Spiekbrief Materieel Strafrecht
Week 1: legaliteit en demonstratierecht
Legaliteitsbeginsel
Het legaliteitsbeginsel houdt in dat de overheid alleen mag handelen met een wettelijke
grondslag. Het strafrechtelijk legaliteitsbeginsel houdt in dat niks strafbaar is wat niet in de wet
staat. Het staat in art. 1 Sr en 16 Gw. Ook staat het in het EVRM.
EVRM en strafbaarheid bij demonstraties
Art. 11 EVRM bepaalt het recht op vreedzame vergadering. Demonstraties kunnen hier onder
vallen. In sommige gevallen is dit niet zo. In gevallen kan strafrecht bij demonstraties noodzakelijk
zijn in een democratische samenleving. Deze beperking van art. 11 kan zowel vooraf als tijdens de
bijeenkomst zijn. Maatregelen zoals aanhouding zouden een ‘chilling e ect’ kunnen hebben:
demonstranten worden ontmoedigd hun recht op protest te gebruiken.
Burgers moeten zich houden aan de regels, maar zij moeten niet gestraft worden voor het
meedoen aan een demonstratie zelfs als dit resulteert in schade, tenzij er sprake is van een
reprehensible act: het dagelijks leven opzettelijk wordt verstoord. Dit ‘laakbare gedrag’
rechtvaardigt strafrechtelijk optreden.
Het moet dus:
- Noodzakelijk
- Strafbaar feit ipv demonstratie
- Reprehensible act
- Geen chilling e ect
Elektriciteit
Kan elektriciteit worden aangemerkt als ‘enig goed’ in de zin van diefstal. Ja
Runescape
Kan een virtueel object worden aangemerkt als een ‘goed’ in de zin van art. 310 Sr? Ja
(Kudrevičius/Litouwen)
Vijf mensen werden aangeklaagd voor demonstreren op de snelweg. Ze gingen in hoger beroep.
De rechtsvraag hier is: Is de strafrechtelijke veroordeling van de demonstranten, die wegen
blokkeerden als onderdeel van hun protest, een schending van hun recht op vreedzame betoging
zoals wordt beschermd in art. 11 EVRM?”
Het was in dit geval noodzakelijk in een democratische samenleving. Het vond plaats op 3
belangrijke snelwegen, waardoor er hier sprake was van een reprehensible act. Dit kon geen
chilling e ect veroorzaken in dit geval.
Extinction rebellion
Verdachte heeft daar op de trap voor het gebouw een zwarte (lijkend op
olie) vloeistof gegoten. Hierdoor moest de trap worden afgezet omdat deze glad en gevaarlijk was
geworden. Oordeel:
- gieten niet noodzakelijk
- Strafrechtelijk optreden kwam door het strafbare feit, niet door het protesteren
- en was noodzakelijk
- de straf was proportioneel en zorgt niet voor een ‘chilling effect’
ff ff ff
, Week 2: Causaliteit
De verschillende causaliteitstheorieën
Leer van de redelijke toerekening: kan de gedraging naar redelijkheid aan de verdachte worden
toegerekend?
Causaal realisme: daadwerkelijk kijken naar het oorzaak-gevolg verband. Puur feitelijk:
Voorzienbaarheid: een handeling slechts als een juridische oorzaak wordt beschouwd als het
ingetreden gevolg naar algemene ervaringsregels voorzienbaar was.
Conditio sine qua non: Zou het gevolg zijn ingetreden als de gedraging niet had plaatsgevonden
Wanneer is er sprake van causaal verband
Je moet kijken naar de omstandigheden van het geval. Hierbij wordt in de jurisprudentie vaak
gekeken naar de leer van redelijke toerekening. Een andere oorzaak staat aansprakelijkheid vaak
niet in de weg, want zonder de eerste gedraging had het gevolg nooit plaatsgevonden.
Letale longembolie
Verkeersongeluk, waarbij de dader kort had geslapen en alcohol had gedronken. Hij rijdt iemand
aan, die dan in het ziekenhuis belandt. Na twaalf dagen gaat hij dood, als gevolg van een letale
longembolie door trombose door de bedrust. Verdachte zei dat de doodsoorzaak niet aan hem
kon worden toegerekend. Dit gaat niet op, want de longembolie als gevolg van het ongeluk is niet
van zodanige aard dat het overlijden van het slachto er redelijkerwijze niet meer als gevolg van
de botsing zou kunnen worden toegerekend
Aortaperforatie
Verdachte heeft man gestoken in buik en aorta in een cafe. Tijdens een operatie worden de steken
in de buik behandeld, maar de gaten in de aorta zijn zo aanzienlijk klein dat ze door de arts over
het hoofd zijn gezien, waardoor hij uiteindelijk overlijdt. Bestaat er causaal verband tussen de
messteken en de dood? Ongeacht dat de arts heeft nagelaten, was de messteek de
doodsoorzaak. De dood was al een redelijkerwijs toe te rekenen gevolg van de messteken.
Niet-behandelde longinfectie
Opzettelijk een kogel in de hals —> longinfectie en dwarslaesie. De levensprognose werd hierdoor
heel kort en de behandeling zou niet voor een menselijk leven van kwaliteit zorgen. Ze kon voor
behandeling kiezen, maar heeft dit niet gedaan waardoor ze uiteindelijk dood ging. Kan het
overlijden alsnog aan verdachte worden toegerekend? De longinfectie was een rechtstreeks
gevolg van de kogel Dat het slachto er heeft besloten zich niet meer te laten behandelen doet
hier niet aan af, gezien het feit dat de behandeling geen menswaardig bestaan zal opleveren. De
beslissing om geen behandeling te doen heeft geen zodanige invloed gehad dat het verdachte
niet meer kon worden toegerekend.
Bloedvergiftiging
Messteek —> klaplong en bloeding in borst. Hij ligt in het ziekenhuis, wordt vervolgens weer
ontslagen. Na 6 dagen wordt hij weer opgenomen en overlijdt hij door orgaanfalen bij
bloedvergiftiging. HR zegt een hoogst onwaarschijnlijke mogelijkheid van een alternatieve gang
van zaken staat aan bewezenverklaring van het causaal verband niet in de weg.
Groninger HIV
Seksfeesten waarbij bloed van HIV patiënten is geïnjecteerd in slachto ers. De vraag is hier of HIV
komt door het injecteren of door de seks. voor het redelijkerwijs toerekenen van het gevolg aan
een gedraging van de verdachte ten minste vereist dat wordt vastgesteld dat dit gedrag een
onmisbare schakel ‘kan’ hebben gevormd in de gebeurtenissen die tot het gevolg hebben geleid.
Het kan alleen worden toegerekend als vaststaat dat het hoogst onwaarschijnlijk is dat het gevolg
door iets anders is ontstaan.
ff ff ff
Week 1: legaliteit en demonstratierecht
Legaliteitsbeginsel
Het legaliteitsbeginsel houdt in dat de overheid alleen mag handelen met een wettelijke
grondslag. Het strafrechtelijk legaliteitsbeginsel houdt in dat niks strafbaar is wat niet in de wet
staat. Het staat in art. 1 Sr en 16 Gw. Ook staat het in het EVRM.
EVRM en strafbaarheid bij demonstraties
Art. 11 EVRM bepaalt het recht op vreedzame vergadering. Demonstraties kunnen hier onder
vallen. In sommige gevallen is dit niet zo. In gevallen kan strafrecht bij demonstraties noodzakelijk
zijn in een democratische samenleving. Deze beperking van art. 11 kan zowel vooraf als tijdens de
bijeenkomst zijn. Maatregelen zoals aanhouding zouden een ‘chilling e ect’ kunnen hebben:
demonstranten worden ontmoedigd hun recht op protest te gebruiken.
Burgers moeten zich houden aan de regels, maar zij moeten niet gestraft worden voor het
meedoen aan een demonstratie zelfs als dit resulteert in schade, tenzij er sprake is van een
reprehensible act: het dagelijks leven opzettelijk wordt verstoord. Dit ‘laakbare gedrag’
rechtvaardigt strafrechtelijk optreden.
Het moet dus:
- Noodzakelijk
- Strafbaar feit ipv demonstratie
- Reprehensible act
- Geen chilling e ect
Elektriciteit
Kan elektriciteit worden aangemerkt als ‘enig goed’ in de zin van diefstal. Ja
Runescape
Kan een virtueel object worden aangemerkt als een ‘goed’ in de zin van art. 310 Sr? Ja
(Kudrevičius/Litouwen)
Vijf mensen werden aangeklaagd voor demonstreren op de snelweg. Ze gingen in hoger beroep.
De rechtsvraag hier is: Is de strafrechtelijke veroordeling van de demonstranten, die wegen
blokkeerden als onderdeel van hun protest, een schending van hun recht op vreedzame betoging
zoals wordt beschermd in art. 11 EVRM?”
Het was in dit geval noodzakelijk in een democratische samenleving. Het vond plaats op 3
belangrijke snelwegen, waardoor er hier sprake was van een reprehensible act. Dit kon geen
chilling e ect veroorzaken in dit geval.
Extinction rebellion
Verdachte heeft daar op de trap voor het gebouw een zwarte (lijkend op
olie) vloeistof gegoten. Hierdoor moest de trap worden afgezet omdat deze glad en gevaarlijk was
geworden. Oordeel:
- gieten niet noodzakelijk
- Strafrechtelijk optreden kwam door het strafbare feit, niet door het protesteren
- en was noodzakelijk
- de straf was proportioneel en zorgt niet voor een ‘chilling effect’
ff ff ff
, Week 2: Causaliteit
De verschillende causaliteitstheorieën
Leer van de redelijke toerekening: kan de gedraging naar redelijkheid aan de verdachte worden
toegerekend?
Causaal realisme: daadwerkelijk kijken naar het oorzaak-gevolg verband. Puur feitelijk:
Voorzienbaarheid: een handeling slechts als een juridische oorzaak wordt beschouwd als het
ingetreden gevolg naar algemene ervaringsregels voorzienbaar was.
Conditio sine qua non: Zou het gevolg zijn ingetreden als de gedraging niet had plaatsgevonden
Wanneer is er sprake van causaal verband
Je moet kijken naar de omstandigheden van het geval. Hierbij wordt in de jurisprudentie vaak
gekeken naar de leer van redelijke toerekening. Een andere oorzaak staat aansprakelijkheid vaak
niet in de weg, want zonder de eerste gedraging had het gevolg nooit plaatsgevonden.
Letale longembolie
Verkeersongeluk, waarbij de dader kort had geslapen en alcohol had gedronken. Hij rijdt iemand
aan, die dan in het ziekenhuis belandt. Na twaalf dagen gaat hij dood, als gevolg van een letale
longembolie door trombose door de bedrust. Verdachte zei dat de doodsoorzaak niet aan hem
kon worden toegerekend. Dit gaat niet op, want de longembolie als gevolg van het ongeluk is niet
van zodanige aard dat het overlijden van het slachto er redelijkerwijze niet meer als gevolg van
de botsing zou kunnen worden toegerekend
Aortaperforatie
Verdachte heeft man gestoken in buik en aorta in een cafe. Tijdens een operatie worden de steken
in de buik behandeld, maar de gaten in de aorta zijn zo aanzienlijk klein dat ze door de arts over
het hoofd zijn gezien, waardoor hij uiteindelijk overlijdt. Bestaat er causaal verband tussen de
messteken en de dood? Ongeacht dat de arts heeft nagelaten, was de messteek de
doodsoorzaak. De dood was al een redelijkerwijs toe te rekenen gevolg van de messteken.
Niet-behandelde longinfectie
Opzettelijk een kogel in de hals —> longinfectie en dwarslaesie. De levensprognose werd hierdoor
heel kort en de behandeling zou niet voor een menselijk leven van kwaliteit zorgen. Ze kon voor
behandeling kiezen, maar heeft dit niet gedaan waardoor ze uiteindelijk dood ging. Kan het
overlijden alsnog aan verdachte worden toegerekend? De longinfectie was een rechtstreeks
gevolg van de kogel Dat het slachto er heeft besloten zich niet meer te laten behandelen doet
hier niet aan af, gezien het feit dat de behandeling geen menswaardig bestaan zal opleveren. De
beslissing om geen behandeling te doen heeft geen zodanige invloed gehad dat het verdachte
niet meer kon worden toegerekend.
Bloedvergiftiging
Messteek —> klaplong en bloeding in borst. Hij ligt in het ziekenhuis, wordt vervolgens weer
ontslagen. Na 6 dagen wordt hij weer opgenomen en overlijdt hij door orgaanfalen bij
bloedvergiftiging. HR zegt een hoogst onwaarschijnlijke mogelijkheid van een alternatieve gang
van zaken staat aan bewezenverklaring van het causaal verband niet in de weg.
Groninger HIV
Seksfeesten waarbij bloed van HIV patiënten is geïnjecteerd in slachto ers. De vraag is hier of HIV
komt door het injecteren of door de seks. voor het redelijkerwijs toerekenen van het gevolg aan
een gedraging van de verdachte ten minste vereist dat wordt vastgesteld dat dit gedrag een
onmisbare schakel ‘kan’ hebben gevormd in de gebeurtenissen die tot het gevolg hebben geleid.
Het kan alleen worden toegerekend als vaststaat dat het hoogst onwaarschijnlijk is dat het gevolg
door iets anders is ontstaan.
ff ff ff
