H2.1 Wat betekende de vorming van het Duitse keizerrijk voor
het machtsevenwicht tussen de Europese grootmachten,
1871-1918?
Bijbehorende paragrafen boek: 8.1 t/m 8.4, 9.1, 9.2, 9.4
Kenmerkende aspecten:
31. De Industriële Revolutie die in de westerse wereld de basis legde voor een industriële
samenleving.
33. De moderne vorm van imperialisme die verband hield met de industrialisatie.
36. De opkomst van de politiek-maatschappelijke stromingen: liberalisme, nationalisme,
socialisme, confessionnalisme en feminisme.
40. Het voeren van twee wereldoorlogen.
43. Verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal door massavernietigingswapens en de
betrokkenheid van de burgerbevolking bij oorlogvoering.
Duitsland:
- Eeuwenlang versnipperd gebied.
- Staten en staatjes met elk hun eigen vorsten (meest machtige staat: Pruisen).
- Door het opkomend nationalisme ontstaat er tussen de staten de wil om meer samen
te werken en mogelijk samen op te gaan in een groot Duitse staat.
- Otto van Bismarck, Rijkskanselier van Pruisen weet de staten bijeen te brengen door
de Frans-Duitse oorlog.
18 januari 1871: Duitse vorsten roepen in de Spiegelzaal van het paleis van Versailles het
Duitse keizerrijk uit (nationalistisch motief).
Door de ceremonie in het buitenland plaats te laten vinden werd niet één van de Duitse
staten bevoordeeld.
- De Pruisische koning wordt keizer Wilhelm I.
- Bismarck wordt Rijkskanselier.
Staatsinrichting Duitse keizerrijk
● Keizer:
○ Benoemen Rijkskanselier
○ Militair opperbevelhebber
● Rijkskanselier:
○ Benoemen ministers
● Rijksdag: volksvertegenwoordiging:
○ Beperkte macht
Duitsland gaat een rol spelen in de wereldpolitiek
Duitse Keizerrijk: politieke, militaire en economische grootmacht (rol Industriële Revolutie,
doordat deze laat was was de industrie zeer modern).
Politiek Bismarck: vastgelegd in ‘Dictaat van Kissingen’:
- Afzien verdere Duitse gebiedsuitbreiding in Europa.
, - Strikte distantie ten opzichte van overzeese koloniale politiek t.o.v. andere Europese
mogendheden.
➔ Buitenlands beleid gericht op door een alliantiepolitiek het bestaande
machtsevenwicht in Europa handhaven en dus ook de vrede.
1884 – 1885: Duitsland koloniseert gebieden in Afrika vanwege economische belangen
(grondstoffen, afzetmarkten).
➔ Vooral vanuit particulier initiatief ipv de overheid (was in andere Europese landen wel
zo).
➔ Worden door Bismarck tot protectoren van het Duitse Rijk uitgeroepen.
Voorbeeld alliantiepolitiek: Conferentie van Berlijn (1884-1885)
Aanleiding: De wedren om Afrika zorgde voor toenemende spanningen onder Europese
koloniale mogendheden.
Tijdens dit congres werden door vijftien Europese staten en de VS afspraken gemaakt over
de verdeling van Afrika.
➔ Europees machtsevenwicht blijft in tact.
eizer Wilhelm II en zijn Weltpolitik
K
1888: Keizer Wilhelm II aan de macht:
- Gaf leiding aan een zeer autocratisch bestuur → ontslag van Bismarck in 1890.
- Alleen verantwoording afleggen aan God (instrument des Himmels).
Doel: Duitsland een meer prominente plaats bezorgen op het wereldtoneel → loslaten
alliantiepolitiek.
➔ Komst Weltpolitik:
- Buitenlandpolitiek gericht op overzees imperialisme (ook voor Duitsland een plek
onder de zon).
➔ Concurrentie met Groot-Brittannië.
Voorbeeld Weltpolitik: Vlootwet 1898
- Investering van 400 miljoen mark in de bouw van een vloot.
Doel: concurrentie aangaan met Britse vloot en het Europese machtsevenwicht verstoren.
➔ Duitse vloot bleek nog niet sterk genoeg om de strijd te kunnen winnen van Engeland
en Frankrijk.
➔ Herziening internationale ambities.
➔ Blik op het Europese continent.
Reactie vanuit Fr. en GB.: verontrust over de ontwikkelingen in Dui. en zijn groeiende
internationale ambities in combinatie met sterke economische groei en vergaande
militarisering in de maatschappij.
➔ Europese grootmachten gaan op zoek naar bondgenoten.
De Eerste Wereldoorlog: Dieper liggende oorzaken
1. Militarisme: grote invloed van het militaire apparaat op het bestuur van het land.
Oorlog werd aanvaard als middel om macht en invloed veilig te stellen.
2. Imperialisme: Er was in de 19e eeuw een wedloop ontstaan over het verwerven van
koloniaal grondgebied in Afrika. Frankrijk en Duitsland konden zich niet neerleggen
bij het Britse overwicht → spanningen tussen koloniale mogendheden.
3. Nationalisme: Grote voorliefde voor eigen land en volk (vb: revanchegedachte
Frankrijk) en het streven van volken naar een eigen staat (vb: Balkan).
het machtsevenwicht tussen de Europese grootmachten,
1871-1918?
Bijbehorende paragrafen boek: 8.1 t/m 8.4, 9.1, 9.2, 9.4
Kenmerkende aspecten:
31. De Industriële Revolutie die in de westerse wereld de basis legde voor een industriële
samenleving.
33. De moderne vorm van imperialisme die verband hield met de industrialisatie.
36. De opkomst van de politiek-maatschappelijke stromingen: liberalisme, nationalisme,
socialisme, confessionnalisme en feminisme.
40. Het voeren van twee wereldoorlogen.
43. Verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal door massavernietigingswapens en de
betrokkenheid van de burgerbevolking bij oorlogvoering.
Duitsland:
- Eeuwenlang versnipperd gebied.
- Staten en staatjes met elk hun eigen vorsten (meest machtige staat: Pruisen).
- Door het opkomend nationalisme ontstaat er tussen de staten de wil om meer samen
te werken en mogelijk samen op te gaan in een groot Duitse staat.
- Otto van Bismarck, Rijkskanselier van Pruisen weet de staten bijeen te brengen door
de Frans-Duitse oorlog.
18 januari 1871: Duitse vorsten roepen in de Spiegelzaal van het paleis van Versailles het
Duitse keizerrijk uit (nationalistisch motief).
Door de ceremonie in het buitenland plaats te laten vinden werd niet één van de Duitse
staten bevoordeeld.
- De Pruisische koning wordt keizer Wilhelm I.
- Bismarck wordt Rijkskanselier.
Staatsinrichting Duitse keizerrijk
● Keizer:
○ Benoemen Rijkskanselier
○ Militair opperbevelhebber
● Rijkskanselier:
○ Benoemen ministers
● Rijksdag: volksvertegenwoordiging:
○ Beperkte macht
Duitsland gaat een rol spelen in de wereldpolitiek
Duitse Keizerrijk: politieke, militaire en economische grootmacht (rol Industriële Revolutie,
doordat deze laat was was de industrie zeer modern).
Politiek Bismarck: vastgelegd in ‘Dictaat van Kissingen’:
- Afzien verdere Duitse gebiedsuitbreiding in Europa.
, - Strikte distantie ten opzichte van overzeese koloniale politiek t.o.v. andere Europese
mogendheden.
➔ Buitenlands beleid gericht op door een alliantiepolitiek het bestaande
machtsevenwicht in Europa handhaven en dus ook de vrede.
1884 – 1885: Duitsland koloniseert gebieden in Afrika vanwege economische belangen
(grondstoffen, afzetmarkten).
➔ Vooral vanuit particulier initiatief ipv de overheid (was in andere Europese landen wel
zo).
➔ Worden door Bismarck tot protectoren van het Duitse Rijk uitgeroepen.
Voorbeeld alliantiepolitiek: Conferentie van Berlijn (1884-1885)
Aanleiding: De wedren om Afrika zorgde voor toenemende spanningen onder Europese
koloniale mogendheden.
Tijdens dit congres werden door vijftien Europese staten en de VS afspraken gemaakt over
de verdeling van Afrika.
➔ Europees machtsevenwicht blijft in tact.
eizer Wilhelm II en zijn Weltpolitik
K
1888: Keizer Wilhelm II aan de macht:
- Gaf leiding aan een zeer autocratisch bestuur → ontslag van Bismarck in 1890.
- Alleen verantwoording afleggen aan God (instrument des Himmels).
Doel: Duitsland een meer prominente plaats bezorgen op het wereldtoneel → loslaten
alliantiepolitiek.
➔ Komst Weltpolitik:
- Buitenlandpolitiek gericht op overzees imperialisme (ook voor Duitsland een plek
onder de zon).
➔ Concurrentie met Groot-Brittannië.
Voorbeeld Weltpolitik: Vlootwet 1898
- Investering van 400 miljoen mark in de bouw van een vloot.
Doel: concurrentie aangaan met Britse vloot en het Europese machtsevenwicht verstoren.
➔ Duitse vloot bleek nog niet sterk genoeg om de strijd te kunnen winnen van Engeland
en Frankrijk.
➔ Herziening internationale ambities.
➔ Blik op het Europese continent.
Reactie vanuit Fr. en GB.: verontrust over de ontwikkelingen in Dui. en zijn groeiende
internationale ambities in combinatie met sterke economische groei en vergaande
militarisering in de maatschappij.
➔ Europese grootmachten gaan op zoek naar bondgenoten.
De Eerste Wereldoorlog: Dieper liggende oorzaken
1. Militarisme: grote invloed van het militaire apparaat op het bestuur van het land.
Oorlog werd aanvaard als middel om macht en invloed veilig te stellen.
2. Imperialisme: Er was in de 19e eeuw een wedloop ontstaan over het verwerven van
koloniaal grondgebied in Afrika. Frankrijk en Duitsland konden zich niet neerleggen
bij het Britse overwicht → spanningen tussen koloniale mogendheden.
3. Nationalisme: Grote voorliefde voor eigen land en volk (vb: revanchegedachte
Frankrijk) en het streven van volken naar een eigen staat (vb: Balkan).
