W1: Normatieve ethiek
H1: Business ethics en basisbegrippen
Business ethics is de studie van goed en kwaad in zakelijke situaties,
beslissingen en activiteiten. Moraliteit gaat over normen, waarden en
overtuigingen over juist en fout; ethiek is de systematische studie
daarvan. Het “grijze gebied” ontstaat waar gedrag niet duidelijk juridisch
geregeld is, maar wel moreel problematisch kan zijn. Globalisering
vergroot ethische problemen doordat bedrijven opereren over
landsgrenzen heen, met verschillende culturen, rechtsstelsels en
verantwoordingsstructuren. Sustainability betekent het langdurig in stand
houden van economische, sociale en ecologische systemen. De Triple
Bottom Line bestaat uit people, planet, profit.
H2: CSR / MVO en stakeholdertheorie
MVO of CSR gaat over de vraag waarom ondernemingen naast financiële
ook sociale verantwoordelijkheden hebben. Carrolls model bestaat uit vier
lagen, in vaste volgorde: economische verantwoordelijkheid, juridische
verantwoordelijkheid, ethische verantwoordelijkheid en filantropische
verantwoordelijkheid. Friedman verwerpt brede MVO: volgens hem hebben
alleen mensen morele verantwoordelijkheid, moeten managers primair
aandeelhoudersbelangen dienen, en moeten maatschappelijke problemen
door de staat worden opgelost. Een stakeholder is een individu of groep
die invloed ondervindt van de onderneming of wier rechten door de
onderneming geraakt worden. Je moet drie vormen van stakeholdertheorie
uit elkaar houden: normatief, beschrijvend en instrumenteel. Expliciete
CSR is bewust geformuleerd bedrijfsbeleid; impliciete CSR zit ingebed in
het institutionele en juridische kader van de samenleving.
H3: Normatieve ethische theorieën
Utilitarisme beoordeelt handelingen op gevolgen: juist is wat de som van
geluk of welzijn maximaliseert voor alle betrokkenen. De drie kernpunten
zijn: gevolgen tellen, geluk/ongeluk is de maatstaf, en alle betrokkenen
tellen gelijk mee. Handelingsutilitarisme beoordeelt elke handeling
afzonderlijk; regelutilitarisme beoordeelt algemene regels op hun
langetermijngevolgen. Dat onderscheid is tentamengevoelig.
Kants plichtethiek is niet-consequentialistisch: niet de gevolgen, maar
motief en plicht staan centraal. De categorische imperatief heeft hier twee
kernformuleringen. Eerste formulering: handel alleen volgens die maxime
die je tegelijk tot universele wet kunt willen maken. Tweede formulering:
behandel menselijkheid altijd als doel op zichzelf en nooit louter als
middel. Dit moet je preciezer kennen dan in je oude samenvatting:
, “anderen behandelen zoals je zelf behandeld wilt worden” is te vaag en
eigenlijk geen goede tentamenformulering van Kant.
Deugdethiek kijkt niet primair naar regels of gevolgen, maar naar
karakter. Een moreel goed leven is gericht op eudaimonia: menselijk
floreren of goed leven. Deugd is een aangeleerde karaktereigenschap die
door gewoonte wordt gevormd en goed handelen mogelijk maakt.
Praktische wijsheid, phronesis, is nodig om in concrete situaties juist te
oordelen. Deugd ligt vaak tussen twee ondeugden van tekort en
overmaat.
Rechten- en rechtvaardigheidstheorieën moet je ook scherp hebben.
Procedurele rechtvaardigheid gaat over eerlijke procedures; distributieve
rechtvaardigheid over eerlijke verdeling van baten en lasten. Bij Rawls is
vooral het tweede principe belangrijk voor het tentamen: sociale en
economische ongelijkheden zijn alleen toelaatbaar als functies en posities
onder eerlijke gelijkheid van kansen openstaan voor iedereen. Dat
verklaart waarom non-discriminatie en gelijke toegang zo centraal staan.
W2: Descriptieve ethiek en
ethiekinstrumenten
H4: Ethische besluitvorming
Descriptieve ethiek beschrijft hoe mensen in werkelijkheid ethische
beslissingen nemen. Het vierstappenmodel van Rest bestaat uit: moreel
bewustzijn, moreel oordeel, morele intentie en moreel gedrag. Deze vier
stappen moet je exact in die volgorde kunnen reproduceren en toepassen.
Individuele factoren zijn onder meer cultuur, morele ontwikkeling,
persoonlijke waarden en integriteit. Bij Hofstede moet je de dimensies
herkennen, vooral onzekerheidsvermijding, machtsafstand en
individualisme versus collectivisme. Bij Kohlberg moet je de zes stadia
kunnen plaatsen binnen drie niveaus: preconventioneel, conventioneel en
postconventioneel. Tentamenvalkuil: stadium 4 is wet-en-orde; stadium 5
is sociaal contract; stadium 6 is universele ethische principes.
Morele intensiteit is een van de belangrijkste concepten voor meerkeuze.
Het betekent de mate waarin een kwestie als moreel zwaarwegend wordt
ervaren. De zes dimensies zijn: magnitude of consequences, social
consensus, probability of effect, temporal immediacy, proximity en
concentration of effect. Je moet deze niet door elkaar halen. Proximity
gaat over nabijheid; social consensus over maatschappelijke
overeenstemming; magnitude over ernst van de gevolgen; probability
over kans op effect.
H1: Business ethics en basisbegrippen
Business ethics is de studie van goed en kwaad in zakelijke situaties,
beslissingen en activiteiten. Moraliteit gaat over normen, waarden en
overtuigingen over juist en fout; ethiek is de systematische studie
daarvan. Het “grijze gebied” ontstaat waar gedrag niet duidelijk juridisch
geregeld is, maar wel moreel problematisch kan zijn. Globalisering
vergroot ethische problemen doordat bedrijven opereren over
landsgrenzen heen, met verschillende culturen, rechtsstelsels en
verantwoordingsstructuren. Sustainability betekent het langdurig in stand
houden van economische, sociale en ecologische systemen. De Triple
Bottom Line bestaat uit people, planet, profit.
H2: CSR / MVO en stakeholdertheorie
MVO of CSR gaat over de vraag waarom ondernemingen naast financiële
ook sociale verantwoordelijkheden hebben. Carrolls model bestaat uit vier
lagen, in vaste volgorde: economische verantwoordelijkheid, juridische
verantwoordelijkheid, ethische verantwoordelijkheid en filantropische
verantwoordelijkheid. Friedman verwerpt brede MVO: volgens hem hebben
alleen mensen morele verantwoordelijkheid, moeten managers primair
aandeelhoudersbelangen dienen, en moeten maatschappelijke problemen
door de staat worden opgelost. Een stakeholder is een individu of groep
die invloed ondervindt van de onderneming of wier rechten door de
onderneming geraakt worden. Je moet drie vormen van stakeholdertheorie
uit elkaar houden: normatief, beschrijvend en instrumenteel. Expliciete
CSR is bewust geformuleerd bedrijfsbeleid; impliciete CSR zit ingebed in
het institutionele en juridische kader van de samenleving.
H3: Normatieve ethische theorieën
Utilitarisme beoordeelt handelingen op gevolgen: juist is wat de som van
geluk of welzijn maximaliseert voor alle betrokkenen. De drie kernpunten
zijn: gevolgen tellen, geluk/ongeluk is de maatstaf, en alle betrokkenen
tellen gelijk mee. Handelingsutilitarisme beoordeelt elke handeling
afzonderlijk; regelutilitarisme beoordeelt algemene regels op hun
langetermijngevolgen. Dat onderscheid is tentamengevoelig.
Kants plichtethiek is niet-consequentialistisch: niet de gevolgen, maar
motief en plicht staan centraal. De categorische imperatief heeft hier twee
kernformuleringen. Eerste formulering: handel alleen volgens die maxime
die je tegelijk tot universele wet kunt willen maken. Tweede formulering:
behandel menselijkheid altijd als doel op zichzelf en nooit louter als
middel. Dit moet je preciezer kennen dan in je oude samenvatting:
, “anderen behandelen zoals je zelf behandeld wilt worden” is te vaag en
eigenlijk geen goede tentamenformulering van Kant.
Deugdethiek kijkt niet primair naar regels of gevolgen, maar naar
karakter. Een moreel goed leven is gericht op eudaimonia: menselijk
floreren of goed leven. Deugd is een aangeleerde karaktereigenschap die
door gewoonte wordt gevormd en goed handelen mogelijk maakt.
Praktische wijsheid, phronesis, is nodig om in concrete situaties juist te
oordelen. Deugd ligt vaak tussen twee ondeugden van tekort en
overmaat.
Rechten- en rechtvaardigheidstheorieën moet je ook scherp hebben.
Procedurele rechtvaardigheid gaat over eerlijke procedures; distributieve
rechtvaardigheid over eerlijke verdeling van baten en lasten. Bij Rawls is
vooral het tweede principe belangrijk voor het tentamen: sociale en
economische ongelijkheden zijn alleen toelaatbaar als functies en posities
onder eerlijke gelijkheid van kansen openstaan voor iedereen. Dat
verklaart waarom non-discriminatie en gelijke toegang zo centraal staan.
W2: Descriptieve ethiek en
ethiekinstrumenten
H4: Ethische besluitvorming
Descriptieve ethiek beschrijft hoe mensen in werkelijkheid ethische
beslissingen nemen. Het vierstappenmodel van Rest bestaat uit: moreel
bewustzijn, moreel oordeel, morele intentie en moreel gedrag. Deze vier
stappen moet je exact in die volgorde kunnen reproduceren en toepassen.
Individuele factoren zijn onder meer cultuur, morele ontwikkeling,
persoonlijke waarden en integriteit. Bij Hofstede moet je de dimensies
herkennen, vooral onzekerheidsvermijding, machtsafstand en
individualisme versus collectivisme. Bij Kohlberg moet je de zes stadia
kunnen plaatsen binnen drie niveaus: preconventioneel, conventioneel en
postconventioneel. Tentamenvalkuil: stadium 4 is wet-en-orde; stadium 5
is sociaal contract; stadium 6 is universele ethische principes.
Morele intensiteit is een van de belangrijkste concepten voor meerkeuze.
Het betekent de mate waarin een kwestie als moreel zwaarwegend wordt
ervaren. De zes dimensies zijn: magnitude of consequences, social
consensus, probability of effect, temporal immediacy, proximity en
concentration of effect. Je moet deze niet door elkaar halen. Proximity
gaat over nabijheid; social consensus over maatschappelijke
overeenstemming; magnitude over ernst van de gevolgen; probability
over kans op effect.
