Samenvatting Hoorcollege aantekeningen strafrecht 3 (compleet)

HC1A: Inleiding Sv en EVRM
Aard en doel van de strafvordering
Doelen strafvordering
 Hoofddoel: verzekeren juiste toepassing materieel Sr
 Vb: diefstal, moord
 Tweeledig: bestraffing schuldige, voorkomen bestraffing onschuldige
 Laatste doelstelling weegt zwaar. Vgl. art 338 Sv (Rechter moet de overtuiging
hebben dat de verdachte het heeft gedaan. Bij redelijke twijfel spreekt de rechter
vrij)
 Welke twijfel is aanvaardbaar?
 Waarborgen bij zware en lichte delicten verschillen

Nevendoelen
1. Eerbiediging rechten en vrijheden verdachte
 Bijv. zwijgrecht, cautie (art. 29 Sv)
 Bv limitering voorarrest
2. Eerbiediging rechten en vrijheden anderen
 Bv beperking getuigplichten (bijv. verschoning)
 Bv slachtoffer als benadeelde partij
3. Procedurele rechtvaardigheid
 Bv recht op laatste woord
 Bv spreekrecht slachtoffer
4. Demonstratiefunctie

Vaststelling schuld
Bestraffing schuldige -> “is deze persoon schuldig?”
 Materiele waarheid centraal, dat doen wij als land wat meer indringender.
 evt. afhankelijk van procesopstelling
 Illustraties oriëntatie op materiele waarheid:
 Actieve rol rechter;
 Magistratelijke rol OM;
 Regeling rechtsmiddelen

… Actieve rol rechter
 Bijvoorbeeld bij verhoren:
 Art. 286/1; 286/4; 292/1; 292/2; 315/1
 Actieve rechter past in inquisitoir strafproces
 VK en VS: (veel meer) ‘accusatoir’
 Overigens: materiele waarheid daar natuurlijk niet irrelevant
 ‘Wij” wel meer contradictoir geworden door EHRM

… Magistratelijke rol OM
 OM komt uit een inquisitoir stelsel
 Oorspronkelijk verlengstuk rechters
 Nu anders: leider opsporing;
Belast met OM-afdoening; dominus litis
 Taakopvatting nog altijd magistratelijk
 OM beslissen ogv materiele waarheid nastreven -> oog voor gerechtvaardigde
belangen verdachte
 Vb: regeling kennisneming processtukken (art. 30 ev Sv)

,… Rechtsmiddelen
 Hoger beroep
 Nieuwe behandeling; van groot belang in verband met materiele waarheid
 Cassatie
 i.b. 79 RO, maar nu ook belang centraal (80a RO) en daarmee materiele waarheid
 Herziening ten voordele (onschuldig is veroordeeld)
 Art. 457 Sv
 Herziening ten nadele (vrijgesproken, maar wel schuldig bij levensdelicten)
 Art. 482a Sv

(TER ILLUSTRATIE) Herziening: “Dronken broer” Arrest
 Doorrijden na ongeval alcomobilisme
 AG van Dorst: uit de verklaringen van aanvrager, diens broer Michel en O. Ph. Blijkt
dat deze misdrijven niet zijn begaan door aanvrager maar door diens broer. Voorts
blijkt daaruit dat de drie hebben afgesproken dat aanvrager de rol van bestuurder op
zich zou nemen omdat zijn broer geen rijbewijs had.
 HR: dit levert het ernstig vermoeden op…

Inleiding EVRM
Europa(‘s)
 Grote Europa -> raad v. Europa, 46 lidstaten, EVRM, themaverdragen
 Kleine Europa -> EU, 27 lidstaten, VEU/VWEU, Handvest, Richtlijnen

EVRM/ EHRM
a. Veroordeling van de staat
b. Methode nakoming is vrij (‘vrij’)
c. Margin of appreciation
d. Procedurele toetsing van feitelijke oordelen
e. Geen toetsing van wettelijke regelingen sec
f. Casusgebonden oordeel
g. Uitleg gericht op daadwerkelijke rechtsbescherming
h. Autonome begripsvorming

Ozturk v. Duitsland (Arrest)
 O. botste tegen geparkeerde auto. Boete van 60 DM. O. stelde verzet in. Werd gehoord
in bijzijn tolk; trok daarna verzet in
 Verdachte moet kosten tolk bij openbare behandeling betalen. Verenigbaar met art. 6
EVRM?
 Ozturk dient klacht in tegen Duitsland
 Verweer Duitsland: art. 6/3/e nvt: geen criminal charge. Dit was Ordnungswidrigkeit.
Vgl. in Nederland; bestuurlijke boete WAHV
 EHRM par. 49:
 Staten mogen onderscheid maken tussen soorten strafbare feiten. Maar als lidstaten
door een feit anders te benoemen toepassing van art. 6 EVRM konden uitsluiten
zou dat tot resultaten leiden die onverenigbaar zijn met object en purpose van het
verdrag.
 Par. 50: criminal charge:
Criteria:
1. Behoort feit nationaal tot strafrecht?

, 2. Wat is het karakter van de overtreding?
3. Aard en zwaarte straf?
 Par. 53: crit. 2 hier doorslaggevend

Ozturk v. Duitsland <-> kenmerken EVRM
a. Veroordeling Staat. Duitsland staat terecht
b. Staten vrij in methode. Aparte regeling Ordnungswidrigkeiten geen probleem. Ov. 56.
c. Geen toetsing wettelijke regelingen en f. casusgebonden oordeel. Vgl. ov. 58. Maar
vraag is wel of wet moet worden aangepast…
g. Uitleg verdrag gericht op daadwerkelijke rechtsbescherming en h. autonome
begripsvorming.
Eigen interpretatie ‘criminal charge’ in licht object and purpose verdrag.

Consequenties arresten zoals Ozturk v. Duitsland
 Wetgever
 Kan dus niet door vormgeving regels aan EHRM ontsnappen; vgl. voor ons de
WAHV, bestuurlijke boete en strafbeschikking
 (OM en) rechter
 Rechtspraak EHRM eigen kader (doorwerking)
 Bij toepassing NL-Sv steeds rekening mee houden

Positieve verplichtingen
 EVRM bevat uitdrukkelijke negatieve (en positieve) verplichtingen
 Relatief nieuw leerstuk =
 Impliciete POSITIEVE VERPLICHTINGEN
 Bijv. mbt zedenzaken
 Materieel Sr: reikwijdte ‘verkrachting’
 Formeel Sr: nader onderzoek nodig?

Terugblik
 Hoofd- en nevendoelen strafvordering
 Soms/vaak spanning
 Bijv. herziening ten nadele: materiele waarheid versus ne bis in idem
 Vrijheid/ gebondenheid nationale wetgever
 EVRM, EU-recht etc. stellen eisen
 Daarin ook spanning (verdachte, slachtoffer, getuigen etc.

HC1B: Inleiding Sv en EVRM
Voorbereidend onderzoek (c.a.)
Vooronderzoek & opsporing
 Legaliteit
 Taakstelling en bevoegdheid
 Begrippen en afbakening

Legaliteit en overheidsoptreden
Legaliteit
 Art. 1 Sv -> Nodig? Strikt genomen niet
 Gw en EVRM -> (alg.) publiekrecht normeert al

Wordt ook genormeerd door beginselen o.a.

,  Doelbinding (verbod detournement de pouvoir)
 Proportionaliteit & subsidiariteit

Taakstelling & bevoegdheid
Sv
 141 Sv -> ‘Gewone’ opsporingsambtenaren
 142 Sv -> buitengewone o.a.’s (boa’s)
 127 Sv : o.a.’s = alle personen met opsporing belast

Art. 3 Politiewet 2012:
De politie heeft tot taak in ondergeschiktheid aan het bevoegd gezag en in overeenstemming
met de geldende rechtsregels te zorgen voor de daadwerkelijke handhaving van de rechtsorde
en het verlenen van hulp aan hen die deze behoeven.

Art. 11 Politiewet 2012:
1. Indien de politie in een gemeente optreedt ter handhaving van de openbare orde en ter
uitvoering van de hulpverleningstaak, staat zij onder gezag van de burgemeester.

Art. 12 Politiewet 2012:
1. Indien de politie optreedt ter strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde, dan wel
taken verricht ten dienste van de justitie, staat zij, tenzij in enige wet anders is bepaald,
onder gezag van de officier van justitie.

Taakstelling ook bevoegdheid?
 Ja in beginsel wel, maar denk aan legaliteit
 Dus: indringendheid/ noodzaak specificatie
 Vgl. EVRM: alleen ‘in accordance with te law’ als law ‘particularly precise’ is
 Betekent: 141/142 en 3 Polw lang niet altijd genoeg
 Bevoegdheden maar ten dele expliciet geregeld, dus belangrijke kwestie

Hoe ver gaat de bevoegdheid?
Zwolsman-arrest (NJ/1996/249)
 Ook bij een beperkte inbreuk op de persoonlijke levenssfeer is (thans) art. 3 Politiewet
daarvoor toereikende wettelijke grondslag
 In casu vuilnissnuffel.
 HR heeft bepaald tussen die methode en art. 3 Politiewet is voldoende. Er was dus
geen nauwkeurigere omschreven grondslag voor nodig.

Warmtebeeldkijker arrest (NJ 2009/225)
 De opvatting dat elk gebruik van een warmtebeeldkijker waarbij (van buiten) de zich
in de woning van een verdachte bevindende warmtebron wordt gemeten – en
waardoor i.c. het vermoeden van de aanwezigheid ven een hennepplantage in de
woning van de verdachte werd bevestigd – zo’n inbreuk maakt op de persoonlijke
levenssfeer van de verdachte, dat (art. 3 Politiewet) daarvoor geen grondslag kan
bieden, is onjuist.
 Dit maakt dus niet een zodanige inbreuk op de persoonlijke levenssfeer dat art. 3
Politiewet niet kan worden gebruikt.

Pseudoverkoop arrest (HR 2011:BP0070: NJ 2012/159)