1.1 Micro en macro
Macro-economie is hoe alle markten samenwerken en de invloed van de overheid op de
gehele economie.
Geaggregeerde waarden
Bij macro-economie wordt gekeken naar macro-economische kengetallen: economische
waarden die de economie als geheel beschrijven. Het zijn meestal geaggregeerde waarden:
de optelsom van alle onderliggende individuele waarden, zoals export, import, vraag en
aanbod van arbeid. Daarbij werden de waarden van de markten opgeteld. De export van
Nederland is de optelsom van alle export van individuele markten in Nederland.
1.2 Bruto binnenlands product: de objectieve methode
Een belangrijk macro-economisch kengetal is het bruto binnenlands product (bbp). Dat
wordt gedefinieerd als de waarde van alle in een land geproduceerde goederen en diensten
in een jaar. Of: de totale toegevoegde waarde van een land in een jaar. Het is ook wel een
indicator voor wat het land in een jaar voortbrengt: het nationaal inkomen.
Berekenen van het bbp
Je kan het berekenen op de objectieve methode (via toegevoegde waarde), de subjectieve
methode (via de beloning van productiefactoren) en de bestedingsmethode (via de
bestedingen).
De objectieve methode
Stel je voor, een automonteur koop goederen in, zoals schroeven en voorruiten, en hij maakt
er een auto van, dan is de auto meer waard dan alle spullen los. Dus de automonteur heeft
waarde toegevoegd aan de losse onderdelen. Het verschil tussen de waarde van het
eindproduct en de waarde van de ingekochte goederen en diensten is de bruto toegevoegde
waarde. Oftewel: bruto toegevoegde waarde = TO - kosten ingekochte goederen en
diensten.
Afschrijvingen
De machines van een autofabrikant moeten uiteindelijk vervangen worden. Die
afschrijvingen verlagen de waarde van de kapitaalgoederen. Productie voegt dus niet alleen
waarde toe, maar zorgt ook voor waardevermindering. Bij netto toegevoegde waarde wordt
er dus wel daarmee rekening gehouden: netto toegevoegde waarde = bruto toegevoegde
waarde - afschrijvingen.
De toegevoegde waarde van de overheid
De overheid voegt allemaal waarde toe aan het onderwijs en overheidstaken, zoals de
rechterlijke macht, het leger en de kustbewaking. Die worden niet op een markt verhandeld,
dus je kan er geen TO van berekenen. De toegevoegde waarde van de overheid is dus de
optelsom van alle ambtenarensalarissen.
Het bbp volgens de objectieve methode
Bruto binnenlandsproduct = optelsom alle bruto toegevoegde waarden + alle
ambtenarensalarissen.
Als je daarvan alle afschrijvingen vanaf trekt, ontstaat het netto binnenlands product (nbp):
de optelsom van alle netto toegevoegde waarden die in een land in een jaar worden
gecreëerd:
netto binnenlands product = bbp - afschrijvingen
, 1.3 Bruto binnenlands product: de subjectieve methode
De subjectieve methode gaat via de primaire inkomens: de beloningen door de
productiefactoren. Het idee hierachter is dat het netto binnenlands product volledig wordt
uitbetaald aan degenen die de productiefactoren leveren. Iemand die arbeid levert krijgt
loon. De optelsom van alle primaire inkomens is het totale bedrag dat in een land aan
inkomen verdiend wordt: het netto binnenlands inkomen (nbi). Er geldt dus nbp = nbi. Een
uitkering is een herverdeling van het nbi.
Macro-economische productiefactoren
De productiefactoren in de macro-economie zijn Arbeid, Natuur, Kapitaal en
Ondernemerschap (ANKO). Je hebt voor kapitaal twee soorten: fysiek en financieel. Het
primaire inkomen zijn: loon, pacht, huur/rente en winst.
De subjectieve methode
Het nbi = nbp. Het bbp = nbp + afschrijvingen = nbi + afschrijvingen. Het netto binnenlands
inkomen plus afschrijvingen is dus het bruto binnenlands inkomen (bbi). Y = de som primaire
inkomens
1.4 Categoriale inkomensverdeling
Inkomensquota
● Winstquote = winst / netto binnenlands inkomen* 100
● Pachtquote = pacht/ nbi* 100
● Interestquote = interest / nbi* 100
Kapitaalinkomensquote (KIQ) = Kapitaalinkomen / nbi * 100% = winstquote + interestquote +
pachtquote. Denk aan een kapitalist, die de rest in handen heeft, naast loon.
Arbeidsinkomen
● Loonquote = loon / nbi *100
Daarin wordt de winst van een eenmanszaak niet meegenomen, terwijl het wel het loon is.
Het arbeidsinkomen is het looninkomen + winst van zzp.
● Arbeidsinkomensquote (AIQ) = arbeidsinkomen / nbi * 100
KIQ + AIQ = 100%
Loonmatiging: stijging lonen < loonruimte
● Loonruimte: Maximaal beschikbare ruimte voor loonsverhoging, opdat bedrijven er
niet op achteruit gaan.
● Loonstijging = loonruimte: AIQ blijft gelijk, want stijging van productiewaarde = de
stijging van de lonen
● Loonmatiging = loonstijging < loonruimte: AIQ daalt ,want stijging productieruimte <
stijging lonen.
2.1 Algemeen evenwicht
Wederzijdse afhankelijk van markten zijn in de economische kringloop heel belangrijk.
Hiermee kan je het bbp op de derde manier berekenen: via de bestedingsmethode. Als alle
markten tegelijkertijd in evenwicht zijn, is er sprake van algemeen evenwicht. Op iedere
markt zorgen de krachten van vraag en aanbod er de hele tijd voordat de prijs verandert,
zodat de markt in evenwicht is. Loonbelasting verhoogt:
● Werknemers houden netto minder over -> minder arbeidsaanbod -> loon stijgt naar
W2 en arbeid daalt naar L2
● Hogere loonkosten -> productiefactor arbeid is duurder -> productprijs hoger ->
productaanbod daalt -> prijs stijgt naar P2 en arbeid daalt naar Q2
Macro-economie is hoe alle markten samenwerken en de invloed van de overheid op de
gehele economie.
Geaggregeerde waarden
Bij macro-economie wordt gekeken naar macro-economische kengetallen: economische
waarden die de economie als geheel beschrijven. Het zijn meestal geaggregeerde waarden:
de optelsom van alle onderliggende individuele waarden, zoals export, import, vraag en
aanbod van arbeid. Daarbij werden de waarden van de markten opgeteld. De export van
Nederland is de optelsom van alle export van individuele markten in Nederland.
1.2 Bruto binnenlands product: de objectieve methode
Een belangrijk macro-economisch kengetal is het bruto binnenlands product (bbp). Dat
wordt gedefinieerd als de waarde van alle in een land geproduceerde goederen en diensten
in een jaar. Of: de totale toegevoegde waarde van een land in een jaar. Het is ook wel een
indicator voor wat het land in een jaar voortbrengt: het nationaal inkomen.
Berekenen van het bbp
Je kan het berekenen op de objectieve methode (via toegevoegde waarde), de subjectieve
methode (via de beloning van productiefactoren) en de bestedingsmethode (via de
bestedingen).
De objectieve methode
Stel je voor, een automonteur koop goederen in, zoals schroeven en voorruiten, en hij maakt
er een auto van, dan is de auto meer waard dan alle spullen los. Dus de automonteur heeft
waarde toegevoegd aan de losse onderdelen. Het verschil tussen de waarde van het
eindproduct en de waarde van de ingekochte goederen en diensten is de bruto toegevoegde
waarde. Oftewel: bruto toegevoegde waarde = TO - kosten ingekochte goederen en
diensten.
Afschrijvingen
De machines van een autofabrikant moeten uiteindelijk vervangen worden. Die
afschrijvingen verlagen de waarde van de kapitaalgoederen. Productie voegt dus niet alleen
waarde toe, maar zorgt ook voor waardevermindering. Bij netto toegevoegde waarde wordt
er dus wel daarmee rekening gehouden: netto toegevoegde waarde = bruto toegevoegde
waarde - afschrijvingen.
De toegevoegde waarde van de overheid
De overheid voegt allemaal waarde toe aan het onderwijs en overheidstaken, zoals de
rechterlijke macht, het leger en de kustbewaking. Die worden niet op een markt verhandeld,
dus je kan er geen TO van berekenen. De toegevoegde waarde van de overheid is dus de
optelsom van alle ambtenarensalarissen.
Het bbp volgens de objectieve methode
Bruto binnenlandsproduct = optelsom alle bruto toegevoegde waarden + alle
ambtenarensalarissen.
Als je daarvan alle afschrijvingen vanaf trekt, ontstaat het netto binnenlands product (nbp):
de optelsom van alle netto toegevoegde waarden die in een land in een jaar worden
gecreëerd:
netto binnenlands product = bbp - afschrijvingen
, 1.3 Bruto binnenlands product: de subjectieve methode
De subjectieve methode gaat via de primaire inkomens: de beloningen door de
productiefactoren. Het idee hierachter is dat het netto binnenlands product volledig wordt
uitbetaald aan degenen die de productiefactoren leveren. Iemand die arbeid levert krijgt
loon. De optelsom van alle primaire inkomens is het totale bedrag dat in een land aan
inkomen verdiend wordt: het netto binnenlands inkomen (nbi). Er geldt dus nbp = nbi. Een
uitkering is een herverdeling van het nbi.
Macro-economische productiefactoren
De productiefactoren in de macro-economie zijn Arbeid, Natuur, Kapitaal en
Ondernemerschap (ANKO). Je hebt voor kapitaal twee soorten: fysiek en financieel. Het
primaire inkomen zijn: loon, pacht, huur/rente en winst.
De subjectieve methode
Het nbi = nbp. Het bbp = nbp + afschrijvingen = nbi + afschrijvingen. Het netto binnenlands
inkomen plus afschrijvingen is dus het bruto binnenlands inkomen (bbi). Y = de som primaire
inkomens
1.4 Categoriale inkomensverdeling
Inkomensquota
● Winstquote = winst / netto binnenlands inkomen* 100
● Pachtquote = pacht/ nbi* 100
● Interestquote = interest / nbi* 100
Kapitaalinkomensquote (KIQ) = Kapitaalinkomen / nbi * 100% = winstquote + interestquote +
pachtquote. Denk aan een kapitalist, die de rest in handen heeft, naast loon.
Arbeidsinkomen
● Loonquote = loon / nbi *100
Daarin wordt de winst van een eenmanszaak niet meegenomen, terwijl het wel het loon is.
Het arbeidsinkomen is het looninkomen + winst van zzp.
● Arbeidsinkomensquote (AIQ) = arbeidsinkomen / nbi * 100
KIQ + AIQ = 100%
Loonmatiging: stijging lonen < loonruimte
● Loonruimte: Maximaal beschikbare ruimte voor loonsverhoging, opdat bedrijven er
niet op achteruit gaan.
● Loonstijging = loonruimte: AIQ blijft gelijk, want stijging van productiewaarde = de
stijging van de lonen
● Loonmatiging = loonstijging < loonruimte: AIQ daalt ,want stijging productieruimte <
stijging lonen.
2.1 Algemeen evenwicht
Wederzijdse afhankelijk van markten zijn in de economische kringloop heel belangrijk.
Hiermee kan je het bbp op de derde manier berekenen: via de bestedingsmethode. Als alle
markten tegelijkertijd in evenwicht zijn, is er sprake van algemeen evenwicht. Op iedere
markt zorgen de krachten van vraag en aanbod er de hele tijd voordat de prijs verandert,
zodat de markt in evenwicht is. Loonbelasting verhoogt:
● Werknemers houden netto minder over -> minder arbeidsaanbod -> loon stijgt naar
W2 en arbeid daalt naar L2
● Hogere loonkosten -> productiefactor arbeid is duurder -> productprijs hoger ->
productaanbod daalt -> prijs stijgt naar P2 en arbeid daalt naar Q2
