Historische context #2; De verlichting
Kant over de definitie van Verlichting en de gevaren van het rationalisme
In 1784 gaf hij uitleg over wat de Verlichting voor de mens kan betekenen.
Sapere aude! (durf te weten) Heb de moed om je eigen verstand te
gebruiken. Kant was aanhanger van het rationalisme en het empirisme.
Ka 26: Wetenschappelijke revolutie
Ka 27: Rationeel optimisme en een ‘verlicht denken’ dat werd toegepast
op alle terreinen van de samenleving: godsdienst, politiek, economie en
sociale verhoudingen.
Locke en Rousseau over het sociaal contract
Locke:
Volgens Locke moesten de burgers in elke staat een contract (in een
grondwet) opstellen en daarin de rechten van iedereen vastleggen:
- De wetten moeten gelijk zijn voor iedereen.
- Belastingen mogen alleen met toestemming van
vertegenwoordigers van het volk worden geheven.
- Godsdienstvrijheid
- Alle godsdiensten moeten gelijk worden behandeld.
- Het wetgevende lichaam mag de wetgevende macht aan niemand
overdragen, maar moet haar laten berusten daar waar het volk ze
heeft gelegd.
Rousseau:
Hij achtte het voor het algemeen welzijn nodig dat een sociaal contract
werd gesloten, waarin iedereen beloofde te gehoorzamen aan de
gemeenschappelijke wil. Iedereen zal doen wat goed is voor het volk, en
wat goed is voor het volk, is goed voor iedereen: algemene wil. Je wordt
gedwongen om te gehoorzamen aan de algemene wil.
Ka 26: Wetenschappelijke revolutie
Ka 27: Rationeel optimisme en een ‘verlicht denken’ dat werd toegepast
op alle terreinen van de samenleving: godsdienst, politiek, economie en
sociale verhoudingen.
Spinoza over de invloed van God op het dagelijks leven
God staat volgens Spinoza niet buiten de schepping. Hij heeft de natuur
geschapen. De natuur brengt zichzelf hierna voort tot in het oneindige. De
wereld en God vallen niet samen, maar sluiten wel op elkaar aan. Hij
, ontkende het bestaan van wonderen: geen bewijs van de aanwezigheid
van God, maar van de orde in de natuur. Veel verschillende visies op
Spinoza’s visies.
Ka 26: Wetenschappelijke revolutie
Ka 27: Rationeel optimisme en een ‘verlicht denken’ dat werd toegepast
op alle terreinen van de samenleving: godsdienst, politiek, economie en
sociale verhoudingen.
Voltaire over de vrijheid van denken en de rol van de staat
Vrijheid van denken:
Hij kwam op voor de vrijheid van denken en vond dat de autoriteiten
misbruik van hun macht maakten. Hij nam het op voor mensen die door de
autoriteiten werden vervolgd om wat zij dachten.
Rol van de staat:
Hij was het eens met de Engelse regeringsvorm. Het Engelse parlement
zijn de scheidsrechters van het volk. De koning voert hun opdrachten uit.
Niemand hoeft te denken dat hij geen belasting hoeft te betalen omdat hij
toevallig van adel is of tot de geestelijkheid behoort! Als het parlement
daarover een wet heeft aangenomen dan betaalt iedereen belasting, elk
naar eigen inkomen; hoe meer je hebt, hoe meer belasting.
Ka 26: Wetenschappelijke revolutie
Ka 27: Rationeel optimisme en een ‘verlicht denken’ dat werd toegepast
op alle terreinen van de samenleving: godsdienst, politiek, economie en
sociale verhoudingen.
Ka 28: Voortbestaan van het ancien regime met pogingen om het
vorstelijke bestuur eigentijdse verlichte vorm te geven (verlicht
absolutisme)
Cahiers des doléances 1789
In elke gemeente maakten de burgers hun klachten en wensen kenbaar.
De afgevaardigden (door gemeente gekozen vertegenwoordigers in
Staten-Generaal) namen deze Cahiers des doléances (bezwaarschriften)
mee naar de Staten-Generaal. Grote meerderheid van de klachten kwam
van de Derde stand. Burgers klaagde over de voorrechten van
geestelijkheid en adel en over belastingen. Deze Cahiers des doléances
geven een beeld van de meningen en verwachtingen die men koesterde.
Kant over de definitie van Verlichting en de gevaren van het rationalisme
In 1784 gaf hij uitleg over wat de Verlichting voor de mens kan betekenen.
Sapere aude! (durf te weten) Heb de moed om je eigen verstand te
gebruiken. Kant was aanhanger van het rationalisme en het empirisme.
Ka 26: Wetenschappelijke revolutie
Ka 27: Rationeel optimisme en een ‘verlicht denken’ dat werd toegepast
op alle terreinen van de samenleving: godsdienst, politiek, economie en
sociale verhoudingen.
Locke en Rousseau over het sociaal contract
Locke:
Volgens Locke moesten de burgers in elke staat een contract (in een
grondwet) opstellen en daarin de rechten van iedereen vastleggen:
- De wetten moeten gelijk zijn voor iedereen.
- Belastingen mogen alleen met toestemming van
vertegenwoordigers van het volk worden geheven.
- Godsdienstvrijheid
- Alle godsdiensten moeten gelijk worden behandeld.
- Het wetgevende lichaam mag de wetgevende macht aan niemand
overdragen, maar moet haar laten berusten daar waar het volk ze
heeft gelegd.
Rousseau:
Hij achtte het voor het algemeen welzijn nodig dat een sociaal contract
werd gesloten, waarin iedereen beloofde te gehoorzamen aan de
gemeenschappelijke wil. Iedereen zal doen wat goed is voor het volk, en
wat goed is voor het volk, is goed voor iedereen: algemene wil. Je wordt
gedwongen om te gehoorzamen aan de algemene wil.
Ka 26: Wetenschappelijke revolutie
Ka 27: Rationeel optimisme en een ‘verlicht denken’ dat werd toegepast
op alle terreinen van de samenleving: godsdienst, politiek, economie en
sociale verhoudingen.
Spinoza over de invloed van God op het dagelijks leven
God staat volgens Spinoza niet buiten de schepping. Hij heeft de natuur
geschapen. De natuur brengt zichzelf hierna voort tot in het oneindige. De
wereld en God vallen niet samen, maar sluiten wel op elkaar aan. Hij
, ontkende het bestaan van wonderen: geen bewijs van de aanwezigheid
van God, maar van de orde in de natuur. Veel verschillende visies op
Spinoza’s visies.
Ka 26: Wetenschappelijke revolutie
Ka 27: Rationeel optimisme en een ‘verlicht denken’ dat werd toegepast
op alle terreinen van de samenleving: godsdienst, politiek, economie en
sociale verhoudingen.
Voltaire over de vrijheid van denken en de rol van de staat
Vrijheid van denken:
Hij kwam op voor de vrijheid van denken en vond dat de autoriteiten
misbruik van hun macht maakten. Hij nam het op voor mensen die door de
autoriteiten werden vervolgd om wat zij dachten.
Rol van de staat:
Hij was het eens met de Engelse regeringsvorm. Het Engelse parlement
zijn de scheidsrechters van het volk. De koning voert hun opdrachten uit.
Niemand hoeft te denken dat hij geen belasting hoeft te betalen omdat hij
toevallig van adel is of tot de geestelijkheid behoort! Als het parlement
daarover een wet heeft aangenomen dan betaalt iedereen belasting, elk
naar eigen inkomen; hoe meer je hebt, hoe meer belasting.
Ka 26: Wetenschappelijke revolutie
Ka 27: Rationeel optimisme en een ‘verlicht denken’ dat werd toegepast
op alle terreinen van de samenleving: godsdienst, politiek, economie en
sociale verhoudingen.
Ka 28: Voortbestaan van het ancien regime met pogingen om het
vorstelijke bestuur eigentijdse verlichte vorm te geven (verlicht
absolutisme)
Cahiers des doléances 1789
In elke gemeente maakten de burgers hun klachten en wensen kenbaar.
De afgevaardigden (door gemeente gekozen vertegenwoordigers in
Staten-Generaal) namen deze Cahiers des doléances (bezwaarschriften)
mee naar de Staten-Generaal. Grote meerderheid van de klachten kwam
van de Derde stand. Burgers klaagde over de voorrechten van
geestelijkheid en adel en over belastingen. Deze Cahiers des doléances
geven een beeld van de meningen en verwachtingen die men koesterde.
