Ges 6V H2 Nederlandse Opstand (1515-1648)
Nederland voor Karel V
- Nederlands gebied hoorde bij het Duitse rijk -> Duitse Koning/Keizer
- Verdeling: Hertogen, graven en bisschoppen
In de 14e/15e eeuw word Nederland een politieke eenheid door:
- Stedengroei sinds 12e eeuw
- Hertogen van Bourgondie willen les Pays Bas in hun bezit krijgen
Versterking van de positie van de steden/stedelijke burgerij zet zich door omdat:
- Sprake van gunstige ligging dus druk handelsverkeer
- Door handelsverkeer nam nijverheid toe
- Meer samenwerking tussen steden
Hertog Filips de Goede (1396-1467)
- Door oorlogen/erfenissen werd hij heer van groot deel van Nederland
- Eerste Bourgondische leider
- Gewesten waren zelfstandig t.o.v hun heer -> Stadsrechten
- Centralisatiebeleid -> Van de Gewesten een eenheid maken en zelf meer macht krijgen
Filips’ acties voor centralisatie:
- Verplaatsing hof naar centraal gelegen Brussel
- Aanstellen van Stadshouders als vertegenwoordigers in alle Hetogdommen/Graafschappen
- (1464) Instelling Statengeneraal in Brugge: Adel, geestelijkheid, burgerij met vertegenwoordigers
- Veel Gewesten tegen centralisatie (priveleges) -> Particularisme
Karel V (1500-1558)
- Karel van Habsburg
- Rijk waar de zon nooit ondergaat
- Duitse rijk -> Ferdinand (broer)
- Landsheer van de Nederlanden
- Centralisatie op religieus gebied -> iedereen katholiek, religie als bindmiddel
- Centralisatie op economisch gebied -> accijns, zorgt voor een geregelde geldstroom
Collaterale Raden (1531)
- Raad van State: zette regeringsbeleid uit. Bestond uit hoge edelen (eigenbelang)
- Geheime Raad: uitvoeren van beleid. Toezien dat wetten werden toegepast. Bestond uit juristen
die Karels volledige vertrouwen kregen
- Raad van Financien: voerde financieel beleid uit. Zij moesten voor een bede vragen bij de vorst
Steeds meer burgers in de raden i.p.v edelen (burgers kun je ontslaan)
De christelijke Kerk in West-Europa valt uiteen
Erasmus
- Humanist met kritiek op de katholieke kerk
- Kritiek op de aflatenhandel
- Wil GEEN splitsing van de kerk maar verbetering van binnen uit
, Luther (1500)
Kritiek van Luther:
- De machtsaanspraken en zelfgemaakte wetten/regels van de Rooms-katholieke Kerk onterecht
waren.
- Alleen de Bijbel is richtinggevend. Mensen moeten de bijbel in hun eigen taal kunnen lezen
- Men komt niet in hemel door het kopen van aflaten. Alleen in god geloven brengt je in de hemel
- Afschaffen: pausschap, het celibaat, veel sacramenten, de heiligenverering en kloosterorde -> Staat
niks over in de Bijbel
Vulgaat= vertaling van de bijbel maar met allemaal fouten -> Luther vertaald hem zelf
Luther wil:
- Sola Fide: alleen het geloof
- Sola Gratia: alleen genade
- Sola Scriptura: alleen geschrift
Verschillen Lutheranisme en Calvinisme
- Lutheranen: Vorst is het hoofd van de kerk. Calvinisten: een gemeente van gekozen ouderen
bestuurd
- Bij Calvijnisme mogen burgers in opstand komen tegen de Vorst als deze handelt tegen ‘gods
gebod’
Wittenberg (1517)
- Luther spijkert 95 stellingen op de kerkdeur in Wittenberg.
Rijksdag in Worms (1521)
- Karel V roept Luther op om zijn kritiek terug te nemen.
- Karel V wil eenheid (centralisatie) en Luther werkt dat tegen
- Luther kreeg een vrijgeleide (hij kon ongestraft weggaan)
- Luther weigert zijn uitspraken te herroepen
- Karel verklaart Luther vogelvrij en verbied zijn werken -> Edict van Worms
Steun Duitse Vorsten?
Duitse Vorsten steunen Luther omdat:
- Zij werden hoofd van de kerk
- Ze konden kloosters sluiten en hun bezittingen claimen
- Volgens Luther moesten onderdanen hun vorst altijd gehoorzamen, ook als de vorst slecht was
Frederik de Wijze -> brengt Luther ter bescherming naar Wartburg
Bloedplakkaten (1550)
- Keihard aanpakken van Ketters (prostantisme)
- Ingesteld door Karel V
- Filips II zet deze plakkaten door
Vrede van Ausburg (1555)
- Einde van de lange godsdiensten strijd
- Vorsten bepalen de godsdienst in hun eigen gebied
- Karel V doet afstand van de troon -> zijn centralisatie politiek heeft gefaald
Nederland voor Karel V
- Nederlands gebied hoorde bij het Duitse rijk -> Duitse Koning/Keizer
- Verdeling: Hertogen, graven en bisschoppen
In de 14e/15e eeuw word Nederland een politieke eenheid door:
- Stedengroei sinds 12e eeuw
- Hertogen van Bourgondie willen les Pays Bas in hun bezit krijgen
Versterking van de positie van de steden/stedelijke burgerij zet zich door omdat:
- Sprake van gunstige ligging dus druk handelsverkeer
- Door handelsverkeer nam nijverheid toe
- Meer samenwerking tussen steden
Hertog Filips de Goede (1396-1467)
- Door oorlogen/erfenissen werd hij heer van groot deel van Nederland
- Eerste Bourgondische leider
- Gewesten waren zelfstandig t.o.v hun heer -> Stadsrechten
- Centralisatiebeleid -> Van de Gewesten een eenheid maken en zelf meer macht krijgen
Filips’ acties voor centralisatie:
- Verplaatsing hof naar centraal gelegen Brussel
- Aanstellen van Stadshouders als vertegenwoordigers in alle Hetogdommen/Graafschappen
- (1464) Instelling Statengeneraal in Brugge: Adel, geestelijkheid, burgerij met vertegenwoordigers
- Veel Gewesten tegen centralisatie (priveleges) -> Particularisme
Karel V (1500-1558)
- Karel van Habsburg
- Rijk waar de zon nooit ondergaat
- Duitse rijk -> Ferdinand (broer)
- Landsheer van de Nederlanden
- Centralisatie op religieus gebied -> iedereen katholiek, religie als bindmiddel
- Centralisatie op economisch gebied -> accijns, zorgt voor een geregelde geldstroom
Collaterale Raden (1531)
- Raad van State: zette regeringsbeleid uit. Bestond uit hoge edelen (eigenbelang)
- Geheime Raad: uitvoeren van beleid. Toezien dat wetten werden toegepast. Bestond uit juristen
die Karels volledige vertrouwen kregen
- Raad van Financien: voerde financieel beleid uit. Zij moesten voor een bede vragen bij de vorst
Steeds meer burgers in de raden i.p.v edelen (burgers kun je ontslaan)
De christelijke Kerk in West-Europa valt uiteen
Erasmus
- Humanist met kritiek op de katholieke kerk
- Kritiek op de aflatenhandel
- Wil GEEN splitsing van de kerk maar verbetering van binnen uit
, Luther (1500)
Kritiek van Luther:
- De machtsaanspraken en zelfgemaakte wetten/regels van de Rooms-katholieke Kerk onterecht
waren.
- Alleen de Bijbel is richtinggevend. Mensen moeten de bijbel in hun eigen taal kunnen lezen
- Men komt niet in hemel door het kopen van aflaten. Alleen in god geloven brengt je in de hemel
- Afschaffen: pausschap, het celibaat, veel sacramenten, de heiligenverering en kloosterorde -> Staat
niks over in de Bijbel
Vulgaat= vertaling van de bijbel maar met allemaal fouten -> Luther vertaald hem zelf
Luther wil:
- Sola Fide: alleen het geloof
- Sola Gratia: alleen genade
- Sola Scriptura: alleen geschrift
Verschillen Lutheranisme en Calvinisme
- Lutheranen: Vorst is het hoofd van de kerk. Calvinisten: een gemeente van gekozen ouderen
bestuurd
- Bij Calvijnisme mogen burgers in opstand komen tegen de Vorst als deze handelt tegen ‘gods
gebod’
Wittenberg (1517)
- Luther spijkert 95 stellingen op de kerkdeur in Wittenberg.
Rijksdag in Worms (1521)
- Karel V roept Luther op om zijn kritiek terug te nemen.
- Karel V wil eenheid (centralisatie) en Luther werkt dat tegen
- Luther kreeg een vrijgeleide (hij kon ongestraft weggaan)
- Luther weigert zijn uitspraken te herroepen
- Karel verklaart Luther vogelvrij en verbied zijn werken -> Edict van Worms
Steun Duitse Vorsten?
Duitse Vorsten steunen Luther omdat:
- Zij werden hoofd van de kerk
- Ze konden kloosters sluiten en hun bezittingen claimen
- Volgens Luther moesten onderdanen hun vorst altijd gehoorzamen, ook als de vorst slecht was
Frederik de Wijze -> brengt Luther ter bescherming naar Wartburg
Bloedplakkaten (1550)
- Keihard aanpakken van Ketters (prostantisme)
- Ingesteld door Karel V
- Filips II zet deze plakkaten door
Vrede van Ausburg (1555)
- Einde van de lange godsdiensten strijd
- Vorsten bepalen de godsdienst in hun eigen gebied
- Karel V doet afstand van de troon -> zijn centralisatie politiek heeft gefaald
