risico van deze benadering is dat onderzoekers zich gaan focussen op
kleine vergrijpen van de middenklasse, waardoor de machtige daders die
Sutherland op het oog had buiten beeld blijven.
H2 - Kenmerken van de dader
Onderzoek (zoals de bekende Yale-studies) laat zien dat de "typische"
witteboordencrimineel vaak afwijkt van het stereotype van de superrijke elite:
• Sociale klasse: De meeste daders behoren tot de middenklasse, niet tot de
hoogste sociale top.
• Demografie: Daders zijn vaker man, wit en gemiddeld ouder (ongeveer 40 jaar)
dan straatcriminelen.
• Opleiding en werk: Hoewel ze vaker hoogopgeleid zijn en een baan hebben dan
gewone criminelen, heeft meer dan 70% van de veroordeelde
witteboordencriminelen geen universitair diploma.
• Trends: Sinds de jaren '70 is de betrokkenheid van vrouwen en minderheden
toegenomen, hoewel witte mannen nog steeds domineren in de ernstigste
categorieën zoals antitrust-overtredingen.
,Criminele carrières
Witteboordencriminelen verschillen in hun criminele loopbaan aanzienlijk van
straatcriminelen:
• Late start: De gemiddelde leeftijd waarop men begint met dit type criminaliteit is
ongeveer 35 jaar.
• Recidive: Ongeveer 40% van de daders heeft een eerdere arrestatie, wat
aanzienlijk lager is dan bij straatcriminaliteit.
• Typologie: Onderzoekers onderscheiden verschillende typen daders: crisis
responders (handelen uit wanhoop), opportunity takers (maken gebruik van
kansen in hun werk), opportunity seekers (zoeken actief naar situaties om te
bedriegen) en een kleine groep "stereotypische criminelen" die zowel
witteboorden- als gewone delicten plegen.
Organisaties als daders
Witteboordencriminaliteit heeft vaak een organisatorische dimensie waarbij bedrijven
zelf als "personen" vervolgd kunnen worden, hoewel er discussie bestaat of men de
organisatie dan wel de individuele werknemers verantwoordelijk moet houden.
Opvallend is dat de overgrote meerderheid van de veroordeelde organisaties (ruim 80%)
kleine bedrijven zijn met minder dan 50 werknemers. Grote bedrijven schikken vaker of
maken gebruik van uitgestelde vervolging, waardoor ze minder vaak in de oZiciële
misdaadcijfers verschijnen.
Uitdagingen in onderzoek
Het meten van witteboordencriminaliteit is lastig omdat er geen centraal instituut is dat
alle gevallen registreert. Veel zaken worden afgehandeld via civiel- of
bestuursrechtelijke weg in plaats van het strafrecht, wat de vergelijking met gewone
criminaliteit bemoeilijkt. Bovendien blijven de machtigste daders vaak buiten schot
omdat zij de middelen hebben om detectie en vervolging te voorkomen.
Kennisclip 1 – Witteboordencriminaliteit
Kritiek op definitie van Sutherland:
1. Begrip ‘crime’
• Juristen: vinden de definitie te breed. Criminaliteit moet alleen gedrag zijn dat
door het strafrecht verboden is en door een rechter is vastgesteld.
• Sutherland: vond dat te beperkt, omdat veel schadelijk gedrag van de elite
dan buiten beeld blijft.
• Kritische criminologen: vinden zijn definitie juist te smal. Zij willen
criminaliteit koppelen aan sociale schade (harm) in plaats van alleen aan het
recht.
, 2. ‘High social status’
• Onduidelijk waar de grens ligt van hoge sociale status.
• De samenleving is tegenwoordig minder duidelijk verdeeld in klassen.
• Door digitalisering en automatisering kunnen ook mensen zonder hoge
status fraude plegen die vroeger alleen voor elites mogelijk was.
3. ‘In de uitoefening van beroep of bedrijf’
Hier zitten twee verschillende soorten misdaad:
• Occupational crime: misdrijf voor persoonlijk gewin van de dader.
• Corporate crime: misdrijf in het belang van (en dus ook vaak namens) de
organisatie.
• Soms komen mengvormen voor.
Kernidee van Sutherland
o Justitie is niet volledig blind → er kan klassenjustitie bestaan.
o Criminaliteit is breder dan alleen strafrecht: ook schadelijk gedrag waarvoor
sancties mogelijk zijn moet bestudeerd worden.
