College 1: theorie werkwijze en modellen
Werkveld: onderwijs, jeugdzorg, psychiatrie
Werkwijze: diagnostiek behandelen etc.
Opvoeden in de van Dale heeft een andere definitie dan op pedagogiek.net:
op·voe·den voedde -, h –gevoed, lichamelijk en geestelijk vormen; grootbrengen
Verzorgen en grootbrengen (voedsel, onderdak, kleding, hygiëne) zijn slechts onderdelen van
opvoeden. Beschermen botst met zelfstandigheid.
--> Brengen tot zelfstandigheid is weliswaar enkel mogelijk waar grootgebracht wordt of zelfs alleen
binnen het kader van grootbrengen, maar het is een eigenstandige en specifieke activiteit. Het is
erop gericht het zelf doen, zelf weten en zelf oordelen bij het kind te bevorderen. Niet iedereen kan
zelfstandig worden --> kun je dan een beperkt kind wel opvoeden?
Opvoeden is…
Een vorm van socialisatie
Socialisatie is
het proces van 'inlijven' van nieuwkomers in een groepsverband (vaak kinderen)
iemand vertrouwd maken met de cultuur van een groep
Cultuur = kennis, vaardigheden, normen, waarden, gewoonten etc.
Opvoeden wordt grotendeels ongeorganiseerd door amateurs uitgevoerd
Wordt ook bestudeerd in de Sociologie, Onderwijswetenschappen, Filosofie,
Kinderpsychiatrie en Ontwikkelings- en Sociale psychologie
Intermezzo: Model en Theorie
Model
Modelvorming is een instrument bij het bestuderen van delen van de werkelijkheid, vaak in
de vorm van schema’s en figuren.
Een model is een vereenvoudigde afbeelding van de werkelijkheid voor een bepaald
gebruiksdoel. Een model bootst de werkelijkheid na.
Theorie
Een theorie is een geheel van denkbeelden, hypothesen en verklaringen die in onderlinge
samenhang worden beschreven.
In de wetenschap is een theorie vaak een getoetst model ter verklaring van waarnemingen
van de werkelijkheid.
Langeveld over opvoeden
Opvoeden is wezenlijk voor mens-wording. Een mens is een animal educandum: een dier dat
opgevoed moet worden. Als je dus je kind niet opvoedt, komt er niks van terecht (achtergelaten in de
natuur bijv.)
Wat is opvoeden?
Theorieën over opvoeden zijn relatief want ze zijn gebonden aan de cultuur en het tijdperk waarin ze
ontrstaan zijn.
Revivals:
, Rust, reinheid, regelmaat
VS
Veiligheid, structuur, consequent zijn
Is opvoeden intentioneel? (rene diekstra & malou van hintum)
Opvoeden is iedere invloed die mensen, bedoeld of onbedoeld, uitoefenen op de ontwikkeling van
een kind (Rene Diekstra & Malou van Hintum, 2010).
--> Bovenstaande definitie kent geen doel!
Volgens van Sprang, een volger van Langeveld:
is alleen het bedoeld uitoefenen van invloed opvoeden
er zijn wel medeopvoeders of secundaire opvoeders, hulpjes bij de socialisatie
Om wie gaat het?
Opvoeding --> kind?
In moderne pedagogiek: iemand in een afhankelijkheidsrelatie
Opvoeder: iemand met ouderlijke rol/professional
Samengevat: opvoedingstheoriën met een doel
Opvoeding is het proces waarin een persoon - meestal een kind - wordt gevormd naar de
normen en waarden van diens opvoeder(s) en daarmee meestal naar de voornaamste
normen en waarden van de samenleving waarin hij leeft.
Opvoeden beoogt behalve het realiseren van socialisatie ook een kind tot zelfstandigheid te
brengen.
De westerse opvoeding is er hoofdzakelijk op gericht het kind te helpen mondig te worden,
dat wil zeggen, in staat tot bekwaam en moreel en betrouwbaar deelnemen aan samenleving
en 'zelfvorming' (Langeveld)
Maar, volgens voorgaande theorieën kan niet iedereen
opgevoed worden → Opvoeden zonder doel volgens Kok
Opvoeden is een functioneel proces.
Er is geen sprake van einddoelen in intentionele zin. Ouders hebben een diffuse gerichtheid:
hun kind wordt hopelijk gelukkig.
Er zijn wel tussendoelen (leren fietsen, een diploma halen etc.)
Doel van opvoedend handelen is de procesoptimalisering.
Zowel kind- als ouderperspectief zijn van belang.
Perspectief afwezig, dan is professionele hulp nodig (zie later de POS).
,Wat is opvoeden? (Prof. dr. J.F.W. (Ko) Kok (1929 - 2019))
Opvoeden is het in relatie staan van opvoeder en opvoedeling, waarin de
opvoeder zich als persoon, als zijn wijze van mens-zijn presenteert, een
klimaat creëert dat persoonlijkheidsgroei bevordert en leefsituaties zo
hanteert dat deze optimale kansen bieden op zelfontplooiing (Kok, 1984).
Opvoeden heeft geen einddoelen maar tussendoelen: veters strikken
Uitwerking van theorie Kok
Kok, J.F.W. (1984) Specifiek opvoeden.
Conatief=eigenheid van het kind: temperament, motoriek, intelligentie, vitaliteit
Kenmerken definitie van Kok
In de opvoeding
Zijn er wel tussendoelen (leren fietsen, een diploma halen etc.)
Is het doel van opvoedend handelen procesoptimalisering
Zijn zowel het perspectief van het kind als de ouder van belang
Is perspectief afwezig, dan is professionele hulp nodig (zie later de POS).
Pedagogie(k)
Komt van Griekse woord paidagoogia.
Pais = kind, agogein = leiden
Pedagogiek = wetenschap die het opvoeden als object heeft
Pedagogie = de praktijk van het handelen binnen de opvoeding
Pedagogiek een normatieve wetenschap?
Opvoeden wordt geregeld door in de samenleving geldende normen. Volgens die normen
handelen opvoeders gericht op een einddoel, visie of idee over wat wenselijk en haalbaar is.
Volgens anderen stelt de pedagogiek echter ook normen op door ethiek te vertalen naar
pedagogische opdrachten, bijv. in religieus of totalitair geregeerde staten.
Normatieve element:
Visie over wat wenselijk en haalbaar is
Prescriptief: wat en hoe te handelen
Normale kind
Pedagogiek richt zich op het normale opvoeden van normale kinderen
Maar, wat is normaal? Høken is normaal ?
Wat is normaal?
Alle schakeringen in het leven die niet tot grote opvoedingsproblemen leiden
Zoals het altijd was
Norm als einddoel, de norma
Norm als modus, dat wat voor de grootste groep geldt.
, Norm als gemiddelde
Regels, codes en wetten waaraan de mens zich volgens opvattingen in een bepaalde cultuur
zou moeten houden
Maar....
Norm, normaal en abnormaal worden bepaald door een cultuur in een bepaald tijdperk,
normen zijn tijdgebonden
Omdat opvoeden en cultuur tijdgebonden zijn heeft het geen zin statische einddoelen te
stellen want het eindpunt van de opvoeding ligt in de toekomst
En wie is gemiddeld?
Orthopedagogiek
‘Ortho’ betekent ‘recht’. Een orthopedagoog zet een vastgelopen opvoeding recht.
Orthopedagogiek is een onderdeel van de pedagogiek
Orthopedagogiek richt zich op de beschrijving van de aard en de achtergronden van
problemen bij het opvoeden met het oog op onderkenning, behandeling en preventie.
Orthopedagogiek houdt zich bezig met het opvoeden dat zodanig leed met zich meebrengt,
dat de betrokkenen menen niet verder te kunnen. (Ter Horst, 1980)
Orthopedagogiek is de wetenschappelijke studie van het handelen in als problematisch
omschreven opvoedingssituaties (Grietens, Vanderfaeillie & Maes, 2019, zie blz. 19-20)
Continuüm van opvoedingsvragen
POS
De Problematische OpvoedingsSituatie (POS) is een opvoedingssituatie
die door betrokkenen als perspectiefloos wordt ervaren en die alleen met
deskundige hulp weer perspectief biedend wordt (ter Horst, 1980).
Prof. dr. Wim ter Horst
Intern gedefinieerd: door personen in systeem
Extern gedefinieerd: door personen buiten systeem
Primair opvoedingsprobleem: Opvoeder slaagt er moeilijk in om de pedagogische vraag van
het kind goed in te schatten of de benodigde opvoeding te realiseren.
Secundair opvoedingsprobleem: handelingsverlegenheid van opvoeder is (mede) het gevolg
van kenmerken van het kind, de opvoeder of de context
Werkveld: onderwijs, jeugdzorg, psychiatrie
Werkwijze: diagnostiek behandelen etc.
Opvoeden in de van Dale heeft een andere definitie dan op pedagogiek.net:
op·voe·den voedde -, h –gevoed, lichamelijk en geestelijk vormen; grootbrengen
Verzorgen en grootbrengen (voedsel, onderdak, kleding, hygiëne) zijn slechts onderdelen van
opvoeden. Beschermen botst met zelfstandigheid.
--> Brengen tot zelfstandigheid is weliswaar enkel mogelijk waar grootgebracht wordt of zelfs alleen
binnen het kader van grootbrengen, maar het is een eigenstandige en specifieke activiteit. Het is
erop gericht het zelf doen, zelf weten en zelf oordelen bij het kind te bevorderen. Niet iedereen kan
zelfstandig worden --> kun je dan een beperkt kind wel opvoeden?
Opvoeden is…
Een vorm van socialisatie
Socialisatie is
het proces van 'inlijven' van nieuwkomers in een groepsverband (vaak kinderen)
iemand vertrouwd maken met de cultuur van een groep
Cultuur = kennis, vaardigheden, normen, waarden, gewoonten etc.
Opvoeden wordt grotendeels ongeorganiseerd door amateurs uitgevoerd
Wordt ook bestudeerd in de Sociologie, Onderwijswetenschappen, Filosofie,
Kinderpsychiatrie en Ontwikkelings- en Sociale psychologie
Intermezzo: Model en Theorie
Model
Modelvorming is een instrument bij het bestuderen van delen van de werkelijkheid, vaak in
de vorm van schema’s en figuren.
Een model is een vereenvoudigde afbeelding van de werkelijkheid voor een bepaald
gebruiksdoel. Een model bootst de werkelijkheid na.
Theorie
Een theorie is een geheel van denkbeelden, hypothesen en verklaringen die in onderlinge
samenhang worden beschreven.
In de wetenschap is een theorie vaak een getoetst model ter verklaring van waarnemingen
van de werkelijkheid.
Langeveld over opvoeden
Opvoeden is wezenlijk voor mens-wording. Een mens is een animal educandum: een dier dat
opgevoed moet worden. Als je dus je kind niet opvoedt, komt er niks van terecht (achtergelaten in de
natuur bijv.)
Wat is opvoeden?
Theorieën over opvoeden zijn relatief want ze zijn gebonden aan de cultuur en het tijdperk waarin ze
ontrstaan zijn.
Revivals:
, Rust, reinheid, regelmaat
VS
Veiligheid, structuur, consequent zijn
Is opvoeden intentioneel? (rene diekstra & malou van hintum)
Opvoeden is iedere invloed die mensen, bedoeld of onbedoeld, uitoefenen op de ontwikkeling van
een kind (Rene Diekstra & Malou van Hintum, 2010).
--> Bovenstaande definitie kent geen doel!
Volgens van Sprang, een volger van Langeveld:
is alleen het bedoeld uitoefenen van invloed opvoeden
er zijn wel medeopvoeders of secundaire opvoeders, hulpjes bij de socialisatie
Om wie gaat het?
Opvoeding --> kind?
In moderne pedagogiek: iemand in een afhankelijkheidsrelatie
Opvoeder: iemand met ouderlijke rol/professional
Samengevat: opvoedingstheoriën met een doel
Opvoeding is het proces waarin een persoon - meestal een kind - wordt gevormd naar de
normen en waarden van diens opvoeder(s) en daarmee meestal naar de voornaamste
normen en waarden van de samenleving waarin hij leeft.
Opvoeden beoogt behalve het realiseren van socialisatie ook een kind tot zelfstandigheid te
brengen.
De westerse opvoeding is er hoofdzakelijk op gericht het kind te helpen mondig te worden,
dat wil zeggen, in staat tot bekwaam en moreel en betrouwbaar deelnemen aan samenleving
en 'zelfvorming' (Langeveld)
Maar, volgens voorgaande theorieën kan niet iedereen
opgevoed worden → Opvoeden zonder doel volgens Kok
Opvoeden is een functioneel proces.
Er is geen sprake van einddoelen in intentionele zin. Ouders hebben een diffuse gerichtheid:
hun kind wordt hopelijk gelukkig.
Er zijn wel tussendoelen (leren fietsen, een diploma halen etc.)
Doel van opvoedend handelen is de procesoptimalisering.
Zowel kind- als ouderperspectief zijn van belang.
Perspectief afwezig, dan is professionele hulp nodig (zie later de POS).
,Wat is opvoeden? (Prof. dr. J.F.W. (Ko) Kok (1929 - 2019))
Opvoeden is het in relatie staan van opvoeder en opvoedeling, waarin de
opvoeder zich als persoon, als zijn wijze van mens-zijn presenteert, een
klimaat creëert dat persoonlijkheidsgroei bevordert en leefsituaties zo
hanteert dat deze optimale kansen bieden op zelfontplooiing (Kok, 1984).
Opvoeden heeft geen einddoelen maar tussendoelen: veters strikken
Uitwerking van theorie Kok
Kok, J.F.W. (1984) Specifiek opvoeden.
Conatief=eigenheid van het kind: temperament, motoriek, intelligentie, vitaliteit
Kenmerken definitie van Kok
In de opvoeding
Zijn er wel tussendoelen (leren fietsen, een diploma halen etc.)
Is het doel van opvoedend handelen procesoptimalisering
Zijn zowel het perspectief van het kind als de ouder van belang
Is perspectief afwezig, dan is professionele hulp nodig (zie later de POS).
Pedagogie(k)
Komt van Griekse woord paidagoogia.
Pais = kind, agogein = leiden
Pedagogiek = wetenschap die het opvoeden als object heeft
Pedagogie = de praktijk van het handelen binnen de opvoeding
Pedagogiek een normatieve wetenschap?
Opvoeden wordt geregeld door in de samenleving geldende normen. Volgens die normen
handelen opvoeders gericht op een einddoel, visie of idee over wat wenselijk en haalbaar is.
Volgens anderen stelt de pedagogiek echter ook normen op door ethiek te vertalen naar
pedagogische opdrachten, bijv. in religieus of totalitair geregeerde staten.
Normatieve element:
Visie over wat wenselijk en haalbaar is
Prescriptief: wat en hoe te handelen
Normale kind
Pedagogiek richt zich op het normale opvoeden van normale kinderen
Maar, wat is normaal? Høken is normaal ?
Wat is normaal?
Alle schakeringen in het leven die niet tot grote opvoedingsproblemen leiden
Zoals het altijd was
Norm als einddoel, de norma
Norm als modus, dat wat voor de grootste groep geldt.
, Norm als gemiddelde
Regels, codes en wetten waaraan de mens zich volgens opvattingen in een bepaalde cultuur
zou moeten houden
Maar....
Norm, normaal en abnormaal worden bepaald door een cultuur in een bepaald tijdperk,
normen zijn tijdgebonden
Omdat opvoeden en cultuur tijdgebonden zijn heeft het geen zin statische einddoelen te
stellen want het eindpunt van de opvoeding ligt in de toekomst
En wie is gemiddeld?
Orthopedagogiek
‘Ortho’ betekent ‘recht’. Een orthopedagoog zet een vastgelopen opvoeding recht.
Orthopedagogiek is een onderdeel van de pedagogiek
Orthopedagogiek richt zich op de beschrijving van de aard en de achtergronden van
problemen bij het opvoeden met het oog op onderkenning, behandeling en preventie.
Orthopedagogiek houdt zich bezig met het opvoeden dat zodanig leed met zich meebrengt,
dat de betrokkenen menen niet verder te kunnen. (Ter Horst, 1980)
Orthopedagogiek is de wetenschappelijke studie van het handelen in als problematisch
omschreven opvoedingssituaties (Grietens, Vanderfaeillie & Maes, 2019, zie blz. 19-20)
Continuüm van opvoedingsvragen
POS
De Problematische OpvoedingsSituatie (POS) is een opvoedingssituatie
die door betrokkenen als perspectiefloos wordt ervaren en die alleen met
deskundige hulp weer perspectief biedend wordt (ter Horst, 1980).
Prof. dr. Wim ter Horst
Intern gedefinieerd: door personen in systeem
Extern gedefinieerd: door personen buiten systeem
Primair opvoedingsprobleem: Opvoeder slaagt er moeilijk in om de pedagogische vraag van
het kind goed in te schatten of de benodigde opvoeding te realiseren.
Secundair opvoedingsprobleem: handelingsverlegenheid van opvoeder is (mede) het gevolg
van kenmerken van het kind, de opvoeder of de context
