Hersenen en zintuigen Colleges
2/4
Anatomie oog
Placodes: zichtpare plekjes in het ectoderm in een vroeg stadium van de embryonale
ontwikkeling waar een der zintuigen (neus, oog, oor) zich zal vormen. Drie placodes:
- Reukplacode (neus)
- Lensplacode (oog)
- Labyrinthplacode (oor)
Uit de lensplacode ontstaat het oog. Dit is een reactie tussen ectoderm en neuronaal
weefsle. Het oog is opgebouwd uit ectoderm en endoderm. We krijgen eerst de vorming van
een oogbeker (optic cup). Deze induceert het ectoderm om een lens te vormen.
De lens is een stuk weefsel gemaakt van het ectoderm waar vanuit het endoderm
toegevoegd weefsel bijkomt. Het begin van het oog vindt zijn oorsprong in de hersenen. De
oogblaasjes zijn uitstulpingen van het diencephalon die uiteindelijk de oogbekertjes gaan
vormen.
Het lensblaasje heft in de vroege fase van de ontwikkeling zuurstof nodig en krijgt deze via
de a. hyaloidea die in de fissura choroidea loopt. De afvoer verloopt via de v. vorticosa die
uitmondt in de v. ophthalmica.
Later wordt de bloedvoorziening van de lens anders gereguleerd en wordt de a. hyaloidea
gereduceerd tot de a. centralis retinae en verdwijnt ook de fissura choroidea. Als dit niet
gebeurt heb je een coloboma iridis (kattenoog). Hierbij is de pupil als een soort streep over
je oog i.p.v. rond in het midden.
• Uit het ectoderm:
o Lens
o Huid van de oogleden
o ConjuncIva (slijmvlies aan de
binnenkant van de oogleden en
aan de voorkant van de oogbol)
• Uit mesenchym:
o Sclera en cornea (vormen samen
tuncia fibrosa)
o Choroidea (vaatvlies) en corpus
ciliare (straallichaam)
o Voorste oogkamer
• Uit oogbekertje:
o Het binnenblad – pars caeca (geen lichtgevoelige cellen) en pars opIca reInae
(lichtgevoelig deel)
o Het buitenblad – pigmentblad van de reIna (bepaalt kleur van je oog)
Persisterend iridopupillair membraan: bloedvaatjes die vanuit de choroidea over het
membraan, ter hoogte van de iris en de pupil, lopen niet verdwenen tijdens de ontwikkeling.
Hierdoor kan je visus klachten krijgen.
,Een bijdrage van het mesenchym zijn de oogrokken (buitenste schillen van het oog). Dit is
bindweefsel om de oogbol.
• De sclera is de harde oogrok. Deze vormt een geheel met het buitenste hersenvlies,
de dura mater.
• Choroidea (tunica vasculosa) is de laag waar de vaatjes lopen en vormt een geheel
met de arachnoïd en de pia mater.
Tijdens de ontwikkeling loopt het vaatvlies nog helemaal rond maar dat moest aangepast
worden, want anders heb je vaten voor je pupil.
De oogbol bestaat uit verschillende lagen:
• Tunica fibrosa (sclera en cornea) zorgt voor de vorm en aslengte van het oog
• Een middenlaag (iris, corpus ciliare en choroidea)
• Binnenste laag (reIna, macula lutea en papil)
De lens zit vast aan het corpus ciliare via de vezels zonula Zinni ofwel ligamentum
suspensorium Zinni.
De intraoculaire druk zorgt voor spanning. De cornea is helder en doorlaatbaar voor licht en
bevat geen bloedvaten, maar is afhankelijk van het bekledende endotheel en epitheel. De
cornea krijgt zuurstof via de lucht.
Het corpus vitreum is gevuld met glasvocht/gel. De kamers (voor en achter) zijn gevuld met
kamerwater.
De lens is van de kamerwater afhankelijk voor voeding. De lens bestaat uit een kapsel, schors
en kern. De lens wordt aangespannen door de m. ciliaris. Hierdoor kan je snel
accommoderen.
Oppervlakkig: m. orbicularis oculi (mimische spier, de motorische innervatie gaat via de n.
facialis (VII)). Deze loopt circulair en zorgt voor het sluiten van de oogleden.
De tarsale klieren lopen in dezelfde oriëntatie als de spiervezels: het zijn stevige
bindweefselstrangen die olieachtige substantie produceren (tarsus, soort talg). Deze
substantie verlaat aan de onderkant van je oogleden je ooglid bij knipperen, waardoor deze
op het oog komt. Hieronder ligt het traanvocht, zo verdampt deze minder snel. Soms kan
deze klier verstopt raken, waardoor het ooglid opzwelt. Je kan ook een rood oog hebben. Dit
is een conjunctivitis (onsteking van conjunctiva). Als dit bacterieel is, is er een geel krokant
korstje. Als dit viraal is, zijn er (witte) bultjes in het binnenste deel van het ooglid.
Je oog is kwetsbaar en dus goed ingebed in de orbita. Deze bevat: extraoculaire,
intraorbitale structuren;
• Periost
• Vagina bulbi (Kapsel van Tenon)
• Checkligamenten
• Corpus adiposum
• Extraoculaire spieren (7): m. rectus superior/inferior/medialis/lateralis, m. obliquus
superior/inferior, (m. levator palpebrae superioris: opent bovenste ooglid)
• Annulus tendineus van Zinnius
• Tarsi
• Glandula lacrimalis
• (takken van) craniale zenuwen
• Bloedvaten
• Traanapparaat
, In de oogbol vindt vochtregulatie plaats. De productie ervan wordt verzorgd door het corpus
ciliaire, terwijl het kanaal van Schlemm het afvoert. Het kamervocht moet eerst vanuit de
achterste oogkamer tussen de lens en iris door via de pupil naar voorste oogkamer, waarna
het vervolgens via het kanaal van Schlemm kan worden afgevoerd. Deze neemt dit
kamerwater uit de voorste oogkamer op en brengt het terug in de bloedcirculatie. Als dit
niet werkt neemt de druk toe en zwelt je oog op (glaucoom).
Het corpus ciliaire, in de achterste oogkamer, heeft 2 functies;
• ProducIe kamervocht
• AccommodaIe doordat zich spiertjes met kleine ligamenten (ligamentum
suspensorium Zinnii) naar de lens toe bevinden
De pupil wordt autonoom aangestuurd;
• m. sphincter pupillae; deze is circulair, parasympaIsch en zorgt voor constricIve. Dit
vindt plaats bij veel licht, aangezien door een kleinere pupil minder licht doorgelaten
wordt.
• m. dilator pupillae; deze is radiaal, sympaIsch en zorgt voor dilataIe. Dit vindt plaats
bij weinig licht waardoor er meer licht door de pupil kan.
De discus nervi optici of papilla nervi optici (n. opticus) is de plaats in het netvlies waar de
oogzenuw naar de hersenen loopt. Op deze plaats bevinden zicht geen lichtgevoelige
elementen en kan niet worden waargenomen (blinde vlek). Deze plek is goed te zien bij
fundoscopie. Deze is te zien als een lichte vlek. De andere vlek, de donkerdere, is de macula
lutea (gele vlek) met de fovea centralis. Dit is de plek midden in de macula lutea, waarmee
het scherpst gezien wordt. Hierin bevinden zich alleen kegeltjes.
Aan de bovenkant van het oog zitten aan de binnenkant traankliertjes. Deze bestaan uit een
bovenste orbitaal en onderste palpebraal deel. De uitvoergangen van beiden zijn in de fornix
boven. Het traanwegsysteem bestaat uit de conjunctivale tak, nasale hoek, onderste en
bovenste traanpuntje, traankanaaltjes en de traanzak met de ductus nasolacrimalis.
De glandula lacrimalis wordt autonoom geïnnerveerd door de n. petrosus major, een
aftakking van de n. facialis (VII). De afvoer van traanvocht naar nasaal verloopt via 2 kleine
kanaaltjes: puncta lacrimalia (canaliculi lacrimalis). Deze komen uit in de saccus lacrimalus
die aansluit op de ductus nasolacrimalis. Het traanapparaat is ook verantwoordelijk voor de
koppeling van traanvocht aan emoties.
De afvoer staat in verbinding met de neus. Je gaat eerst snotteren en als de ductus
nasolacrimalis dit niet meer kan verwerken, ga je pas huilen.
Het buitenblad van de oogleden bestaat uit onderhuids bindweefsel, spieren en kleine
zweetkliertjes op de wimpers: kliertjes van Zeiss.
Het binnenblad bestaat uit een bindweefselplaatje (tarsus) en de kliertjes van Meibom. Deze
produceren olieachtige traanfilm. Het binnenblad is bekleed met slijmvlies.
Weg naar hersenen: bulbus oculi --> nervus opticus --> chiasma opticum --> tractus opticus
--> corpus geniculatum laterale (CGL) --> radiatio optica --> visuele cortex.
2/4
Anatomie oog
Placodes: zichtpare plekjes in het ectoderm in een vroeg stadium van de embryonale
ontwikkeling waar een der zintuigen (neus, oog, oor) zich zal vormen. Drie placodes:
- Reukplacode (neus)
- Lensplacode (oog)
- Labyrinthplacode (oor)
Uit de lensplacode ontstaat het oog. Dit is een reactie tussen ectoderm en neuronaal
weefsle. Het oog is opgebouwd uit ectoderm en endoderm. We krijgen eerst de vorming van
een oogbeker (optic cup). Deze induceert het ectoderm om een lens te vormen.
De lens is een stuk weefsel gemaakt van het ectoderm waar vanuit het endoderm
toegevoegd weefsel bijkomt. Het begin van het oog vindt zijn oorsprong in de hersenen. De
oogblaasjes zijn uitstulpingen van het diencephalon die uiteindelijk de oogbekertjes gaan
vormen.
Het lensblaasje heft in de vroege fase van de ontwikkeling zuurstof nodig en krijgt deze via
de a. hyaloidea die in de fissura choroidea loopt. De afvoer verloopt via de v. vorticosa die
uitmondt in de v. ophthalmica.
Later wordt de bloedvoorziening van de lens anders gereguleerd en wordt de a. hyaloidea
gereduceerd tot de a. centralis retinae en verdwijnt ook de fissura choroidea. Als dit niet
gebeurt heb je een coloboma iridis (kattenoog). Hierbij is de pupil als een soort streep over
je oog i.p.v. rond in het midden.
• Uit het ectoderm:
o Lens
o Huid van de oogleden
o ConjuncIva (slijmvlies aan de
binnenkant van de oogleden en
aan de voorkant van de oogbol)
• Uit mesenchym:
o Sclera en cornea (vormen samen
tuncia fibrosa)
o Choroidea (vaatvlies) en corpus
ciliare (straallichaam)
o Voorste oogkamer
• Uit oogbekertje:
o Het binnenblad – pars caeca (geen lichtgevoelige cellen) en pars opIca reInae
(lichtgevoelig deel)
o Het buitenblad – pigmentblad van de reIna (bepaalt kleur van je oog)
Persisterend iridopupillair membraan: bloedvaatjes die vanuit de choroidea over het
membraan, ter hoogte van de iris en de pupil, lopen niet verdwenen tijdens de ontwikkeling.
Hierdoor kan je visus klachten krijgen.
,Een bijdrage van het mesenchym zijn de oogrokken (buitenste schillen van het oog). Dit is
bindweefsel om de oogbol.
• De sclera is de harde oogrok. Deze vormt een geheel met het buitenste hersenvlies,
de dura mater.
• Choroidea (tunica vasculosa) is de laag waar de vaatjes lopen en vormt een geheel
met de arachnoïd en de pia mater.
Tijdens de ontwikkeling loopt het vaatvlies nog helemaal rond maar dat moest aangepast
worden, want anders heb je vaten voor je pupil.
De oogbol bestaat uit verschillende lagen:
• Tunica fibrosa (sclera en cornea) zorgt voor de vorm en aslengte van het oog
• Een middenlaag (iris, corpus ciliare en choroidea)
• Binnenste laag (reIna, macula lutea en papil)
De lens zit vast aan het corpus ciliare via de vezels zonula Zinni ofwel ligamentum
suspensorium Zinni.
De intraoculaire druk zorgt voor spanning. De cornea is helder en doorlaatbaar voor licht en
bevat geen bloedvaten, maar is afhankelijk van het bekledende endotheel en epitheel. De
cornea krijgt zuurstof via de lucht.
Het corpus vitreum is gevuld met glasvocht/gel. De kamers (voor en achter) zijn gevuld met
kamerwater.
De lens is van de kamerwater afhankelijk voor voeding. De lens bestaat uit een kapsel, schors
en kern. De lens wordt aangespannen door de m. ciliaris. Hierdoor kan je snel
accommoderen.
Oppervlakkig: m. orbicularis oculi (mimische spier, de motorische innervatie gaat via de n.
facialis (VII)). Deze loopt circulair en zorgt voor het sluiten van de oogleden.
De tarsale klieren lopen in dezelfde oriëntatie als de spiervezels: het zijn stevige
bindweefselstrangen die olieachtige substantie produceren (tarsus, soort talg). Deze
substantie verlaat aan de onderkant van je oogleden je ooglid bij knipperen, waardoor deze
op het oog komt. Hieronder ligt het traanvocht, zo verdampt deze minder snel. Soms kan
deze klier verstopt raken, waardoor het ooglid opzwelt. Je kan ook een rood oog hebben. Dit
is een conjunctivitis (onsteking van conjunctiva). Als dit bacterieel is, is er een geel krokant
korstje. Als dit viraal is, zijn er (witte) bultjes in het binnenste deel van het ooglid.
Je oog is kwetsbaar en dus goed ingebed in de orbita. Deze bevat: extraoculaire,
intraorbitale structuren;
• Periost
• Vagina bulbi (Kapsel van Tenon)
• Checkligamenten
• Corpus adiposum
• Extraoculaire spieren (7): m. rectus superior/inferior/medialis/lateralis, m. obliquus
superior/inferior, (m. levator palpebrae superioris: opent bovenste ooglid)
• Annulus tendineus van Zinnius
• Tarsi
• Glandula lacrimalis
• (takken van) craniale zenuwen
• Bloedvaten
• Traanapparaat
, In de oogbol vindt vochtregulatie plaats. De productie ervan wordt verzorgd door het corpus
ciliaire, terwijl het kanaal van Schlemm het afvoert. Het kamervocht moet eerst vanuit de
achterste oogkamer tussen de lens en iris door via de pupil naar voorste oogkamer, waarna
het vervolgens via het kanaal van Schlemm kan worden afgevoerd. Deze neemt dit
kamerwater uit de voorste oogkamer op en brengt het terug in de bloedcirculatie. Als dit
niet werkt neemt de druk toe en zwelt je oog op (glaucoom).
Het corpus ciliaire, in de achterste oogkamer, heeft 2 functies;
• ProducIe kamervocht
• AccommodaIe doordat zich spiertjes met kleine ligamenten (ligamentum
suspensorium Zinnii) naar de lens toe bevinden
De pupil wordt autonoom aangestuurd;
• m. sphincter pupillae; deze is circulair, parasympaIsch en zorgt voor constricIve. Dit
vindt plaats bij veel licht, aangezien door een kleinere pupil minder licht doorgelaten
wordt.
• m. dilator pupillae; deze is radiaal, sympaIsch en zorgt voor dilataIe. Dit vindt plaats
bij weinig licht waardoor er meer licht door de pupil kan.
De discus nervi optici of papilla nervi optici (n. opticus) is de plaats in het netvlies waar de
oogzenuw naar de hersenen loopt. Op deze plaats bevinden zicht geen lichtgevoelige
elementen en kan niet worden waargenomen (blinde vlek). Deze plek is goed te zien bij
fundoscopie. Deze is te zien als een lichte vlek. De andere vlek, de donkerdere, is de macula
lutea (gele vlek) met de fovea centralis. Dit is de plek midden in de macula lutea, waarmee
het scherpst gezien wordt. Hierin bevinden zich alleen kegeltjes.
Aan de bovenkant van het oog zitten aan de binnenkant traankliertjes. Deze bestaan uit een
bovenste orbitaal en onderste palpebraal deel. De uitvoergangen van beiden zijn in de fornix
boven. Het traanwegsysteem bestaat uit de conjunctivale tak, nasale hoek, onderste en
bovenste traanpuntje, traankanaaltjes en de traanzak met de ductus nasolacrimalis.
De glandula lacrimalis wordt autonoom geïnnerveerd door de n. petrosus major, een
aftakking van de n. facialis (VII). De afvoer van traanvocht naar nasaal verloopt via 2 kleine
kanaaltjes: puncta lacrimalia (canaliculi lacrimalis). Deze komen uit in de saccus lacrimalus
die aansluit op de ductus nasolacrimalis. Het traanapparaat is ook verantwoordelijk voor de
koppeling van traanvocht aan emoties.
De afvoer staat in verbinding met de neus. Je gaat eerst snotteren en als de ductus
nasolacrimalis dit niet meer kan verwerken, ga je pas huilen.
Het buitenblad van de oogleden bestaat uit onderhuids bindweefsel, spieren en kleine
zweetkliertjes op de wimpers: kliertjes van Zeiss.
Het binnenblad bestaat uit een bindweefselplaatje (tarsus) en de kliertjes van Meibom. Deze
produceren olieachtige traanfilm. Het binnenblad is bekleed met slijmvlies.
Weg naar hersenen: bulbus oculi --> nervus opticus --> chiasma opticum --> tractus opticus
--> corpus geniculatum laterale (CGL) --> radiatio optica --> visuele cortex.
