OHBO05 Doelbewust
voorlichten in de
gezondheidszorg
Medicatieveiligheid voor ouderen in
de thuissituatie
Lisanne Valentijn - Wiggers
Regina Euverman - Suijker
Saxion Parttime School Verpleegkunde
Enschede
27 juni 2025
OHBO05 Doelbewust voorlichten in de gezondheidszorg
Max. 10 A4
Regina Euverman – Suijker
0|P a g i n a
,VOORWOORD
Voor u ligt het draaiboek Medicatieveiligheid voor ouderen in de thuissituatie. Dit draaiboek is opgesteld met als
doel om ouderen en hun naasten beter te informeren over het veilig gebruik van medicijnen. Het is in de praktijk
gebruikt als basis voor voorlichtingsbijeenkomsten binnen de wijkverpleging. Tevens is er een video-opname
gemaakt van de gegeven voorlichting.
In de thuissituatie komt het regelmatig voor dat mensen, met name ouderen, hun medicatie vergeten in te nemen.
Soms wordt een dosis overgeslagen of weten mensen niet meer zeker of ze hun medicatie al hebben ingenomen.
In andere gevallen wordt medicatie verkeerd ingenomen of op een verkeerd tijdstip. Dit kan leiden tot onveilige
situaties en gezondheidsrisico’s.
Door vooraf goede voorlichting te geven over het juiste gebruik van medicijnen, kunnen dit soort fouten worden
voorkomen. Het vergroten van kennis en bewustwording bij zowel cliënten als hun familie en mantelzorgers
speelt hierbij een belangrijke rol.
Er zijn daarnaast ook verschillende hulpmiddelen beschikbaar die de medicatieveiligheid thuis kunnen
verbeteren. Denk hierbij aan medicijndozen met dagindeling, medicijnwekkers, apps die herinneringen geven, en
automatische medicijndispensers. Deze hulpmiddelen kunnen helpen om medicatie op het juiste moment en in de
juiste dosering in te nemen, en zo de kans op fouten te verkleinen.
Medicatieveiligheid is een belangrijk thema binnen de gezondheidszorg en vraagt om continue aandacht. Met dit
draaiboek hoop ik bij te dragen aan het bevorderen van veilige medicatiepraktijken thuis en aan het ondersteunen
van ouderen en hun netwerk bij het verantwoord omgaan met medicijnen.
Tijdens het opstellen van dit draaiboek is gebruikgemaakt van ChatGPT (OpenAI, 2025) als ondersteunend
hulpmiddel voor het controleren van spelling en grammatica in de Nederlandse taal.
1|P a g i n a
,INHOUDSOPGAVE
Deel I Methodisch beoordelen bestaand preventieprogramma ........................................................................................ 3
Reach (bereik) ..................................................................................................................................................................... 3
Effectiveness (effectiviteit) ................................................................................................................................................. 3
Adoption (adoptie) .............................................................................................................................................................. 3
Implementation (implementatie) ....................................................................................................................................... 4
Maintenance (borging) ....................................................................................................................................................... 4
Conclusie ............................................................................................................................................................................. 4
Deel II Draaiboek 6 .................................................................................................................................................................. 5
Inleiding ................................................................................................................................................................................ 5
Hoofdstuk 1: Gezondheidskundige analyse ....................................................................................................................... 6
1.1 Inleiding ......................................................................................................................................................................... 6
1.2 Gezondheidskundige analyse a.d.h.v. Lalonde ....................................................................................................... 6
1.2.1 Epidemiologie ....................................................................................................................................................... 6
1.2.2 Lalonde’s Health Field (sassen, 2022).............................................................................................................. 6
1.2.3 ASE – model ......................................................................................................................................................... 6
1.3 Gedrags- en veranderdoelen...................................................................................................................................... 8
Einddoel van de voorlichting ........................................................................................................................................ 8
Gedragsgdoelen............................................................................................................................................................. 8
Hoofdstuk 2 Draaiboek ......................................................................................................................................................... 11
2.1 Inhoud van de groepsvoorlichting afgestemd op de doelgroep ........................................................................... 11
2.2 Volledigheid van het draaiboek (herhaalbaarheid van de voorlichting) .................. Error! Bookmark not defined.
Draaiboek groepsvoorlichting: Medicatieveiligheid bij ouderen thuis. .................................................................. 12
Literatuurlijst ........................................................................................................................................................................... 15
Bijlagen ................................................................................................................................................................................... 17
Bijlage A .............................................................................................................................................................................. 17
Bijlage B ............................................................................................................................................................................... 18
Bijlage C ............................................................................................................................................................................... 22
Bijlage D ............................................................................................................................................................................... 22
Bijlage E ............................................................................................................................................................................... 23
Bijlage F ............................................................................................................................................................................... 29
Bijlage G ............................................................................................................................................................................... 30
2|P a g i n a
, DEEL I METHODISCH BEOORDELEN BESTAAND PREVENTIEPROGRAMMA
Voor de methodische beoordeling is gekozen voor het valpreventieprogramma Vallen Verleden Tijd van
VeiligheidNL (VeiligheidNL, z.d.). Dit programma sluit goed aan bij de doelgroep binnen de wijkverpleging en
hanteert een gedragsgerichte aanpak ter voorkoming van valincidenten bij ouderen.
De beoordeling is uitgevoerd met behulp van het RE-AIM-model (Vlaams Instituut Gezond Leven vzw, 2017). Dit
model is gekozen omdat het inzicht biedt in zowel de effectiviteit als de implementatie en borging van interventies
op populatieniveau.
REACH (BEREIK)
De doelgroep:
De doelgroep waarvoor het preventieprogramma voornamelijk gebruikt wordt zijn thuiswonende ouderen van 65
jaar en ouder met een verhoogd risico op vallen.
Elke vijf minuten raakt een 65-plusser gewond door een valongeval en komt op de spoedeisende hulp terecht.
Kenmerken van de doelgroep:
De deelnemers van het preventieprogramma zijn vaak ouderen die nog zelfstandig wonen, soms met (lichte)
mobiliteitsproblemen of chronische aandoeningen. Mannen en vrouwen nemen beide deel aan dit
preventieprogramma.
Representativiteit:
De doelgroep is representatief voor de oudere doelgroep met een verhoogd valrisico. Er wordt via huisartsen,
fysiotherapeuten en wijkverpleegkundigen actief geworden wat ervoor zorgt dat de deelnemers veel diversiteit
hebben.
Aanbod en bereik:
Veiligheid.nl levert maatwerk met een doelgerichte aanpak gebaseerd op gedragskennis. Interventies worden
breed aangeboden en geïmplementeerd via advies, trainingen campagnes en praktische tools.
EFFECTIVENESS (EFFECTIVITEIT )
Belangrijke uitkomsten:
Verbeteringen van spierkracht, balans en meer zelfvertrouwen. Verminderen van het aantal valincidenten.
Gerealiseerde effecten:
Gemiddeld hebben de deelnemers die deel hebben genomen aan het preventieprogramma 23% (VeiligheidNL,
z.d.-b) minder incidenten en een toename van fysieke activiteit en zelfstandigheid
Bijwerkingen/negatieve effecten:
Er zijn geen ernstige bijwerkingen gemeld. Enkele deelnemers ervoeren tijdelijke spierpijn of vermoeidheid.
Tevredenheid van de deelnemers:
De deelnemers zijn over het algemeen tevreden. Vooral over het sociale aspect, de begeleiding en de praktische
toepasbaarheid van de oefeningen.
ADOPTION (ADOPTIE)
Ontwikkelaar
Het programma is ontwikkeld door Veiligheid.nl, een onafhankelijke stichting met een ANBI-status. De organisatie
heeft geen winstoogmerk en richt zich op letselpreventie en gedragsverandering (Home | VeiligheidNL, z.d.).
Betrokken instellingen/organisaties:
Gemeenten, de GGD, fysiotherapeuten, huisartsen, buurthuizen/wijkcentra en welzijnsorganisaties.
Aantal en percentage van adoptie:
Het programma is in meerdere gemeenten uitgerold. Een exact percentage is onbekend, maar er is een stijgende
adoptie sinds de landelijke stimulering van de valpreventie in 2023.
Representativiteit:
Deelnemende instellingen zijn representatief voor de eerstelijnszorg en welzijnssector met focus op ouderen.
3|P a g i n a
voorlichten in de
gezondheidszorg
Medicatieveiligheid voor ouderen in
de thuissituatie
Lisanne Valentijn - Wiggers
Regina Euverman - Suijker
Saxion Parttime School Verpleegkunde
Enschede
27 juni 2025
OHBO05 Doelbewust voorlichten in de gezondheidszorg
Max. 10 A4
Regina Euverman – Suijker
0|P a g i n a
,VOORWOORD
Voor u ligt het draaiboek Medicatieveiligheid voor ouderen in de thuissituatie. Dit draaiboek is opgesteld met als
doel om ouderen en hun naasten beter te informeren over het veilig gebruik van medicijnen. Het is in de praktijk
gebruikt als basis voor voorlichtingsbijeenkomsten binnen de wijkverpleging. Tevens is er een video-opname
gemaakt van de gegeven voorlichting.
In de thuissituatie komt het regelmatig voor dat mensen, met name ouderen, hun medicatie vergeten in te nemen.
Soms wordt een dosis overgeslagen of weten mensen niet meer zeker of ze hun medicatie al hebben ingenomen.
In andere gevallen wordt medicatie verkeerd ingenomen of op een verkeerd tijdstip. Dit kan leiden tot onveilige
situaties en gezondheidsrisico’s.
Door vooraf goede voorlichting te geven over het juiste gebruik van medicijnen, kunnen dit soort fouten worden
voorkomen. Het vergroten van kennis en bewustwording bij zowel cliënten als hun familie en mantelzorgers
speelt hierbij een belangrijke rol.
Er zijn daarnaast ook verschillende hulpmiddelen beschikbaar die de medicatieveiligheid thuis kunnen
verbeteren. Denk hierbij aan medicijndozen met dagindeling, medicijnwekkers, apps die herinneringen geven, en
automatische medicijndispensers. Deze hulpmiddelen kunnen helpen om medicatie op het juiste moment en in de
juiste dosering in te nemen, en zo de kans op fouten te verkleinen.
Medicatieveiligheid is een belangrijk thema binnen de gezondheidszorg en vraagt om continue aandacht. Met dit
draaiboek hoop ik bij te dragen aan het bevorderen van veilige medicatiepraktijken thuis en aan het ondersteunen
van ouderen en hun netwerk bij het verantwoord omgaan met medicijnen.
Tijdens het opstellen van dit draaiboek is gebruikgemaakt van ChatGPT (OpenAI, 2025) als ondersteunend
hulpmiddel voor het controleren van spelling en grammatica in de Nederlandse taal.
1|P a g i n a
,INHOUDSOPGAVE
Deel I Methodisch beoordelen bestaand preventieprogramma ........................................................................................ 3
Reach (bereik) ..................................................................................................................................................................... 3
Effectiveness (effectiviteit) ................................................................................................................................................. 3
Adoption (adoptie) .............................................................................................................................................................. 3
Implementation (implementatie) ....................................................................................................................................... 4
Maintenance (borging) ....................................................................................................................................................... 4
Conclusie ............................................................................................................................................................................. 4
Deel II Draaiboek 6 .................................................................................................................................................................. 5
Inleiding ................................................................................................................................................................................ 5
Hoofdstuk 1: Gezondheidskundige analyse ....................................................................................................................... 6
1.1 Inleiding ......................................................................................................................................................................... 6
1.2 Gezondheidskundige analyse a.d.h.v. Lalonde ....................................................................................................... 6
1.2.1 Epidemiologie ....................................................................................................................................................... 6
1.2.2 Lalonde’s Health Field (sassen, 2022).............................................................................................................. 6
1.2.3 ASE – model ......................................................................................................................................................... 6
1.3 Gedrags- en veranderdoelen...................................................................................................................................... 8
Einddoel van de voorlichting ........................................................................................................................................ 8
Gedragsgdoelen............................................................................................................................................................. 8
Hoofdstuk 2 Draaiboek ......................................................................................................................................................... 11
2.1 Inhoud van de groepsvoorlichting afgestemd op de doelgroep ........................................................................... 11
2.2 Volledigheid van het draaiboek (herhaalbaarheid van de voorlichting) .................. Error! Bookmark not defined.
Draaiboek groepsvoorlichting: Medicatieveiligheid bij ouderen thuis. .................................................................. 12
Literatuurlijst ........................................................................................................................................................................... 15
Bijlagen ................................................................................................................................................................................... 17
Bijlage A .............................................................................................................................................................................. 17
Bijlage B ............................................................................................................................................................................... 18
Bijlage C ............................................................................................................................................................................... 22
Bijlage D ............................................................................................................................................................................... 22
Bijlage E ............................................................................................................................................................................... 23
Bijlage F ............................................................................................................................................................................... 29
Bijlage G ............................................................................................................................................................................... 30
2|P a g i n a
, DEEL I METHODISCH BEOORDELEN BESTAAND PREVENTIEPROGRAMMA
Voor de methodische beoordeling is gekozen voor het valpreventieprogramma Vallen Verleden Tijd van
VeiligheidNL (VeiligheidNL, z.d.). Dit programma sluit goed aan bij de doelgroep binnen de wijkverpleging en
hanteert een gedragsgerichte aanpak ter voorkoming van valincidenten bij ouderen.
De beoordeling is uitgevoerd met behulp van het RE-AIM-model (Vlaams Instituut Gezond Leven vzw, 2017). Dit
model is gekozen omdat het inzicht biedt in zowel de effectiviteit als de implementatie en borging van interventies
op populatieniveau.
REACH (BEREIK)
De doelgroep:
De doelgroep waarvoor het preventieprogramma voornamelijk gebruikt wordt zijn thuiswonende ouderen van 65
jaar en ouder met een verhoogd risico op vallen.
Elke vijf minuten raakt een 65-plusser gewond door een valongeval en komt op de spoedeisende hulp terecht.
Kenmerken van de doelgroep:
De deelnemers van het preventieprogramma zijn vaak ouderen die nog zelfstandig wonen, soms met (lichte)
mobiliteitsproblemen of chronische aandoeningen. Mannen en vrouwen nemen beide deel aan dit
preventieprogramma.
Representativiteit:
De doelgroep is representatief voor de oudere doelgroep met een verhoogd valrisico. Er wordt via huisartsen,
fysiotherapeuten en wijkverpleegkundigen actief geworden wat ervoor zorgt dat de deelnemers veel diversiteit
hebben.
Aanbod en bereik:
Veiligheid.nl levert maatwerk met een doelgerichte aanpak gebaseerd op gedragskennis. Interventies worden
breed aangeboden en geïmplementeerd via advies, trainingen campagnes en praktische tools.
EFFECTIVENESS (EFFECTIVITEIT )
Belangrijke uitkomsten:
Verbeteringen van spierkracht, balans en meer zelfvertrouwen. Verminderen van het aantal valincidenten.
Gerealiseerde effecten:
Gemiddeld hebben de deelnemers die deel hebben genomen aan het preventieprogramma 23% (VeiligheidNL,
z.d.-b) minder incidenten en een toename van fysieke activiteit en zelfstandigheid
Bijwerkingen/negatieve effecten:
Er zijn geen ernstige bijwerkingen gemeld. Enkele deelnemers ervoeren tijdelijke spierpijn of vermoeidheid.
Tevredenheid van de deelnemers:
De deelnemers zijn over het algemeen tevreden. Vooral over het sociale aspect, de begeleiding en de praktische
toepasbaarheid van de oefeningen.
ADOPTION (ADOPTIE)
Ontwikkelaar
Het programma is ontwikkeld door Veiligheid.nl, een onafhankelijke stichting met een ANBI-status. De organisatie
heeft geen winstoogmerk en richt zich op letselpreventie en gedragsverandering (Home | VeiligheidNL, z.d.).
Betrokken instellingen/organisaties:
Gemeenten, de GGD, fysiotherapeuten, huisartsen, buurthuizen/wijkcentra en welzijnsorganisaties.
Aantal en percentage van adoptie:
Het programma is in meerdere gemeenten uitgerold. Een exact percentage is onbekend, maar er is een stijgende
adoptie sinds de landelijke stimulering van de valpreventie in 2023.
Representativiteit:
Deelnemende instellingen zijn representatief voor de eerstelijnszorg en welzijnssector met focus op ouderen.
3|P a g i n a
