H11 Voeding en vertering
11.1 Je voeding
-De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) geeft per voedingsstof een advies over de
dagelijkse consumptie. Dat is de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (ADH). Wat een
gezonde hoeveelheid voedsel per dag is, hangt af van de persoon en zijn activiteiten. Eet je
regelmatig meer dan de richtlijnen van de WHO en beweeg je matig, dan nemen je gewicht
en omvang toe. Doordat voedsel in westerse landen overal beschikbaar is, is hier de
welvaartsziekte obesitas een probleem. Je BMI is te hoog. Ook het DNA beïnvloedt de
omvang. Er zijn allelen gevonden die het eetgedrag beïnvloeden. De eiwitten waarvoor deze
allelen coderen, leggen verbindingen tussen zenuwcellen in de hersenen, betrokken bij het
hongergevoel, dat beïnvloedt de voedselconsumptie.
-Overmatig zout is ook schadelijk, dit leidt tot een hogere bloeddruk, wat kan leiden tot hart-
en vaatziekten. Gezondheidsproblemen kunnen ook ontstaan door een tekort aan bepaalde
vitaminen of mineralen. Hierdoor kan een gebreksziekte ontstaan, zoals bloedarmoede of
nachtblindheid. Met behulp van de Schijf van Vijf krijg je door gevarieerd te eten alle
benodigde voedingsstoffen binnen en kun je toch je BMI-waarde verlagen.
-Voedingsmiddelen bevatten de volgende voedingsstoffen:
-Koolhydraten dienen als brandstof. Zij leveren energie in de vorm van ATP. Je
cellen gebruiken koolhydraten ook als bouwstof. Verder is het koolhydraat
glycogeen een reservestof.
-Vetten hebben een functie als brandstof, als bouwstof en dienen als warmte-
isolatie. Je lichaam slaat vetten op als reservestof.
-Eiwitten zijn bouwstoffen, bijvoorbeeld voor spiereiwitten, Hb en antistoffen. Ook
gebruik je het als brandstof. Je kunt ze niet opslaan.
-Water is een bouwstof voor je cellen. Water is ook een transportmiddel
(bloedplasma), oplosmiddel en warmtebuffer.
-Mineralen hebben een functie als bouwstof en spelen een rol bij verschillende
processen in je lichaam. Typen en hoeveelheden mineralen variëren per
voedingsmiddel.
-Vitaminen zijn essentiële voedingsstoffen die het lichaam in kleine hoeveelheden
gebruikt. Net als mineralen zijn vitaminen regelstoffen/beschermende stoffen. Ze
dragen bij om het lichaam optimaal te laten functioneren en helpen ziekten te
voorkomen.
-Bepaalde koolhydraten in het voedsel, zoals cellulose en pectine, kun je niet verteren. Dit
zijn voedingsvezels: onverteerbare plantaardige koolhydraatmoleculen. Hun functie is
onder andere het stimuleren van de darmperistaltiek. Voedingsvezels nemen veel water op
zodat het volume van de darminhoud toeneemt en de ontlasting structuur krijgt en soepel
blijft. Eet je te weinig van deze koolhydraten, dan krijg je last van verstopping (obstipatie).
-Vaak bestaat een voedingsmiddel naast voedingsstoffen en voedingsvezels ook uit
conserveringsmiddelen en kleur-, geur- en smaakstoffen. Deze stoffen zijn goedgekeurd
door de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid en hebben een E-nummer gekregen. Het
zijn additieven: stoffen die zijn toegevoegd om het aantrekkelijker of langer houdbaar te
maken. Alleen in grote hoeveelheden zijn sommige stoffen schadelijk. De ADI, is de
aanvaardbare dagelijkse inname van de additieven.
-Sommige mensen hebben een voedselallergie: een heftige reactie op een normale
voedingsstof. Eten zij de voedingsmiddelen, dan komt in hun lichaam de stof histamine vrij.
Dit zorgt voor een allergische reactie.
, 11.2 Verteringsstelsel
-De voedselvertering begint in je mond bij het kauwen. Deze mechanische verkleining
zorgt voor een groter oppervlak en maakt de vertering van je voeding gemakkelijker.
Enzymen in verteringssappen breken de voedingsstoffen, die te groot zijn om op te nemen,
af tot opneembare moleculen. De afbraak van macromoleculen uit je voeding door enzymen
heet chemische vertering.
-Spieren in de wand van je maag-darmkanaal duwen de voedselbrokken naar beneden en
kneden het voedsel. Door spierbewegingen trekken lengtespieren vóór de voedselbrok
samen, waardoor er ruimte ontstaat. Daarna trekken kringspieren achter het voedsel
samen. De voedselbrok schuift een eindje verder en de lengte- en de kringspieren
ontspannen. Dan herhaalt het proces zich.
-De vertering vindt in stappen plaats in verschillende organen met behulp van verschillende
enzymen uit diverse verteringssappen. Door het kauwen kunnen de enzymen uit het
speeksel de voedingsstoffen beter bereiken. Er zijn zes grote speekselklieren, daarnaast
heel veel kleinere speekselkliertjes in de wangen en onder de tong. Samen maken zij meer
dan 1 L speeksel per dag. Speeksel bevat onder andere:
-Het enzym amylase dat zetmeelmoleculen in het brood afbreekt.
-Slijm waardoor je voedsel makkelijker kunt doorslikken.
-Eiwitten met een mondbacterie- en schimmeldodende werking.
-Tijdens de slikreflex duwt je tong het voedsel naar achteren je slokdarm in. Daarbij sluit het
strotklepje je luchtpijp en sluit de huig je neusholte af. Na de slokdarm komt het voedsel in
de maag. De maag kneedt de voedselbrokken en vermengt ze met maagsap, afkomstig uit
de talloze maagsapklieren in de maagwand. Het pH van het maagsap is laag (1,5 tot 3,5).
Het maagsap bevat drie klierproducten:
-Zoutzuur (HCl, maagzuur), afgescheiden uit diep gelegen cellen van de
maagsapklieren, laat eiwitten opzwellen zodat enzymen beter contact kunnen maken.
Verder speelt zoutzuur een rol bij het activeren van eiwitsplitsende enzymen en bij het
doden van veel bacteriën.
-Pepsinogeen, een inactief pro-enzym gemaakt door nog dieper gelegen cellen van
de maagsapklieren. Onder invloed van zoutzuur ontstaat hieruit het actieve peptase dat
eiwitten afbreekt tot polypeptiden.
-Slijm gemaakt door cellen dicht bij de uitgang van de maagsapklieren. Het
maagslijmvlies bedekt de binnenkant van de maag en beschermt de cellen van de
maagwand tegen het zoutzuur en de peptase.
-Een kringspier sluit de maag af van de slokdarm, aan de onderkant gebeurt de afsluiting
door de kringspier van de maagportier. In de maag stopt de vertering van koolhydraten door
amylase bijna helemaal, doordat de maag te zuur is voor dit enzym.
-Dan komt de zure maaginhoud in de twaalfvingerige darm: het eerste deel van de dunne
darm. Hierin mondt de gezamenlijke afvoerbuis van lever/galblaas en alvleesklier uit. De
zure maaginhoud mengt met het alvleessap uit de alvleesklier en de gal uit de lever. Het
alvleessap bevat HCO3⁻, waardoor de pH stijgt tot acht. Ook bevat het amylase en andere
verteringsenzymen zoals tryptase, lipase en nucleasen. Deze enzymen breken grote
koolhydraten, eiwitten, vetten of nucleïnezuren (DNA en RNA) af. Voor de vetvertering is ook
het gal, afkomstig van de lever, van belang.
-Je voltooid de vertering in de dunne darm, waar darmsapklieren veel enzymtypen afgeven
aan de darminhoud. Die verteren koolhydraten, polypeptiden of de nucleotiden DNA en
RNA, waardoor er moleculen ontstaan die klein genoeg zijn om een celmembraan te
passeren. Aan het eind van de dunne darm zijn de voedingsstoffen, verteringsproducten
en 85% van het water opgenomen. Er blijft een waterige brij van niet-verteerd voedsel over
11.1 Je voeding
-De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) geeft per voedingsstof een advies over de
dagelijkse consumptie. Dat is de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (ADH). Wat een
gezonde hoeveelheid voedsel per dag is, hangt af van de persoon en zijn activiteiten. Eet je
regelmatig meer dan de richtlijnen van de WHO en beweeg je matig, dan nemen je gewicht
en omvang toe. Doordat voedsel in westerse landen overal beschikbaar is, is hier de
welvaartsziekte obesitas een probleem. Je BMI is te hoog. Ook het DNA beïnvloedt de
omvang. Er zijn allelen gevonden die het eetgedrag beïnvloeden. De eiwitten waarvoor deze
allelen coderen, leggen verbindingen tussen zenuwcellen in de hersenen, betrokken bij het
hongergevoel, dat beïnvloedt de voedselconsumptie.
-Overmatig zout is ook schadelijk, dit leidt tot een hogere bloeddruk, wat kan leiden tot hart-
en vaatziekten. Gezondheidsproblemen kunnen ook ontstaan door een tekort aan bepaalde
vitaminen of mineralen. Hierdoor kan een gebreksziekte ontstaan, zoals bloedarmoede of
nachtblindheid. Met behulp van de Schijf van Vijf krijg je door gevarieerd te eten alle
benodigde voedingsstoffen binnen en kun je toch je BMI-waarde verlagen.
-Voedingsmiddelen bevatten de volgende voedingsstoffen:
-Koolhydraten dienen als brandstof. Zij leveren energie in de vorm van ATP. Je
cellen gebruiken koolhydraten ook als bouwstof. Verder is het koolhydraat
glycogeen een reservestof.
-Vetten hebben een functie als brandstof, als bouwstof en dienen als warmte-
isolatie. Je lichaam slaat vetten op als reservestof.
-Eiwitten zijn bouwstoffen, bijvoorbeeld voor spiereiwitten, Hb en antistoffen. Ook
gebruik je het als brandstof. Je kunt ze niet opslaan.
-Water is een bouwstof voor je cellen. Water is ook een transportmiddel
(bloedplasma), oplosmiddel en warmtebuffer.
-Mineralen hebben een functie als bouwstof en spelen een rol bij verschillende
processen in je lichaam. Typen en hoeveelheden mineralen variëren per
voedingsmiddel.
-Vitaminen zijn essentiële voedingsstoffen die het lichaam in kleine hoeveelheden
gebruikt. Net als mineralen zijn vitaminen regelstoffen/beschermende stoffen. Ze
dragen bij om het lichaam optimaal te laten functioneren en helpen ziekten te
voorkomen.
-Bepaalde koolhydraten in het voedsel, zoals cellulose en pectine, kun je niet verteren. Dit
zijn voedingsvezels: onverteerbare plantaardige koolhydraatmoleculen. Hun functie is
onder andere het stimuleren van de darmperistaltiek. Voedingsvezels nemen veel water op
zodat het volume van de darminhoud toeneemt en de ontlasting structuur krijgt en soepel
blijft. Eet je te weinig van deze koolhydraten, dan krijg je last van verstopping (obstipatie).
-Vaak bestaat een voedingsmiddel naast voedingsstoffen en voedingsvezels ook uit
conserveringsmiddelen en kleur-, geur- en smaakstoffen. Deze stoffen zijn goedgekeurd
door de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid en hebben een E-nummer gekregen. Het
zijn additieven: stoffen die zijn toegevoegd om het aantrekkelijker of langer houdbaar te
maken. Alleen in grote hoeveelheden zijn sommige stoffen schadelijk. De ADI, is de
aanvaardbare dagelijkse inname van de additieven.
-Sommige mensen hebben een voedselallergie: een heftige reactie op een normale
voedingsstof. Eten zij de voedingsmiddelen, dan komt in hun lichaam de stof histamine vrij.
Dit zorgt voor een allergische reactie.
, 11.2 Verteringsstelsel
-De voedselvertering begint in je mond bij het kauwen. Deze mechanische verkleining
zorgt voor een groter oppervlak en maakt de vertering van je voeding gemakkelijker.
Enzymen in verteringssappen breken de voedingsstoffen, die te groot zijn om op te nemen,
af tot opneembare moleculen. De afbraak van macromoleculen uit je voeding door enzymen
heet chemische vertering.
-Spieren in de wand van je maag-darmkanaal duwen de voedselbrokken naar beneden en
kneden het voedsel. Door spierbewegingen trekken lengtespieren vóór de voedselbrok
samen, waardoor er ruimte ontstaat. Daarna trekken kringspieren achter het voedsel
samen. De voedselbrok schuift een eindje verder en de lengte- en de kringspieren
ontspannen. Dan herhaalt het proces zich.
-De vertering vindt in stappen plaats in verschillende organen met behulp van verschillende
enzymen uit diverse verteringssappen. Door het kauwen kunnen de enzymen uit het
speeksel de voedingsstoffen beter bereiken. Er zijn zes grote speekselklieren, daarnaast
heel veel kleinere speekselkliertjes in de wangen en onder de tong. Samen maken zij meer
dan 1 L speeksel per dag. Speeksel bevat onder andere:
-Het enzym amylase dat zetmeelmoleculen in het brood afbreekt.
-Slijm waardoor je voedsel makkelijker kunt doorslikken.
-Eiwitten met een mondbacterie- en schimmeldodende werking.
-Tijdens de slikreflex duwt je tong het voedsel naar achteren je slokdarm in. Daarbij sluit het
strotklepje je luchtpijp en sluit de huig je neusholte af. Na de slokdarm komt het voedsel in
de maag. De maag kneedt de voedselbrokken en vermengt ze met maagsap, afkomstig uit
de talloze maagsapklieren in de maagwand. Het pH van het maagsap is laag (1,5 tot 3,5).
Het maagsap bevat drie klierproducten:
-Zoutzuur (HCl, maagzuur), afgescheiden uit diep gelegen cellen van de
maagsapklieren, laat eiwitten opzwellen zodat enzymen beter contact kunnen maken.
Verder speelt zoutzuur een rol bij het activeren van eiwitsplitsende enzymen en bij het
doden van veel bacteriën.
-Pepsinogeen, een inactief pro-enzym gemaakt door nog dieper gelegen cellen van
de maagsapklieren. Onder invloed van zoutzuur ontstaat hieruit het actieve peptase dat
eiwitten afbreekt tot polypeptiden.
-Slijm gemaakt door cellen dicht bij de uitgang van de maagsapklieren. Het
maagslijmvlies bedekt de binnenkant van de maag en beschermt de cellen van de
maagwand tegen het zoutzuur en de peptase.
-Een kringspier sluit de maag af van de slokdarm, aan de onderkant gebeurt de afsluiting
door de kringspier van de maagportier. In de maag stopt de vertering van koolhydraten door
amylase bijna helemaal, doordat de maag te zuur is voor dit enzym.
-Dan komt de zure maaginhoud in de twaalfvingerige darm: het eerste deel van de dunne
darm. Hierin mondt de gezamenlijke afvoerbuis van lever/galblaas en alvleesklier uit. De
zure maaginhoud mengt met het alvleessap uit de alvleesklier en de gal uit de lever. Het
alvleessap bevat HCO3⁻, waardoor de pH stijgt tot acht. Ook bevat het amylase en andere
verteringsenzymen zoals tryptase, lipase en nucleasen. Deze enzymen breken grote
koolhydraten, eiwitten, vetten of nucleïnezuren (DNA en RNA) af. Voor de vetvertering is ook
het gal, afkomstig van de lever, van belang.
-Je voltooid de vertering in de dunne darm, waar darmsapklieren veel enzymtypen afgeven
aan de darminhoud. Die verteren koolhydraten, polypeptiden of de nucleotiden DNA en
RNA, waardoor er moleculen ontstaan die klein genoeg zijn om een celmembraan te
passeren. Aan het eind van de dunne darm zijn de voedingsstoffen, verteringsproducten
en 85% van het water opgenomen. Er blijft een waterige brij van niet-verteerd voedsel over
