MK Oncologie Samenvatting

MK: Oncologie Samenvatting

Bijeenkomst 1: Algemene oncologie
Dictaat oncologie (brightspace): Hoofdstuk 1, 2 (p. 31-32) en 4 (p. 50-51)
Farmacologie boek: Hoofdstuk 12
Farmacotherapeutisch kompas: cytostatica en immunotherapie
1. De basisbegrippen in de oncologie uitleggen
- Tumor kan betekenen:
o Zwelling: weefsel, dat uit normale cellen bestaat, neemt toe in volume,
bijvoorbeeld bij een ontsteking ontstaat zwelling door vochtophoping in
de weefsels
o Gezwel: ook wel neoplasma of nieuwvorming genoemd, woekering van
abnormale cellen
- Hypertrofie = volumevermeerdering van weefsels of organen zonder
vermeerdering van aantal cellen, ontstaan door bijvoorbeeld overmatig gebruik
- Hyperplasie = volumevermeerdering van weefsels of organen met
vermeerdering van het aantal cellen
- Atrofie = volume afname van weefsels of organen; het aantal cellen blijft echter
gelijk, bijvoorbeeld door ouderdom (huid) of niet meer gebruiken (verlamming
van een extremiteit)
- Adjuvanstherapie = wanneer het bekend is dat een tumor toch op den duur
metastasen geeft, geeft men na de primaire lokale therapie een aanvullende
behandeling om eventuele micrometastasen te doden
- Carcinoom in situ = van bepaalde carcinomen (maag, cervix) is bekend dat de
tumor een tijd beperkt blijft tot het oppervlakte-epitheel zonder dat zij het
basaalmembraan doorbreken. Na verloop van tijd gaat de tumor wel infiltratief
groeien. Een carcinoom in situ is meestal gemakkelijk te verwijderen
- Mitose = celdeling




- Celfasen




1

,- Oncogenese = woekeringen
o Snelheid celdeling niet meer onder controle
 Geen groeifactoren, toch celdeling
 Tumorcellen negeren ‘contact-inhibitie’ (cellen stoppen met groeien
doordat er te weinig ruimte is)
 Kankercellen kunnen oneindig vaak delen
o Cellen gaan niet meer dood
 Negeren bevel apoptose
o Angiogenese: bloedvaten groeien naar tumor
 Tumor stopt met groeien als het ongeveer 0,5 mm groot zijn
 Dan zijn nieuwe haarvaatjes nodig
 Kankercellen produceren groeifactoren die de groei van capillairen
richting de tumor stimuleren
o Metastase: uitzaaiing
 Tumor maakt MMP (matix metallo protainases) en geeft deze af
 MMP breekt het bindweefsel tussen cellen en de verschillende
weefsel en organen ligt af
 Hierdoor kunnen cellen zich losmaken uit een weefsel en zich direct
in omliggende weefsel nestelen of verplaatsen
o Omzeilen immuunsysteem
 Slimme tumorcellen zijn niet meer herkenbaar (b en c) of blokkeren
de T-cellen actief (d)




- Diagnose
o Anamnese
o Bloedonderzoeken
o Beeldvormende onderzoeken
 CT-scan
 PET-scan: positron emissie tomografie
 MRI-scan
 Echo
o Tumormarkers: stoffen afkomstig van de tumor (vb. PSA bij
prostaatkanker: screening, reactie behandeling en recidief)
- Premaligne stadium: niet kwaadaardig, maar ook niet goedaardig. Cellen
hebben kenmerken van kwaadaardige cellen, hieruit kan kanker ontstaan,
lichaam kan dit aanpakken

2

, - Carcinoma in situatie: vroege vorm, binnen basaalmembraan
2. Verschillende manieren van indeling van tumoren beschrijven
- Aard van de tumor
o Benigne: goedaardig
o Maligne: kwaadaardig
- Plaats van de tumor
o Longtumor
o Prostaatcarcinoom
- Celtype of weefsel waaruit tumor ontstaat
o Dekweefsels: epitheel en klierweefsel (vb. adenocarcinoom)
o Steun- en vulweefsels (vb. osteosarcoom)
o Spierweefsel (vb. myosarcoom)
o Zenuwweefsel (vb. neuroblastoom)

3. Kenmerken van benigne en maligne aandoeningen noemen
- Benigne = goedaardig
o Groei: binnen een kapsel, dringt NIET het omliggende weefsel binnen
o Verdrukt omliggend weefsel, maar het wordt niet verwoest
o Zaait NIET uit en metastaseert NIET
o Niet direct levensbedreigend
o Kan alsnog overgaan in maligne
- Maligne = kwaadaardig
o Groei: dringt het omliggende weefsel binnen (invasieve groei)
o Verwoest omliggend weefsel
o Zaait uit (metastaseert)
o Bedreigt gezondheid en leven patiënt

4. Metastaseringspatronen beschrijven
- Lymfogeen: via de lymfebanen  komt vervolgens in de bloedsomloop
o Komt eerst in de lymfeknopen verspreid vanuit daar
- Hematogeen: via de bloedvaten  in eerstvolgende orgaan waar afvoerende
vene naar toe stroomt
o Vena pulmonalis type: tumor in long  hersenen, lever en botten (via
vena pulmonalis, linkerharthelft en aorta)
o Vena porta type: tumor in maag, alvleesklier en darm  lever (via vena
porta)
o Vena cava type: tumor in benen, armen, testis, nieren en blaas  longen
(via vena cava inferior/superior, rechterharthelft en arteria pulmonalis)
- Metastasering gaat als maar door
o Primaire tumor: colon  secundaire tumor (metastase): lever  tertiaire
tumor  longen etc.
- Veel tumoren hebben een typisch metastaseringspatroon
o Prostaatcarcinoom  metastasering in lumbale wervels
- Basaalcelcarninoom (huid) en glioblastoom (hersenen) metastaseren zelden
- Carcinomen metastaseren bij voorkeur lymfogeen
- Sarcomen metastaseren bij voorkeur hematogeen

3

,5. Naamgeving van tumoren uitleggen
- Benigne: eindigt op -oom (vb. myoom)
- Maligne: eindigt op -sarcoom, -carcinoom en -blastoom (vb. myosarcoom)

6. Theorieën over het ontstaan van tumoren benoemen
- Mutatie in ons DNA  er ontstaan fouten in de genen die te maken hebben met
het reguleren van de celdeling
- Irritatie: herhaalde prikkeling veroorzaakt versnelde delingsfrequentie (fistel en
reflux)
- Infecties: virussen dragen informatie om de cel te veranderen in kankercel,
hierbij zijn omgevingsfactoren nodig
o Vb. levercelcarcinoom door Hepatitis B
- Erfelijke aanleg (genetisch) (vb. BRCA1 en 2)
- Chemisch (werken met …)
o Asbest
o Koolwaterstoffen
o Zware metalen
o Straling
o Kleurstoffen
- Hormonaal: sommige tumoren groeien onder invloed van hormonen
o Prostaatcarcinoom door testosteron
o Mammacarcinoom door oestrogeen
- Risicofactoren
o Leeftijd
o Omgevingsfactoren
 Voeding: alcohol en roodvlees
 Stress en slaap
 Ziekteverwekkers: virale infectie
 Giftige stoffen: roken, alcohol, PAK’s (aangebrand voedsel), asbest
en fijnstof
 Straling: UV, Röntgen en Gamma

7. Classificatiemethoden uitleggen
- TNM classificatie T-fasen (dit is de blaas)




T = primaire tumor

4

, N = aangedane lymfeknopen
M = metastasen
8. Behandelingsmethoden van kanker benoemen: chirurgische, radiotherapeutische
en farmacotherapeutische therapieën
- Chirurgische therapie
o Curatief: tumor wordt met een dikke laag omgevend weefsel weggehaald
o Palliatief: voorkomen van complicaties
- Radiotherapeutische therapie
o Uitwendig: bestraling (deling raakt verstoord)
o Inwendig: radioactieve stoffen in lichaam brengen
o Straling doodt kankercellen en gezonde cellen
o Gezonde weefsels herstellen zich sneller dan kankercellen
o Dosis wordt verdeeld over meerdere weken, zodat gezond weefsel kan
herstellen
o Niet alle tumoren zijn gevoelig voor straling
o Bestraling kan voor veel schade aan andere organen zorgen: huid,
slijmvliezen, ogen en long etc.
- Farmacotherapeutische therapie
o Doelgerichte therapie (targeted therapy): dure medicijnen, voor specifieke
vormen
 Gericht tegen angiogense
 Vascularisatie / doorbloeding
 Angiogenese is proces van vorming van nieuwe bloedvaten uit
oude bloedvaten
 Kankercellen misbruiken dit proces om te blijven groeien
 Zonder angiogenese blijven tumoren heel erg klein
 Doel anti-angiogenese geneesmiddelen:
 Tumorgroei tegengaan door stoppen nieuwe vaatvorming
 Werking chemotherapie verbeteren
o Hormoontherapie
 Mammacarcinoom en prostaatcarcinoom
 Blokkeren van de werking van natuurlijke hormonen
 Blokkeren van de productie van natuurlijke hormonen
 En een combinatie van die twee
o Immunotherapie
 De natuurlijke afweerreactie van het lichaam tegen kankercellen
stimuleren
o Chemotherapie
 Valt cellen aan die zich snel vermenigvuldigen (kankercellen, maar
ook gewone lichaamscellen)
 VOORAF: Neoadjuvante chemotherapie: bedoeld om tumor kleiner
te maken zodat chirurgie mogelijk is
 ERNA: Adjuvante chemotherapie: na chirurgie of radiotherapie, om
kleine uitzaaiingen te doden
 TEGELIJK: chemoradiatie (gelijktijdige toediening chemotherapie en
radiotherapie)
 Palliatief: om pijn te verminderen

5