Compacte samenvatting + jurisprudentie Bestuursrecht II

Leereenheid 1
Handhaving

Handhaving =
toezien op naleving van wettelijke voorschriften én sanctioneren bij
overtreding daarvan.

Bestuurlijke handhaving =
handhaving door bestuursorganen.

Handhaving is het slotstuk van het bestuursproces:

1. Normstelling (regels maken)
2. Uitvoering (regels toepassen)
3. Toezicht (controle naleving)
4. Sanctionering (optreden bij overtreding)

Fasen van bestuurlijke handhaving
Er zijn twee fasen:

A. Toezichtfase

Toezicht = actief onderzoeken of wettelijke voorschriften worden
nageleefd.

Voorbeelden:

 Inspecties
 Observatie
 Administratieve controle
 Gegevens opvragen
 Monsters nemen

Let op: geen verdenking van strafbaar feit nodig. Dit onderscheidt toezicht
van opsporing.

B. Sanctiefase

Sanctionering = reactie op normschending. Sancties worden
onderscheiden in herstelsancties en punitieve sancties.




Herstelsancties (art. 5:2 lid 1a Awb)

,Doel: herstel van rechtmatige situatie
Voorbeelden:

 Last onder bestuursdwang
 Last onder dwangsom

Punitieve sancties (art. 5:2 lid 1c Awb)
Doel: leedtoevoeging aan overtreder

Voorbeeld:

 Bestuurlijke boete

Belangrijk: hier geldt art. 6 EVRM

Waarom combinatie van sancties nodig is
Alleen punitieve sancties zijn onvoldoende omdat:

 Overtreding blijft bestaan
 Rechtmatige situatie wordt niet hersteld
 Overtreders kunnen sanctie “afkopen”

Daarom vaak herstelsanctie + punitieve sanctie samen.

Handhavingstekort

Handhavingstekort = situatie waarin regels onvoldoende worden
gehandhaafd.

Oorzaken:

 Gebrek aan capaciteit
 Politieke onwil
 Slechte regelgeving
 Onhandhaafbare normen

Gevolg: verlies geloofwaardigheid overheid.

Handhaving jegens de overheid
Ook overheid kan overtreder zijn.

Voorbeelden:

 Milieudelicten
 Bouwvoorschriften overtreden
 Verkeersovertredingen

Handhaving gebeurt: door ander bestuursorgaan of via auto-handhaving.

,Handhaving in de Awb
Hoofdstuk 5 Awb bevat regels over:

 Toezicht op naleving
 Bestuurlijke sancties

Belangrijk: sanctiebesluiten zijn meestal beschikkingen.
Toezichthandelingen meestal geen besluiten.

Toezicht op naleving (titel 5.2 Awb)
Toezicht omvat o.a.:

 Surveillance
 Waarneming
 Metingen
 Registraties
 Monsterneming
 Controle administratie
 Vragen om informatie

Toezichthouder (art. 5:11 Awb)

Toezichthouder = persoon belast met toezicht op naleving van wettelijk
voorschrift. Hoeft niet letterlijk “toezichthouder” te heten in wet.

Ook mogelijk:

 Inspecteur
 Controleur

Bevoegdheden toezichthouder
 art. 5:15 Awb: betreden plaatsen (geen woningen)
 art. 5:16 Awb: inlichtingen vorderen
 art. 5:17 Awb: inzage zakelijke gegevens en kopieën maken
 art. 5:18 Awb: zaken onderzoeken en monsters nemen
 art. 5:19 Awb: onderzoek vervoermiddelen

Medewerkingsplicht (art. 5:20 Awb)
Iedereen moet meewerken aan toezichthouder. Niet meewerken kan
strafbaar zijn via art. 184 Sr. Uitzondering: geheimhoudingsplicht.




Betreden woning
Niet toegestaan zonder machtiging. Bescherming via:

,  art. 12 Grondwet
 art. 8 EVRM

Wel mogelijk met machtiging Algemene wet op het binnentreden.




Toezicht vs opsporing

Belangrijk onderscheid:

Toezicht Opsporing
Geen verdenking nodig Verdenking vereist
Bestuursrecht Strafrecht
Awb titel 5.2 Wetboek Strafvordering

Art. 1:6 Awb: Awb niet van toepassing op opsporing.




Nemo-teneturbeginsel

Niemand hoeft mee te werken aan eigen veroordeling.
Gevolgen:

 Zwijgrecht
 Cautieplicht

Volgens Saunders-arrest (EHRM): geldt dit pas bij criminal charge. Dus
niet in toezichtfase, maar wel in sanctiefase.

EHRM Öztürk (1984)
Administratieve sancties kunnen toch vallen onder art. 6 EVRM.
Dus: nationaal label is niet doorslaggevend. Materiële aard sanctie is
bepalend.




Sanctie

Sanctie: belastende maatregel als reactie op overtreding rechtsregel.