Biomedische kennis
Samenvatting periode 4
Anatomie en fysiologie
Hoofdstuk 6 Het beenderenstelsel
6.1 Het beenderstelsel heeft vijf primaire functies
De onderdelen van het beenderenstelsel hebben uiteenlopende functies, zoals het bieden van een
raamwerk of skelet voor de lichaamshouding en het mogelijk maken van nauwkeurige bewegingen.
Het beenderstelsel bestaat uit beenderen van het skelet en het kraakbeen, de banden en andere
bindweefsels die de beenderen stabiliseren of onderling verbinden. De vijf primaire functies zijn:
1. Ondersteuning
2. Opslag
3. Productie van bloedcellen
4. Bescherming
5. (Beweging) Aanhechting van spieren, waardoor een hefboomwerking mogelijk is.
6.2 Beenderen worden ingedeeld aan de hand van hun vorm en structuur
Beenweefsel is een steunweefsel dat gespecialiseerde cellen en een matrix bevat.
6.2.1 Macroscopische kenmerken van beenderen
Beenderen kunnen grofweg worden ingedeeld in;
- Lange beenderen, deze zijn langer dan breed. (bijv. de beenderen van de ledematen, zoals
de arm en de dij)
- Korte beenderen, zijn ongeveer gelijk in lengte en breedte. (bijv. pols en enkels)
- Platte beenderen, zijn dun en in verhouding breed. (bijv. de ribben en de schouderbladen)
- Onregelmatige beenderen, hebben een ingewikkelde vorm die niet gemakkelijk in een
andere categorie past. (bijv. de wervels van de wervelkolom)
Een lang bot heeft een centrale schacht of diafyse die een centraal gelegen mergholte omgeeft. Deze
holte bevat beenmerg, een zacht, vettig weefsel. De verbrede gedeelten aan beide uiteinden, de
epifysen, zijn met gewrichtskraakbeen bedekt.
De twee typen beenweefsel zijn compact (dicht) beenweefsel en spongieus beenweefsel. Een bot is
omgeven door een periost/buitenste beenvlies en van binnen bekleed met een endost. Het endost is
actief tijdens de botgroei en telkens wanneer herstel of hermodellering van bot plaatsvindt.
6.2.2 Microscopische kenmerken van beenweefsel
Bot is een ondersteunend bindweefsel. Beide typen beenweefsel bevatten osteocyten (botcellen) in
lacunen (holten). Lamellen zijn lagen verkalkte matrix, onderling verbonden door canaliculi.
Compact en spongieus beenweefsel
De eenvoudigste functionele eenheid van compact beenweefsel is het osteon, dat botcellen bevat
die rond een centraal kanaal zijn gelegen.
Spongieus beenweefsel bevat botbalkjes, vaak in een open netwerk.
Pagina 1 van 15
, Compact beenweefsel bevindt zich daar waar belasting uit slechts weinig verschillende richtingen
afkomstig is; spongieus beenweefsel bevindt zich daar waar het bot weinig wordt belast of waar het
vanuit veel verschillende richtingen wordt belast.
In beenweefsel bevinden zich ook andere cellen dan botcellen;
1. Osteocyten zijn volwassen botcellen. Botcellen handhaven de normale botstructuur door de
calciumzouten in de botmatrix rondom zichtzelf opnieuw te gebruiken en door bij herstel te
helpen.
2. Osteoclasten (clast, afbreken) zijn reusachtige cellen met vijftig of meer celkernen. Zuren en
enzymen die door de osteoclasten worden afgegeven, lossen de botmatrix op en geven de
opgeslagen mineralen af via resorptie. Dit proces speelt een rol bij de regulering van de
calcium- en fosfaatconcentraties in de lichaamsvloeistoffen.
3. Osteoblasten zijn de celen die verantwoordelijk zijn voor de vorming van nieuw bindweefsel.
Osteoblasten vormen nieuwe botmatrix en bevorderen.
6.3.1 Ossificatie en appositie zijn mechanismen van botvorming en -groei
Verbening is het proces waarbij andere weefsels in beenweefsel worden omgezet. Tijdens de
ontwikkeling worden kraakbeen of andere typen bindweefsel door beenweefsel vervangen. Het
proces waarbij andere weefseltypen door beenweefsel worden vervangen, wordt verbening
genoemd. Het proces van calcificatie, de afzetting van calciumzouten, treedt tijdens verbening op.
6.3.1 Intramembraneuze botvorming
Intramembraneuze verbening begint wanneer stamcellen in bindweefsel zich tot osteoblasten gaan
differentiëren en spongieus of compact beenweefsel gaan vormen. Botgroei is een actief proces en
osteoblasten hebben zuurstof en een voortdurende aanvoer van voedingsstoffen nodig.
6.3.2 Enchondrale verbening
De meeste beenderen van het skelet ontstaan via enchondrale verbening. Enchondrale verbening
begint met de vorming van een kraakbeenmodel van een bot dat geleidelijk door beenweefsel wordt
vervangen. De botdiameter neemt toe via appositionele groei. Bij verschillende beenderen en bij
verschillende mensen sluit de epifyse zich verschillend tijdstippen.
Voor een normale botvorming is een voortdurende aanvoer van mineralen, vitaminen en hormonen
nodig.
6.4 Botgroei en -ontwikkeling zijn afhankelijk van een evenwicht tussen botvorming en …
De organische en minerale onderdelen van beenweefsel worden voortdurend gerecycled en
vernieuwd via het proces van bothermodellering. De vorm en de dikte van beenderen zijn
afhankelijk van de belasting die op de beenderen wordt uitgeoefend. Door turnover van mineralen
kunnen beenderen zich aan nieuwe vormen van belasting aanpassen.
➔ Wat niet wordt gebruikt, gaat verloren. De belasting waaraan beenderen tijdens
lichaamsbeweging onderhevig zijn, is noodzakelijk om de botsterkte en botmassa te
handhaven.
6.4.2 Het skelet en calciumopslag
Calcium is het meest voorkomende mineraal in het menselijk lichaam. Ongeveer 99% van het calcium
bevindt zich in het skelet. Het skelet werkt als calciumreserve.
Pagina 2 van 15
Samenvatting periode 4
Anatomie en fysiologie
Hoofdstuk 6 Het beenderenstelsel
6.1 Het beenderstelsel heeft vijf primaire functies
De onderdelen van het beenderenstelsel hebben uiteenlopende functies, zoals het bieden van een
raamwerk of skelet voor de lichaamshouding en het mogelijk maken van nauwkeurige bewegingen.
Het beenderstelsel bestaat uit beenderen van het skelet en het kraakbeen, de banden en andere
bindweefsels die de beenderen stabiliseren of onderling verbinden. De vijf primaire functies zijn:
1. Ondersteuning
2. Opslag
3. Productie van bloedcellen
4. Bescherming
5. (Beweging) Aanhechting van spieren, waardoor een hefboomwerking mogelijk is.
6.2 Beenderen worden ingedeeld aan de hand van hun vorm en structuur
Beenweefsel is een steunweefsel dat gespecialiseerde cellen en een matrix bevat.
6.2.1 Macroscopische kenmerken van beenderen
Beenderen kunnen grofweg worden ingedeeld in;
- Lange beenderen, deze zijn langer dan breed. (bijv. de beenderen van de ledematen, zoals
de arm en de dij)
- Korte beenderen, zijn ongeveer gelijk in lengte en breedte. (bijv. pols en enkels)
- Platte beenderen, zijn dun en in verhouding breed. (bijv. de ribben en de schouderbladen)
- Onregelmatige beenderen, hebben een ingewikkelde vorm die niet gemakkelijk in een
andere categorie past. (bijv. de wervels van de wervelkolom)
Een lang bot heeft een centrale schacht of diafyse die een centraal gelegen mergholte omgeeft. Deze
holte bevat beenmerg, een zacht, vettig weefsel. De verbrede gedeelten aan beide uiteinden, de
epifysen, zijn met gewrichtskraakbeen bedekt.
De twee typen beenweefsel zijn compact (dicht) beenweefsel en spongieus beenweefsel. Een bot is
omgeven door een periost/buitenste beenvlies en van binnen bekleed met een endost. Het endost is
actief tijdens de botgroei en telkens wanneer herstel of hermodellering van bot plaatsvindt.
6.2.2 Microscopische kenmerken van beenweefsel
Bot is een ondersteunend bindweefsel. Beide typen beenweefsel bevatten osteocyten (botcellen) in
lacunen (holten). Lamellen zijn lagen verkalkte matrix, onderling verbonden door canaliculi.
Compact en spongieus beenweefsel
De eenvoudigste functionele eenheid van compact beenweefsel is het osteon, dat botcellen bevat
die rond een centraal kanaal zijn gelegen.
Spongieus beenweefsel bevat botbalkjes, vaak in een open netwerk.
Pagina 1 van 15
, Compact beenweefsel bevindt zich daar waar belasting uit slechts weinig verschillende richtingen
afkomstig is; spongieus beenweefsel bevindt zich daar waar het bot weinig wordt belast of waar het
vanuit veel verschillende richtingen wordt belast.
In beenweefsel bevinden zich ook andere cellen dan botcellen;
1. Osteocyten zijn volwassen botcellen. Botcellen handhaven de normale botstructuur door de
calciumzouten in de botmatrix rondom zichtzelf opnieuw te gebruiken en door bij herstel te
helpen.
2. Osteoclasten (clast, afbreken) zijn reusachtige cellen met vijftig of meer celkernen. Zuren en
enzymen die door de osteoclasten worden afgegeven, lossen de botmatrix op en geven de
opgeslagen mineralen af via resorptie. Dit proces speelt een rol bij de regulering van de
calcium- en fosfaatconcentraties in de lichaamsvloeistoffen.
3. Osteoblasten zijn de celen die verantwoordelijk zijn voor de vorming van nieuw bindweefsel.
Osteoblasten vormen nieuwe botmatrix en bevorderen.
6.3.1 Ossificatie en appositie zijn mechanismen van botvorming en -groei
Verbening is het proces waarbij andere weefsels in beenweefsel worden omgezet. Tijdens de
ontwikkeling worden kraakbeen of andere typen bindweefsel door beenweefsel vervangen. Het
proces waarbij andere weefseltypen door beenweefsel worden vervangen, wordt verbening
genoemd. Het proces van calcificatie, de afzetting van calciumzouten, treedt tijdens verbening op.
6.3.1 Intramembraneuze botvorming
Intramembraneuze verbening begint wanneer stamcellen in bindweefsel zich tot osteoblasten gaan
differentiëren en spongieus of compact beenweefsel gaan vormen. Botgroei is een actief proces en
osteoblasten hebben zuurstof en een voortdurende aanvoer van voedingsstoffen nodig.
6.3.2 Enchondrale verbening
De meeste beenderen van het skelet ontstaan via enchondrale verbening. Enchondrale verbening
begint met de vorming van een kraakbeenmodel van een bot dat geleidelijk door beenweefsel wordt
vervangen. De botdiameter neemt toe via appositionele groei. Bij verschillende beenderen en bij
verschillende mensen sluit de epifyse zich verschillend tijdstippen.
Voor een normale botvorming is een voortdurende aanvoer van mineralen, vitaminen en hormonen
nodig.
6.4 Botgroei en -ontwikkeling zijn afhankelijk van een evenwicht tussen botvorming en …
De organische en minerale onderdelen van beenweefsel worden voortdurend gerecycled en
vernieuwd via het proces van bothermodellering. De vorm en de dikte van beenderen zijn
afhankelijk van de belasting die op de beenderen wordt uitgeoefend. Door turnover van mineralen
kunnen beenderen zich aan nieuwe vormen van belasting aanpassen.
➔ Wat niet wordt gebruikt, gaat verloren. De belasting waaraan beenderen tijdens
lichaamsbeweging onderhevig zijn, is noodzakelijk om de botsterkte en botmassa te
handhaven.
6.4.2 Het skelet en calciumopslag
Calcium is het meest voorkomende mineraal in het menselijk lichaam. Ongeveer 99% van het calcium
bevindt zich in het skelet. Het skelet werkt als calciumreserve.
Pagina 2 van 15
