POSITIEVE PSYCHOLOGIE Markeringen:
Blauw:
begrippen /
(441086-B-6)
belangrijke
aspecten
2026
HOORCOLLEGE 1 – EEN INTRODUCTIE IN DE POSITIEVE
PSYCHOLOGIE
De traditionele psychologie richtte zich lange tijd vooral op wat er misgaat bij mensen:
stoornissen, symptomen en disfunctioneren. Genezen stond centraal, maar genezen is
niet hetzelfde als een betekenisvol leven leiden. De positieve psychologie vertrekt
daarom vanuit een ander uitgangspunt: goed functioneren wordt gezien als een
continuüm, waarbij het niet alleen gaat om het verminderen van klachten, maar juist om
betekenisgeving, groei en floreren. Positieve psychologie is de wetenschappelijke
studie naar wat individuen en gemeenschappen in staat stelt om te floreren en voorspoed
te ervaren, met als kernvraag welke factoren ervoor zorgen dat mensen uitzonderlijk
goed functioneren.
Waar positieve psychologie aanvankelijk als een aparte stroming werd gezien, is zij
inmiddels sterk geïntegreerd binnen andere psychologische domeinen zoals de sociale,
persoonlijkheids- en klinische psychologie, en wordt zij ook toegepast binnen de
humanistische psychologie, psychiatrie, sociologie en biologie. Het doel is niet om een
losstaande discipline te blijven, maar juist verdere integratie.
Binnen de positieve psychologie worden drie brede domeinen onderscheiden:
• Ten eerste zijn er positieve subjectieve states: positieve emoties zoals blijheid,
liefde en levenstevredenheid, maar ook constructieve cognities zoals optimisme, hoop
en zelfvertrouwen. Deze emoties zijn fluctuerend en dus staten, geen stabiele
trekken.
• Ten tweede zijn er positieve individuele karaktertrekken/traits, oftewel relatief
stabiele eigenschappen zoals creativiteit, excellentie en deugden. Veel interventies
zijn hierop gericht, met als doel mensen te helpen hun sterke kanten te ontdekken en
effectiever in te zetten om hun welbevinden te vergroten.
• Ten derde zijn er positieve instituties: de sociale en maatschappelijke context
waarin mensen zich bevinden, zoals scholen, werkplekken en buurten, en de vraag
hoe deze contexten mensen kunnen laten opbloeien en floreren.
De centrale vraag naar wat een goed en vervullend leven is, wordt samengevat in het
concept the good life. Dit verwijst naar datgene wat het meeste waarde toevoegt aan
het leven en het zinvol en verrijkend maakt, en wat een sterk karakter bevordert. De
hedendaagse positieve psychologie is sterk beïnvloed door Seligman, die the good life
omschrijft als het dagelijks inzetten van karaktersterkten om authentiek geluk en diepe
voldoening te ervaren. The good life bestaat uit drie componenten:
• Positieve relaties met anderen, zoals liefde, altruïsme, vergeving en spirituele
verbondenheid.
• Positieve individuele karaktertrekken, zoals integriteit, creativiteit en deugden
als moed en nederigheid.
• Life regulation qualities, waaronder autonomie, zelfcontrole en wijsheid als
leidraad voor gedrag.
,----------
Floreren/flourishing betekent beter functioneren dan de
gemiddelde standaard en omvat levenstevredenheid,
welbevinden en de mogelijkheid tot zelfontplooiing. Onderzoek
laat zien dat positieve emoties en adaptief gedrag samenhangen
met positieve levensuitkomsten. Dit concept ontbrak grotendeels
in de traditionele psychologie, omdat die vooral gericht was op
tekortkomingen en problemen.
Het model van complete mentale gezondheid van Keyes en
Lopez benadrukt dat mentale gezondheid meer is dan de
afwezigheid van mentale problemen. Het model bestaat uit twee
assen: welbevinden en mentale problemen.
Welbevinden bestaat volgens dit model uit drie componenten:
Emotioneel welbevinden (positieve emoties en
levenstevredenheid);
Psychologisch welbevinden (autonomie, competentie en
zingeving);
Sociaal welbevinden (je onderdeel voelen van de maatschappij en
daaraan bijdragen).
Complete mentale gezondheid vereist hoge scores op alle drie én lage mentale
problemen. Onderzoek laat zien dat het verminderen van mentale problemen niet
automatisch leidt tot een hogere mentale gezondheid; daarvoor zijn aparte interventies
nodig.
Hieruit volgen vier toestanden:
• Bij flourishing zijn er weinig mentale
problemen en een hoog welbevinden; dit
is de optimale toestand.
• Languishing betekent weinig mentale
problemen maar een laag welbevinden.
• Struggling verwijst naar mensen met
veel mentale problemen maar toch een
hoog welbevinden en goed dagelijks
functioneren.
• Floundering combineert veel mentale problemen met een laag welbevinden en is de
minst gunstige toestand.
Op dit model kwam kritiek van Thompson, die stelde dat het categoriseren van mensen
alsnog impliceert dat er iets mis is wanneer iemand niet ‘flourishing’ is. Bovendien is het
volgens hem onduidelijk hoe precies gemeten moet worden wanneer iemand in welke
categorie valt, waardoor het model moeilijk toetsbaar is. Daarnaast verschilt de definitie
van welzijn per cultuur en is welzijn geen puur individueel fenomeen, omdat de sociale
context een grote rol speelt. Hoewel de zoektocht naar geluk universeel is, verschillen
culturen in de manier waarop geluk wordt gezien: als individueel resultaat van
persoonlijke inspanning of als collectieve ervaring.
----------
,Binnen de positieve psychologie wordt het belang van positieve emoties sterk benadrukt.
Lange tijd werd aangenomen dat het ontbreken van negatieve emoties automatisch
betekende dat iemand positieve emoties ervoer, maar dit blijkt onjuist; positieve en
negatieve emoties zijn deels onafhankelijk en kunnen naast elkaar bestaan.
Therapie richtte zich traditioneel vooral op het verminderen van negatieve emoties,
terwijl recente benaderingen meer aandacht hebben voor het vergroten van positieve
emoties en adaptieve coping. Positieve emoties hangen samen met doelgericht gedrag,
betere lichamelijke gezondheid, een langere levensduur en meer weerstand tegen ziekte.
Vragenlijsten weerspiegelen deze verschuiving: de Cognitive Emotion Regulation
Questionnaire focust op negatieve emotieregulatie, terwijl de Responses to Positive
Affect Scale zich richt op positieve emotieregulatie. Het Dynamic Model of Affect stelt
dat positieve en negatieve emoties onder normale omstandigheden onafhankelijk zijn,
maar onder stress en onzekerheid sterker samenhangen.
Bij depressie is niet alleen sprake van negatieve emoties, maar ook van anhedonie: het
ontbreken van plezier en positieve emoties. Vaak leidt een toename van positieve
emoties juist tot een afname van negatieve emoties, en niet andersom. Sommige mensen
hebben moeite om positieve emoties te verdragen en vervangen deze door negatieve
emoties. Cultuur speelt hierbij een belangrijke rol, omdat het uiten van positieve emoties
in sommige culturen wordt ontmoedigd.
Tegelijkertijd blijven negatieve emoties essentieel, omdat erkenning en expressie
daarvan belangrijk zijn voor zelfinzicht en persoonlijke groei. Positieve psychologie erkent
expliciet ook de tragische kanten van het leven.
Een belangrijk uitgangspunt binnen de positieve psychologie is dat het verhogen van het
geluk en de levenstevredenheid van anderen een van de krachtigste manieren is om de
eigen levenskwaliteit te vergroten, ongeacht inkomen of psychosociale aanpassing.
Daarnaast wordt veel aandacht besteed aan deugden en karaktersterkten zoals moed,
eerlijkheid en trouw, en aan empathie en compassie. In tegenstelling tot het mensbeeld
van Freud en Watson, dat de mens vooral zag als gedreven door egoïsme en agressie,
benadrukten Adler en Jung aangeboren positieve trekken zoals empathie, samenwerking
en zorgzaamheid. Onderzoek laat zien dat empathie samenhangt met hogere
levenstevredenheid.
Geschiedenis
Historisch gezien vindt het denken over welzijn zijn wortels in het Jodendom, waar geluk
werd gezien als het leven volgens goddelijke geboden, vastgelegd in de Tien Geboden.
In het oude Griekenland ontwikkelden filosofen vier hoofdtheorieën over het goede leven:
Het actieve leven, gericht op betrokken zijn bij de wereld en het nemen van sociale
verantwoordelijkheid;
Het fatalistische leven, dat erkent dat het leven moeilijkheden met zich meebrengt
die je moet accepteren;
Het hedonisme, dat geluk definieert als het actief nastreven van individueel plezier;
Het contemplatieve leven, waarin het nastreven van hogere kennis centraal staat.
^ Later verfijnden Socrates, Plato en Aristoteles deze ideeën verder, met
Aristoteles’ concept van eudaimonia: een betekenisvol leven volgens de gulden
middenweg en morele deugd. Aristoteles beschreef twaalf basisdeugden en legde
hiermee de basis voor de deugdentheorie.
, Virtue theory of happiness (Aristoteles): geluk (eudaimonia) ontstaat door het
ontwikkelen en uitoefenen van deugden; de betekenis die iemand geeft aan situaties
en het handelen in lijn met persoonlijke waarden bepaalt de emotionele reactie en het
welzijn.
Stromingen zoals het epicurisme en het stoïcisme boden alternatieve visies op het
goede leven, variërend van gematigd genot tot acceptatie van het lot.
Het christendom legde de nadruk op liefde, compassie en morele deugden, terwijl
Maimonides het belang van zowel positieve als negatieve emoties voor gezondheid
benadrukte.
In de renaissance verschoof de focus naar individualisme, creativiteit en wetenschap, met
ideeën als utilitarisme (zoveel mogelijk geluk voor iedereen) en de hedonic calculus
(kwantificeren van geluk door te kijken naar ratio van positieve vs. negatieve ervaringen)
van Bentham. Het romantisme benadrukte emotionele intensiteit en autonomie.
In de 19e eeuw nam het romanticisme de overhand, waar het belang van emotionele
ervaringen centraal stond. Liefde was belangrijk; huwelijk gebaseerd op affectie,
vrijwillige basis en autonomie (van familie, vrienden en instituties).
In de twintigste eeuw verschoof de psychologie na de wereldoorlogen sterk naar het
ziektemodel. Vóór de oorlog was het nog steeds belangrijk een bevredigend leven te
leiden, en was het nog meer holistisch. Na de oorlog werd dit ziektemodel sterker. Het
behaviourisme en psycho-analyse ontstonden.
Toch waren er belangrijke voorlopers van positieve psychologie, zoals James, die
geïnteresseerd was in menselijk potentieel. De humanistische psychologie, met Maslow,
benadrukte zelfactualisatie en menselijke groei, maar verloor invloed door een gebrek
aan empirische toetsing.
Humanistische psychologie
De humanistische psychologie benadrukt dat mensen meer zijn dan het product van hun
genen of omgeving. Volgens deze stroming hebben mensen een aangeboren drive om te
groeien en hun potentieel te realiseren (zelfactualisatie). Gedrag wordt vooral bepaald
door hoe iemand de wereld subjectief ervaart en interpreteert. In tegenstelling tot het
behaviorisme wordt menselijk gedrag dus niet voornamelijk gezien als het resultaat van
conditionering.
Blauw:
begrippen /
(441086-B-6)
belangrijke
aspecten
2026
HOORCOLLEGE 1 – EEN INTRODUCTIE IN DE POSITIEVE
PSYCHOLOGIE
De traditionele psychologie richtte zich lange tijd vooral op wat er misgaat bij mensen:
stoornissen, symptomen en disfunctioneren. Genezen stond centraal, maar genezen is
niet hetzelfde als een betekenisvol leven leiden. De positieve psychologie vertrekt
daarom vanuit een ander uitgangspunt: goed functioneren wordt gezien als een
continuüm, waarbij het niet alleen gaat om het verminderen van klachten, maar juist om
betekenisgeving, groei en floreren. Positieve psychologie is de wetenschappelijke
studie naar wat individuen en gemeenschappen in staat stelt om te floreren en voorspoed
te ervaren, met als kernvraag welke factoren ervoor zorgen dat mensen uitzonderlijk
goed functioneren.
Waar positieve psychologie aanvankelijk als een aparte stroming werd gezien, is zij
inmiddels sterk geïntegreerd binnen andere psychologische domeinen zoals de sociale,
persoonlijkheids- en klinische psychologie, en wordt zij ook toegepast binnen de
humanistische psychologie, psychiatrie, sociologie en biologie. Het doel is niet om een
losstaande discipline te blijven, maar juist verdere integratie.
Binnen de positieve psychologie worden drie brede domeinen onderscheiden:
• Ten eerste zijn er positieve subjectieve states: positieve emoties zoals blijheid,
liefde en levenstevredenheid, maar ook constructieve cognities zoals optimisme, hoop
en zelfvertrouwen. Deze emoties zijn fluctuerend en dus staten, geen stabiele
trekken.
• Ten tweede zijn er positieve individuele karaktertrekken/traits, oftewel relatief
stabiele eigenschappen zoals creativiteit, excellentie en deugden. Veel interventies
zijn hierop gericht, met als doel mensen te helpen hun sterke kanten te ontdekken en
effectiever in te zetten om hun welbevinden te vergroten.
• Ten derde zijn er positieve instituties: de sociale en maatschappelijke context
waarin mensen zich bevinden, zoals scholen, werkplekken en buurten, en de vraag
hoe deze contexten mensen kunnen laten opbloeien en floreren.
De centrale vraag naar wat een goed en vervullend leven is, wordt samengevat in het
concept the good life. Dit verwijst naar datgene wat het meeste waarde toevoegt aan
het leven en het zinvol en verrijkend maakt, en wat een sterk karakter bevordert. De
hedendaagse positieve psychologie is sterk beïnvloed door Seligman, die the good life
omschrijft als het dagelijks inzetten van karaktersterkten om authentiek geluk en diepe
voldoening te ervaren. The good life bestaat uit drie componenten:
• Positieve relaties met anderen, zoals liefde, altruïsme, vergeving en spirituele
verbondenheid.
• Positieve individuele karaktertrekken, zoals integriteit, creativiteit en deugden
als moed en nederigheid.
• Life regulation qualities, waaronder autonomie, zelfcontrole en wijsheid als
leidraad voor gedrag.
,----------
Floreren/flourishing betekent beter functioneren dan de
gemiddelde standaard en omvat levenstevredenheid,
welbevinden en de mogelijkheid tot zelfontplooiing. Onderzoek
laat zien dat positieve emoties en adaptief gedrag samenhangen
met positieve levensuitkomsten. Dit concept ontbrak grotendeels
in de traditionele psychologie, omdat die vooral gericht was op
tekortkomingen en problemen.
Het model van complete mentale gezondheid van Keyes en
Lopez benadrukt dat mentale gezondheid meer is dan de
afwezigheid van mentale problemen. Het model bestaat uit twee
assen: welbevinden en mentale problemen.
Welbevinden bestaat volgens dit model uit drie componenten:
Emotioneel welbevinden (positieve emoties en
levenstevredenheid);
Psychologisch welbevinden (autonomie, competentie en
zingeving);
Sociaal welbevinden (je onderdeel voelen van de maatschappij en
daaraan bijdragen).
Complete mentale gezondheid vereist hoge scores op alle drie én lage mentale
problemen. Onderzoek laat zien dat het verminderen van mentale problemen niet
automatisch leidt tot een hogere mentale gezondheid; daarvoor zijn aparte interventies
nodig.
Hieruit volgen vier toestanden:
• Bij flourishing zijn er weinig mentale
problemen en een hoog welbevinden; dit
is de optimale toestand.
• Languishing betekent weinig mentale
problemen maar een laag welbevinden.
• Struggling verwijst naar mensen met
veel mentale problemen maar toch een
hoog welbevinden en goed dagelijks
functioneren.
• Floundering combineert veel mentale problemen met een laag welbevinden en is de
minst gunstige toestand.
Op dit model kwam kritiek van Thompson, die stelde dat het categoriseren van mensen
alsnog impliceert dat er iets mis is wanneer iemand niet ‘flourishing’ is. Bovendien is het
volgens hem onduidelijk hoe precies gemeten moet worden wanneer iemand in welke
categorie valt, waardoor het model moeilijk toetsbaar is. Daarnaast verschilt de definitie
van welzijn per cultuur en is welzijn geen puur individueel fenomeen, omdat de sociale
context een grote rol speelt. Hoewel de zoektocht naar geluk universeel is, verschillen
culturen in de manier waarop geluk wordt gezien: als individueel resultaat van
persoonlijke inspanning of als collectieve ervaring.
----------
,Binnen de positieve psychologie wordt het belang van positieve emoties sterk benadrukt.
Lange tijd werd aangenomen dat het ontbreken van negatieve emoties automatisch
betekende dat iemand positieve emoties ervoer, maar dit blijkt onjuist; positieve en
negatieve emoties zijn deels onafhankelijk en kunnen naast elkaar bestaan.
Therapie richtte zich traditioneel vooral op het verminderen van negatieve emoties,
terwijl recente benaderingen meer aandacht hebben voor het vergroten van positieve
emoties en adaptieve coping. Positieve emoties hangen samen met doelgericht gedrag,
betere lichamelijke gezondheid, een langere levensduur en meer weerstand tegen ziekte.
Vragenlijsten weerspiegelen deze verschuiving: de Cognitive Emotion Regulation
Questionnaire focust op negatieve emotieregulatie, terwijl de Responses to Positive
Affect Scale zich richt op positieve emotieregulatie. Het Dynamic Model of Affect stelt
dat positieve en negatieve emoties onder normale omstandigheden onafhankelijk zijn,
maar onder stress en onzekerheid sterker samenhangen.
Bij depressie is niet alleen sprake van negatieve emoties, maar ook van anhedonie: het
ontbreken van plezier en positieve emoties. Vaak leidt een toename van positieve
emoties juist tot een afname van negatieve emoties, en niet andersom. Sommige mensen
hebben moeite om positieve emoties te verdragen en vervangen deze door negatieve
emoties. Cultuur speelt hierbij een belangrijke rol, omdat het uiten van positieve emoties
in sommige culturen wordt ontmoedigd.
Tegelijkertijd blijven negatieve emoties essentieel, omdat erkenning en expressie
daarvan belangrijk zijn voor zelfinzicht en persoonlijke groei. Positieve psychologie erkent
expliciet ook de tragische kanten van het leven.
Een belangrijk uitgangspunt binnen de positieve psychologie is dat het verhogen van het
geluk en de levenstevredenheid van anderen een van de krachtigste manieren is om de
eigen levenskwaliteit te vergroten, ongeacht inkomen of psychosociale aanpassing.
Daarnaast wordt veel aandacht besteed aan deugden en karaktersterkten zoals moed,
eerlijkheid en trouw, en aan empathie en compassie. In tegenstelling tot het mensbeeld
van Freud en Watson, dat de mens vooral zag als gedreven door egoïsme en agressie,
benadrukten Adler en Jung aangeboren positieve trekken zoals empathie, samenwerking
en zorgzaamheid. Onderzoek laat zien dat empathie samenhangt met hogere
levenstevredenheid.
Geschiedenis
Historisch gezien vindt het denken over welzijn zijn wortels in het Jodendom, waar geluk
werd gezien als het leven volgens goddelijke geboden, vastgelegd in de Tien Geboden.
In het oude Griekenland ontwikkelden filosofen vier hoofdtheorieën over het goede leven:
Het actieve leven, gericht op betrokken zijn bij de wereld en het nemen van sociale
verantwoordelijkheid;
Het fatalistische leven, dat erkent dat het leven moeilijkheden met zich meebrengt
die je moet accepteren;
Het hedonisme, dat geluk definieert als het actief nastreven van individueel plezier;
Het contemplatieve leven, waarin het nastreven van hogere kennis centraal staat.
^ Later verfijnden Socrates, Plato en Aristoteles deze ideeën verder, met
Aristoteles’ concept van eudaimonia: een betekenisvol leven volgens de gulden
middenweg en morele deugd. Aristoteles beschreef twaalf basisdeugden en legde
hiermee de basis voor de deugdentheorie.
, Virtue theory of happiness (Aristoteles): geluk (eudaimonia) ontstaat door het
ontwikkelen en uitoefenen van deugden; de betekenis die iemand geeft aan situaties
en het handelen in lijn met persoonlijke waarden bepaalt de emotionele reactie en het
welzijn.
Stromingen zoals het epicurisme en het stoïcisme boden alternatieve visies op het
goede leven, variërend van gematigd genot tot acceptatie van het lot.
Het christendom legde de nadruk op liefde, compassie en morele deugden, terwijl
Maimonides het belang van zowel positieve als negatieve emoties voor gezondheid
benadrukte.
In de renaissance verschoof de focus naar individualisme, creativiteit en wetenschap, met
ideeën als utilitarisme (zoveel mogelijk geluk voor iedereen) en de hedonic calculus
(kwantificeren van geluk door te kijken naar ratio van positieve vs. negatieve ervaringen)
van Bentham. Het romantisme benadrukte emotionele intensiteit en autonomie.
In de 19e eeuw nam het romanticisme de overhand, waar het belang van emotionele
ervaringen centraal stond. Liefde was belangrijk; huwelijk gebaseerd op affectie,
vrijwillige basis en autonomie (van familie, vrienden en instituties).
In de twintigste eeuw verschoof de psychologie na de wereldoorlogen sterk naar het
ziektemodel. Vóór de oorlog was het nog steeds belangrijk een bevredigend leven te
leiden, en was het nog meer holistisch. Na de oorlog werd dit ziektemodel sterker. Het
behaviourisme en psycho-analyse ontstonden.
Toch waren er belangrijke voorlopers van positieve psychologie, zoals James, die
geïnteresseerd was in menselijk potentieel. De humanistische psychologie, met Maslow,
benadrukte zelfactualisatie en menselijke groei, maar verloor invloed door een gebrek
aan empirische toetsing.
Humanistische psychologie
De humanistische psychologie benadrukt dat mensen meer zijn dan het product van hun
genen of omgeving. Volgens deze stroming hebben mensen een aangeboren drive om te
groeien en hun potentieel te realiseren (zelfactualisatie). Gedrag wordt vooral bepaald
door hoe iemand de wereld subjectief ervaart en interpreteert. In tegenstelling tot het
behaviorisme wordt menselijk gedrag dus niet voornamelijk gezien als het resultaat van
conditionering.
