Observatietoets
Inhoudsopgave
Sensitiviteit – Ainsworth sensitiviteitsschaal .................................................................................................. 2
Ainsworth sensitivity scale ................................................................................................................................. 2
Wat is sensitiviteit? ............................................................................................................................................ 3
Voorbeeld video 1 sensitiviteit ........................................................................................................................... 4
Voorbeeld video 2 sensitiviteit ........................................................................................................................... 5
Voorbeeld video 3 .............................................................................................................................................. 6
Maaltijd interacties – Responsiveness to child feeding cues ........................................................................... 8
Verzadigingssignalen kind.................................................................................................................................. 8
Responsiviteit verzadigingssignalen ................................................................................................................... 8
Algemene aandachtspunten maaltijden .......................................................................................................... 10
Voorbeeld video 1 maaltijden .......................................................................................................................... 11
Voorbeeld video 2 maaltijden .......................................................................................................................... 12
Voorbeeldvideo 3 maaltijden ........................................................................................................................... 13
Disciplineren ................................................................................................................................................ 15
Handleiding disciplineren globale schalen ....................................................................................................... 15
Tips disciplineren uit het college ...................................................................................................................... 18
Voorbeelden disciplineren ................................................................................................................................ 19
Leergedrag in de klas – BOSS ........................................................................................................................ 20
Behavioral Observation of Students in School (BOSS) ...................................................................................... 20
Tips college BOSS ............................................................................................................................................. 21
Voorbeeld BOSS ................................................................................................................................................ 23
Klinische observatie: objectief observeren ................................................................................................... 24
1
,Sensitiviteit – Ainsworth sensitiviteitsschaal
Ainsworth sensitivity scale
Je kunt ook 2, 4, 6, 8 geven, geen halve punten
9 à highly sensitive (zeer gevoelig)
Deze moeder is uiterst fijn afgestemd op de signalen van haar kind en reageert hier snel en passend
op. Zij heeft “afgeronde” interacties met haar kind, waardoor de interactie soepel wordt voltooid en
zowel zij als haar kind zich tevreden voelen. Ziet hele subtiele signalen. Geluidjes nadoen.
Handgebaren worden gezien. Als kind wegkijkt, kijkt ouder mee.
7 à sensitive (gevoelig)
Deze moeder interpreteert de signalen van haar kind accuraat en reageert hier snel en passend op,
maar omdat zij mogelijk minder afgestemd is op subtielere gedragingen, zijn haar reacties niet altijd
even consequent snel of verfijnd passend. Duidelijke en ondubbelzinnige signalen worden echter niet
gemist of verkeerd geïnterpreteerd en haar interacties zijn nooit ernstig uit de pas met het tempo, de
toestand en de signalen van haar kind. Subtiele signalen worden minder vaak gezien of soms
vergeten.
5 à inconsistently sensitive (inconsistente gevoeligheid)
Hoewel deze moeder soms behoorlijk sensitief kan zijn, zijn er ook perioden waarin zij ongevoelig is
voor de signalen van haar kind. Soms reageert zij snel en passend op de communicatie van haar kind
en in de meeste opzichten, maar op andere momenten en in andere opzichten reageert zij traag of
niet passend. Over het geheel genomen is zij echter vaker sensitief dan insensitief. Ene keer denk je:
oh dit is goed. Andere keer twijfel je.
3 à insensitive (ongevoelig)
Deze moeder slaagt er vaak niet in om op een passende en/of tijdige manier te reageren op de
communicatie van haar kind. Zij lijkt moeite te hebben om de situatie vanuit het perspectief van haar
kind te bekijken. Deze moeder is echter niet zo consequent of alomvattend insensitief als moeders
met nog lagere beoordelingen. Wanneer de wensen van de baby niet te sterk afwijken van die van de
moeder, of wanneer de baby zeer duidelijk en dwingend communiceert, kan deze moeder toch enig
sensitief gedrag laten zien.
Moeite om vanuit het oogpunt van het kind te handelen: zij denken te weten wat het kind nodig
heeft en kijken niet goed wat het kind laat zien/welke signalen het kind geeft. Handelen vaak vanuit
hun eigen oogpunt. Als de baby echt van streek is of op een duidelijke/krachtige manier
communiceert, kan de moeder gedrag wel aanpassen.
1 à highly insensitive (zeer ongevoelig)
De extreem insensitieve moeder lijkt vrijwel uitsluitend gericht op haar eigen wensen en bezigheden.
Haar initiaties van interactie worden grotendeels ingegeven of gestuurd door signalen vanuit
haarzelf. Als deze aansluiten bij de signalen van haar kind, is dat vaak niet meer dan toeval. Wanneer
signalen intens genoeg zijn of vaak genoeg worden herhaald, reageert zij wel, maar haar reactie is
qua aard niet passend of gefragmenteerd en onvolledig.
Een ouder ziet het signaal van het kind niet en reageert daar ook niet op. Soms gaat het toevallig
goed, maar dat is dan toeval.
Je kunt het makkelijker groeperen:
• 7-8-9 à sensitief
• 4-5-6 à inconsistent sensitief
• 1-2-3 à insensitief
2
, Wat is sensitiviteit?
Deze schaal beschrijft in hoeverre een moeder (ouder) in staat is om de signalen van haar baby waar
te nemen, correct te interpreteren en daar passend en tijdig op te reageren. Sensitiviteit bestaat uit
vier essentiële componenten:
1. Bewustzijn van signalen
De sensitieve ouder is toegankelijk en merkt ook subtiele signalen van de baby op. Ouders
met een hoge “drempel” nemen alleen duidelijke, sterke signalen waar of missen signalen
volledig.
2. Accurate interpretatie
De ouder begrijpt wat de signalen van de baby betekenen en vervormt deze niet door eigen
wensen, stemming of defensieve mechanismen (zoals ontkenning of projectie). Empathie is
hierbij cruciaal: de ouder moet zich kunnen verplaatsen in het perspectief van de baby.
3. Passende reactie
De reactie sluit aan bij de behoefte en toestand van de baby. Een sensitieve ouder biedt
troost bij distress, sociale interactie bij contactzoeken en ruimte bij exploratie. Over- of
onderstimulatie wordt vermeden.
4. Snelle (contingente) reactie
De reactie volgt tijdig op het signaal, zodat de baby een verband kan leggen tussen zijn
gedrag en de reactie van de ouder. Te late reacties worden door de baby niet als
samenhangend ervaren.
Daarnaast is het belangrijk dat interacties afgerond en volledig zijn: de baby is na troosten echt
gerustgesteld, na contact zoeken tevreden, en na interactie in staat zichzelf te vermaken.
Rigide schema’s en handelen “op de klok” in plaats van afgestemd op het ritme van de baby worden
gezien als insensitief.
Sensitiviteit verwijst naar het vermogen van een ouder om signalen van het kind op te merken,
correct te interpreteren en daar snel en passend op te reageren.
3
Inhoudsopgave
Sensitiviteit – Ainsworth sensitiviteitsschaal .................................................................................................. 2
Ainsworth sensitivity scale ................................................................................................................................. 2
Wat is sensitiviteit? ............................................................................................................................................ 3
Voorbeeld video 1 sensitiviteit ........................................................................................................................... 4
Voorbeeld video 2 sensitiviteit ........................................................................................................................... 5
Voorbeeld video 3 .............................................................................................................................................. 6
Maaltijd interacties – Responsiveness to child feeding cues ........................................................................... 8
Verzadigingssignalen kind.................................................................................................................................. 8
Responsiviteit verzadigingssignalen ................................................................................................................... 8
Algemene aandachtspunten maaltijden .......................................................................................................... 10
Voorbeeld video 1 maaltijden .......................................................................................................................... 11
Voorbeeld video 2 maaltijden .......................................................................................................................... 12
Voorbeeldvideo 3 maaltijden ........................................................................................................................... 13
Disciplineren ................................................................................................................................................ 15
Handleiding disciplineren globale schalen ....................................................................................................... 15
Tips disciplineren uit het college ...................................................................................................................... 18
Voorbeelden disciplineren ................................................................................................................................ 19
Leergedrag in de klas – BOSS ........................................................................................................................ 20
Behavioral Observation of Students in School (BOSS) ...................................................................................... 20
Tips college BOSS ............................................................................................................................................. 21
Voorbeeld BOSS ................................................................................................................................................ 23
Klinische observatie: objectief observeren ................................................................................................... 24
1
,Sensitiviteit – Ainsworth sensitiviteitsschaal
Ainsworth sensitivity scale
Je kunt ook 2, 4, 6, 8 geven, geen halve punten
9 à highly sensitive (zeer gevoelig)
Deze moeder is uiterst fijn afgestemd op de signalen van haar kind en reageert hier snel en passend
op. Zij heeft “afgeronde” interacties met haar kind, waardoor de interactie soepel wordt voltooid en
zowel zij als haar kind zich tevreden voelen. Ziet hele subtiele signalen. Geluidjes nadoen.
Handgebaren worden gezien. Als kind wegkijkt, kijkt ouder mee.
7 à sensitive (gevoelig)
Deze moeder interpreteert de signalen van haar kind accuraat en reageert hier snel en passend op,
maar omdat zij mogelijk minder afgestemd is op subtielere gedragingen, zijn haar reacties niet altijd
even consequent snel of verfijnd passend. Duidelijke en ondubbelzinnige signalen worden echter niet
gemist of verkeerd geïnterpreteerd en haar interacties zijn nooit ernstig uit de pas met het tempo, de
toestand en de signalen van haar kind. Subtiele signalen worden minder vaak gezien of soms
vergeten.
5 à inconsistently sensitive (inconsistente gevoeligheid)
Hoewel deze moeder soms behoorlijk sensitief kan zijn, zijn er ook perioden waarin zij ongevoelig is
voor de signalen van haar kind. Soms reageert zij snel en passend op de communicatie van haar kind
en in de meeste opzichten, maar op andere momenten en in andere opzichten reageert zij traag of
niet passend. Over het geheel genomen is zij echter vaker sensitief dan insensitief. Ene keer denk je:
oh dit is goed. Andere keer twijfel je.
3 à insensitive (ongevoelig)
Deze moeder slaagt er vaak niet in om op een passende en/of tijdige manier te reageren op de
communicatie van haar kind. Zij lijkt moeite te hebben om de situatie vanuit het perspectief van haar
kind te bekijken. Deze moeder is echter niet zo consequent of alomvattend insensitief als moeders
met nog lagere beoordelingen. Wanneer de wensen van de baby niet te sterk afwijken van die van de
moeder, of wanneer de baby zeer duidelijk en dwingend communiceert, kan deze moeder toch enig
sensitief gedrag laten zien.
Moeite om vanuit het oogpunt van het kind te handelen: zij denken te weten wat het kind nodig
heeft en kijken niet goed wat het kind laat zien/welke signalen het kind geeft. Handelen vaak vanuit
hun eigen oogpunt. Als de baby echt van streek is of op een duidelijke/krachtige manier
communiceert, kan de moeder gedrag wel aanpassen.
1 à highly insensitive (zeer ongevoelig)
De extreem insensitieve moeder lijkt vrijwel uitsluitend gericht op haar eigen wensen en bezigheden.
Haar initiaties van interactie worden grotendeels ingegeven of gestuurd door signalen vanuit
haarzelf. Als deze aansluiten bij de signalen van haar kind, is dat vaak niet meer dan toeval. Wanneer
signalen intens genoeg zijn of vaak genoeg worden herhaald, reageert zij wel, maar haar reactie is
qua aard niet passend of gefragmenteerd en onvolledig.
Een ouder ziet het signaal van het kind niet en reageert daar ook niet op. Soms gaat het toevallig
goed, maar dat is dan toeval.
Je kunt het makkelijker groeperen:
• 7-8-9 à sensitief
• 4-5-6 à inconsistent sensitief
• 1-2-3 à insensitief
2
, Wat is sensitiviteit?
Deze schaal beschrijft in hoeverre een moeder (ouder) in staat is om de signalen van haar baby waar
te nemen, correct te interpreteren en daar passend en tijdig op te reageren. Sensitiviteit bestaat uit
vier essentiële componenten:
1. Bewustzijn van signalen
De sensitieve ouder is toegankelijk en merkt ook subtiele signalen van de baby op. Ouders
met een hoge “drempel” nemen alleen duidelijke, sterke signalen waar of missen signalen
volledig.
2. Accurate interpretatie
De ouder begrijpt wat de signalen van de baby betekenen en vervormt deze niet door eigen
wensen, stemming of defensieve mechanismen (zoals ontkenning of projectie). Empathie is
hierbij cruciaal: de ouder moet zich kunnen verplaatsen in het perspectief van de baby.
3. Passende reactie
De reactie sluit aan bij de behoefte en toestand van de baby. Een sensitieve ouder biedt
troost bij distress, sociale interactie bij contactzoeken en ruimte bij exploratie. Over- of
onderstimulatie wordt vermeden.
4. Snelle (contingente) reactie
De reactie volgt tijdig op het signaal, zodat de baby een verband kan leggen tussen zijn
gedrag en de reactie van de ouder. Te late reacties worden door de baby niet als
samenhangend ervaren.
Daarnaast is het belangrijk dat interacties afgerond en volledig zijn: de baby is na troosten echt
gerustgesteld, na contact zoeken tevreden, en na interactie in staat zichzelf te vermaken.
Rigide schema’s en handelen “op de klok” in plaats van afgestemd op het ritme van de baby worden
gezien als insensitief.
Sensitiviteit verwijst naar het vermogen van een ouder om signalen van het kind op te merken,
correct te interpreteren en daar snel en passend op te reageren.
3
