PB2712 Gezondheidsgedrag: interactie tussen
individu en omgeving
Thema 1 - gedrag en omgeving
Studietaak 1.1 - de invloed van de omgeving op gezondheidsgedrag
Gezondheidsgedrag
Artikel van Swinburn et al. (1999)
Interview Emily de Vet
Studietaak 1.2 - Theorieën over de invloed van de omgeving
Artikel Lechner et al (2022) - 4.6 Ecologische modellen (4.61 en 4.62)
Artikel: Changing Behavior Using Ecological Models
Artikel: CHILE – An Evidence-Based Preschool Intervention for Obesity
Prevention in Head Start
Artikel Environmental influences on energy balance-related behaviors: A
dual-process view (Kremers, 2006)
Studietaak 1.3 - Systeemdenken in gezondheidsgedrag
Artikel: ecologische systeemtheorie (Lechner et al. 2022) - paragraaf 4.6.3
Artikel: (Bartelink et al. 2022), paragraaf 9.1 en 9.2
Artikel: (Rutter et al. 2017)
Samenvatting video Dave van Kann
Thema 2 - De Obesogene omgeving
Studietaak 2.1 - De Obesogene omgeving
Overgewicht en Obesitas (2.1.1)
Video NOS
Obesogene omgeving (opdracht 2.1.2)
Factsheet RIVM: impactvolle determinanten: bewegen
Artikel: Does the neighbourhood food environment contribute to ethnic
differences in diet quality?
Artikel: Studie Protocol for the Evaluation of 'SuperFIT', a Multicomponent
Nutrition and Physical Activity Intervention Approach for Preschools and Families.
Artikel: Objectively measuring the association between the built environment and
physical activity: a systematic review and reporting framework
Artikel: Green and blue physical activity for quality of life: A systematic review and
meta- analysis of randomized control trials
Brightspace: hoe kan SuperFIT-data bijdragen aan vervolgonderzoek?
Thema 3 - individu en omgeving
Studietaak 3.1 - Omgeving en gezondheid
Loket gezond leven: Gezonde leefomgeving & 4 pijlers voor effectief werken aan
mentale gezondheid
Artikel/hoofdstuk: Restorive Environments and Health (Collado)
Hoofdstuk: Green exercise, health and wellbeing
Studietaak 3.2 - Individuele kenmerken en omgevingskenmerken
Artikel: Systematic literature review of built environment effects on physical
activity and active transport – an update and new findings on health equity
, Artikel: Interactive and Independent Associations between the Socioeconomic
and Objective Built Environment on the Neighborhood Level and Individual
Health: A Systematic Review of Multilevel Studies
Studietaak 3.3 - Gezondheidsgedrag en klimaat
Artikel: Physical activity promotion, human and planetary health – a conceptual
framework and suggested research priorities (Abu-Omar et al., 2023)
Bernard et al. (2021) – Climate Change, Physical Activity and Sport: A
Systematic Review
Wicker (2019) – The carbon footprint of active sport participants
Samenvatting brightspace: bewegen, klimaat en duurzaamheid
Artikel: The Mediterranean diet and health: a comprehensive overview
Thema 4 - Sociale gezondheid
Studietaak 4.1 - Modellen voor gezondheidsgedrag
Artikel: Health behavior in a social context (Trijntje Völlink)
Interviewfragmenten met prof. Dr. Emely de Vet (antwoorden brightspace +
eventueel aanvulling a.d.h.v. video)
Studietaak 4.2 - Zelfdeterminatietheorie
Video: prof. Dr. Edward Deci en bijbehorende antwoorden uit Brightspace
Artikel: Self-Determination Theory Applied to Health Contexts: A Meta-Analysis
(Ng et al., 2012)
Studietaak 4.3 - Social Identity Approach
Artikel: How Groups Affect Our Health and Well-Being: The Path from Theory to
Polcicy (Jolanda Jetten, 2014)
Artikel: Advancing the social identity approach to health and well-being:
Progressing the social cure research agenda (Jetten, 2017)
Brightspace samenvatting
Thema 5 - gezonde omgeving
Studietaak 5.1 - Nudging
Artikel: Prompting vegetable purchases in the supermarket by an affordance
nudge: Examining effectiveness and appreciation in a set of field experiments
Artikel: NOS - ‘met de Nutri-Score houd je de consument dom’
Artikel: Nudging to get our food choices on a sustainable track
Studietaak 5.2 - (complexe) Omgevingsinterventies
Artikel: Evaluatie van interventies ter bevordering van gezond gedrag – paragraaf
8.5
Artikel: A new framework for developing and evaluating complex interventions:
update of Medical Research Counsil guidance
Artikel: SMARTsize werkblad beschrijving interventie – hoofstuk 1
Studietaak 5.3 - Evaluatie van omgevingsinterventies
Artikel: Evaluatie van interventies ter bevordering van gezond gedrag
Artikel: Study protocol of the quasi-experimental evaluation of 'KEIGAAF': a
context-based physical activity and nutrition intervention for primary school
children
Artikel: Effects of the KEIGAAF intervention on the BMI z-score and energy
balance-related behaviors of primary school-aged children
,Thema 1 - gedrag en omgeving
Studietaak 1.1 - de invloed van de omgeving op gezondheidsgedrag
Gezondheidsgedrag
= gedrag dat invloed heeft op de gezondheid, dit zijn vaak leefstijlgedragingen.
Hierbij kan je denken aan:
● Voeding
● Beweging
● Roken/alcoholconsumptie
● Water drinken
● Gehoorbescherming
● Condoomgebruik
Bij het verklaren van gezondheidsgedrag lag lange tijd de focus op individuele
determinanten.
● Individuele determinanten zijn factoren die gedrag of gezondheid kunnen
beïnvloeden, zoals kennis, motivatie, sociale en ervaren norm.
Theorie van gepland gedrag (Ajzen, 1991)
verklaart gedrag uit persoonlijke determinanten (intentie).
● Intentie wordt beïnvloed door de subjectieve norm, attitude en ervaren
gedragscontrole (zelfeffectiviteit).
● Gezondheid is het resultaat van de individu, dus hij/zij draagt de
verantwoordelijkheid voor eigen gezondheid.
Maar de verantwoordelijkheid kan niet enkel bij het individu gelegd worden. Er zijn ook
determinanten van gedrag die buiten het individu liggen; omgevingsdeterminanten.
4 typen omgevingsdeterminanten:
1. Fysieke omgeving: beschikbaarheid van middelen of mogelijkheden om gezond
of ongezond gedrag te vertonen.
2. Sociaal-culturele omgeving: de sociale en culturele context waarin het gedrag
wordt uitgevoerd, binnen de micro- of macro omgeving.
● Micro = de ethos of de klimaat van een specifieke setting
● Macro = maatschappelijke attitude, overtuigingen ven waarden over
gezondheidsgedrag
3. Economische omgeving: de kosten die gerelateerd zijn aan gezond en ongezond
gedrag. Zoals de kosten van sigaretten, alcohol, zonnebrandcrème, maar ook het
gezinsinkomen of economische situatie van het land.
4. Politieke omgeving: de regels en wetgeving die het gezondheidsgedrag kunnen
beïnvloeden.
Rainbow-model van Dahlgren en Whitehead (1991):
● Een van de eerdere holistische benaderingen.
● Model beschrijft de invloed van verschillende factoren op volksgezondheid
● Basis om verschillen in deze factoren tussen bevolkingsgroepen te kunnen
identificeren.
● De lagen zijn niet gescheiden, maar verbonden en beïnvloeden elkaar. Deze
, interactie benadrukt het belang van een integrale aanpak van
gezondheidsbevordering.
De verschillende lagen op een rijtje:
1. Individu: leeftijd, geslacht, aangeboren factoren
2. Individuele leefstijl factoren
3. Sociale omgeving: netwerk gezinsleden, vrienden, familie
4. Leef en - werkomstandigheden
5. Socio-economische, culturele omgevingsomstandigheden
Lalonde’s Health Field Concept (Lalonde, 1974)
● Een bredere kijk op publieke gezondheid: nadruk moet niet alleen liggen op
ziektebehandeling, maar ook op preventie en gezondheidsbevordering.
● Heeft bijgedragen aan een breder begrip van determinanten van gezondheid en
zorgt voor de verschuiving in gezondheidsbeleid.
Benadert gezondheid vanuit 4 velden:
1. De omgeving: luchtkwaliteit, beschikbaarheid van voedsel
2. Leefstijl: gedragskeuzes van het individu
3. Biologie van de mens: genetische aanleg
4. De gezondheidszorg: beschikbaarheid en kwaliteit van gezondheidszorg
Niveaus van omgevingsdeterminanten
Micro Meso Macro
De directe omgeving waar De bredere sociale en Het grote,
het gedrag plaatsvindt (bv. nabije context (bv. familie overkoepelende systeem
gezin, school, werk, en buurt). (bv. beleid, economie,
sportclub). cultuur, industrie).
Dit richt zich meestal niet
Je zit in meerdere direct op het gedrag, maar
micro-omgevingen die ook
individu en omgeving
Thema 1 - gedrag en omgeving
Studietaak 1.1 - de invloed van de omgeving op gezondheidsgedrag
Gezondheidsgedrag
Artikel van Swinburn et al. (1999)
Interview Emily de Vet
Studietaak 1.2 - Theorieën over de invloed van de omgeving
Artikel Lechner et al (2022) - 4.6 Ecologische modellen (4.61 en 4.62)
Artikel: Changing Behavior Using Ecological Models
Artikel: CHILE – An Evidence-Based Preschool Intervention for Obesity
Prevention in Head Start
Artikel Environmental influences on energy balance-related behaviors: A
dual-process view (Kremers, 2006)
Studietaak 1.3 - Systeemdenken in gezondheidsgedrag
Artikel: ecologische systeemtheorie (Lechner et al. 2022) - paragraaf 4.6.3
Artikel: (Bartelink et al. 2022), paragraaf 9.1 en 9.2
Artikel: (Rutter et al. 2017)
Samenvatting video Dave van Kann
Thema 2 - De Obesogene omgeving
Studietaak 2.1 - De Obesogene omgeving
Overgewicht en Obesitas (2.1.1)
Video NOS
Obesogene omgeving (opdracht 2.1.2)
Factsheet RIVM: impactvolle determinanten: bewegen
Artikel: Does the neighbourhood food environment contribute to ethnic
differences in diet quality?
Artikel: Studie Protocol for the Evaluation of 'SuperFIT', a Multicomponent
Nutrition and Physical Activity Intervention Approach for Preschools and Families.
Artikel: Objectively measuring the association between the built environment and
physical activity: a systematic review and reporting framework
Artikel: Green and blue physical activity for quality of life: A systematic review and
meta- analysis of randomized control trials
Brightspace: hoe kan SuperFIT-data bijdragen aan vervolgonderzoek?
Thema 3 - individu en omgeving
Studietaak 3.1 - Omgeving en gezondheid
Loket gezond leven: Gezonde leefomgeving & 4 pijlers voor effectief werken aan
mentale gezondheid
Artikel/hoofdstuk: Restorive Environments and Health (Collado)
Hoofdstuk: Green exercise, health and wellbeing
Studietaak 3.2 - Individuele kenmerken en omgevingskenmerken
Artikel: Systematic literature review of built environment effects on physical
activity and active transport – an update and new findings on health equity
, Artikel: Interactive and Independent Associations between the Socioeconomic
and Objective Built Environment on the Neighborhood Level and Individual
Health: A Systematic Review of Multilevel Studies
Studietaak 3.3 - Gezondheidsgedrag en klimaat
Artikel: Physical activity promotion, human and planetary health – a conceptual
framework and suggested research priorities (Abu-Omar et al., 2023)
Bernard et al. (2021) – Climate Change, Physical Activity and Sport: A
Systematic Review
Wicker (2019) – The carbon footprint of active sport participants
Samenvatting brightspace: bewegen, klimaat en duurzaamheid
Artikel: The Mediterranean diet and health: a comprehensive overview
Thema 4 - Sociale gezondheid
Studietaak 4.1 - Modellen voor gezondheidsgedrag
Artikel: Health behavior in a social context (Trijntje Völlink)
Interviewfragmenten met prof. Dr. Emely de Vet (antwoorden brightspace +
eventueel aanvulling a.d.h.v. video)
Studietaak 4.2 - Zelfdeterminatietheorie
Video: prof. Dr. Edward Deci en bijbehorende antwoorden uit Brightspace
Artikel: Self-Determination Theory Applied to Health Contexts: A Meta-Analysis
(Ng et al., 2012)
Studietaak 4.3 - Social Identity Approach
Artikel: How Groups Affect Our Health and Well-Being: The Path from Theory to
Polcicy (Jolanda Jetten, 2014)
Artikel: Advancing the social identity approach to health and well-being:
Progressing the social cure research agenda (Jetten, 2017)
Brightspace samenvatting
Thema 5 - gezonde omgeving
Studietaak 5.1 - Nudging
Artikel: Prompting vegetable purchases in the supermarket by an affordance
nudge: Examining effectiveness and appreciation in a set of field experiments
Artikel: NOS - ‘met de Nutri-Score houd je de consument dom’
Artikel: Nudging to get our food choices on a sustainable track
Studietaak 5.2 - (complexe) Omgevingsinterventies
Artikel: Evaluatie van interventies ter bevordering van gezond gedrag – paragraaf
8.5
Artikel: A new framework for developing and evaluating complex interventions:
update of Medical Research Counsil guidance
Artikel: SMARTsize werkblad beschrijving interventie – hoofstuk 1
Studietaak 5.3 - Evaluatie van omgevingsinterventies
Artikel: Evaluatie van interventies ter bevordering van gezond gedrag
Artikel: Study protocol of the quasi-experimental evaluation of 'KEIGAAF': a
context-based physical activity and nutrition intervention for primary school
children
Artikel: Effects of the KEIGAAF intervention on the BMI z-score and energy
balance-related behaviors of primary school-aged children
,Thema 1 - gedrag en omgeving
Studietaak 1.1 - de invloed van de omgeving op gezondheidsgedrag
Gezondheidsgedrag
= gedrag dat invloed heeft op de gezondheid, dit zijn vaak leefstijlgedragingen.
Hierbij kan je denken aan:
● Voeding
● Beweging
● Roken/alcoholconsumptie
● Water drinken
● Gehoorbescherming
● Condoomgebruik
Bij het verklaren van gezondheidsgedrag lag lange tijd de focus op individuele
determinanten.
● Individuele determinanten zijn factoren die gedrag of gezondheid kunnen
beïnvloeden, zoals kennis, motivatie, sociale en ervaren norm.
Theorie van gepland gedrag (Ajzen, 1991)
verklaart gedrag uit persoonlijke determinanten (intentie).
● Intentie wordt beïnvloed door de subjectieve norm, attitude en ervaren
gedragscontrole (zelfeffectiviteit).
● Gezondheid is het resultaat van de individu, dus hij/zij draagt de
verantwoordelijkheid voor eigen gezondheid.
Maar de verantwoordelijkheid kan niet enkel bij het individu gelegd worden. Er zijn ook
determinanten van gedrag die buiten het individu liggen; omgevingsdeterminanten.
4 typen omgevingsdeterminanten:
1. Fysieke omgeving: beschikbaarheid van middelen of mogelijkheden om gezond
of ongezond gedrag te vertonen.
2. Sociaal-culturele omgeving: de sociale en culturele context waarin het gedrag
wordt uitgevoerd, binnen de micro- of macro omgeving.
● Micro = de ethos of de klimaat van een specifieke setting
● Macro = maatschappelijke attitude, overtuigingen ven waarden over
gezondheidsgedrag
3. Economische omgeving: de kosten die gerelateerd zijn aan gezond en ongezond
gedrag. Zoals de kosten van sigaretten, alcohol, zonnebrandcrème, maar ook het
gezinsinkomen of economische situatie van het land.
4. Politieke omgeving: de regels en wetgeving die het gezondheidsgedrag kunnen
beïnvloeden.
Rainbow-model van Dahlgren en Whitehead (1991):
● Een van de eerdere holistische benaderingen.
● Model beschrijft de invloed van verschillende factoren op volksgezondheid
● Basis om verschillen in deze factoren tussen bevolkingsgroepen te kunnen
identificeren.
● De lagen zijn niet gescheiden, maar verbonden en beïnvloeden elkaar. Deze
, interactie benadrukt het belang van een integrale aanpak van
gezondheidsbevordering.
De verschillende lagen op een rijtje:
1. Individu: leeftijd, geslacht, aangeboren factoren
2. Individuele leefstijl factoren
3. Sociale omgeving: netwerk gezinsleden, vrienden, familie
4. Leef en - werkomstandigheden
5. Socio-economische, culturele omgevingsomstandigheden
Lalonde’s Health Field Concept (Lalonde, 1974)
● Een bredere kijk op publieke gezondheid: nadruk moet niet alleen liggen op
ziektebehandeling, maar ook op preventie en gezondheidsbevordering.
● Heeft bijgedragen aan een breder begrip van determinanten van gezondheid en
zorgt voor de verschuiving in gezondheidsbeleid.
Benadert gezondheid vanuit 4 velden:
1. De omgeving: luchtkwaliteit, beschikbaarheid van voedsel
2. Leefstijl: gedragskeuzes van het individu
3. Biologie van de mens: genetische aanleg
4. De gezondheidszorg: beschikbaarheid en kwaliteit van gezondheidszorg
Niveaus van omgevingsdeterminanten
Micro Meso Macro
De directe omgeving waar De bredere sociale en Het grote,
het gedrag plaatsvindt (bv. nabije context (bv. familie overkoepelende systeem
gezin, school, werk, en buurt). (bv. beleid, economie,
sportclub). cultuur, industrie).
Dit richt zich meestal niet
Je zit in meerdere direct op het gedrag, maar
micro-omgevingen die ook
