Schade, afweer en herstel Colleges
2/9
Introduc)e cursus; cel- en weefselschade, overzicht van de ontstekingsreac)e
In een gezond individu beschermt ons afweer/immuun systeem ons. Het zorgt ervoor dat wij
in symbiose kunnen leven met bacteriën en virussen om ons heen. Ons
immuunsysteem moet daar niet op reageren, maar wel tegen beschermen. Het
zorgt ook voor toleranAe tegen ‘goede’ bacteriën en ons eigen lichaam. Dit
immuunsysteem moet niet te hard, maar ook niet te zwak werken. Als deze
balans weg is, krijg je pathologie.
Ontsteking is de algemene reacAe op beschadiging. Die beschadiging leidt tot
ontsteking. Ontsteking is een beschermende reacAe.
In de ontwikkeling van de ziekte kan je verschillende stappen onderscheiden:
• EAologie (oorzaak): hypoxie, ischemie, toxische stoffen, infecAes,
abnormaal metabolisme (DM), geneAsche abnormaliteiten, etc.
• Pathogenese (mechanisme die leiden tot het proces wat je in de
cellen/weefsels kan waarnemen): biochemische en structurele
veranderingen.
• Abnormaliteiten in cellen en weefsels: moleculair, funcAoneel,
morfologisch
• Klinische verschijnselen (symptomen)
Bij ernsAge weefselbeschadiging zijn 2 grote
mechanismen te onderscheiden van celdood:
• Necrose: ongeprogrammeerd, celmembraan gaat
kapot en zo komt de inhoud van de cel in de
omgeving terecht en dat is de oorzaak van
ontsteking (mitochondriën lijken op bacteriën).
• Apoptose: geprogrammeerde celdood, kost
energie, treed ook in gezonde condiAe op om
cellen die je niet meer nodig hebt netjes op te
ruimen, gaat dood op een manier dat deze snel
en netjes opgeruimd wordt om ontsteking te
voorkomen.
Aangeboren afweer: reageert snel, aspecifiek.
Verworven afweer: veel specifieker en effecAever,
maar kost Ajd.
,Principes van de adap)eve immuniteit
De aangeboren en verworven afweer hebben een verschil in
snelheid en komen dus op een ander moment in acAe.
Cellen die vallen onder de…
• Aangeboren afweer: granulocyten (neutrofiel,
eosinofiel, basofiel), macrofagen, natural killer
cellen, dendriAsche cel, mast cellen
• Verworven afweer: T- en B-cellen/lymfocyten
DendriAsche cellen vormen als het ware de brug van
de aangeboren naar de verworven afweer.
Alle cellen van het immuunsysteem stammen af van
een hematopoëAsche stamcel. Vanaf daar heb je een
gezamenlijke voorloper voor de lymfoïde cellen. En de
cellen van het aangeboren afweersysteem (myeloïde
cellen) hebben zo ook een gezamenlijke voorloper.
Het principe van de adapAeve afweer is dat je uit alle B- en T-cellen die je hebt
de juiste eruit pikt die specifiek zijn voor de ziekteverwekker, welke zich
helemaal richten op wat is binnengekomen en zorgen dat de juiste processen
worden aangezet om het micro-organisme uit je lichaam te verwijderen.
De cellen van de adapAeve afweer hebben allemaal een andere receptor op
hun oppervlak, wat ze dus specifiek maakt. Wanneer zo’n cel een pathogeen
herkent, krijgt deze cel signalen om zich te gaan delen en verder te specificeren
om dat pathogeen op te gaan ruimen. Uiteindelijk krijg je heel veel cellen die
dus gericht zijn om het pathogeen op te ruimen. Als dat gebeurd is, neemt dat
toegenomen aantal cellen ook weer af en worden er een paar van die cellen als
geheugencellen in je lymfoïde organen bewaard. Bij een volgende infecAe kan
je sneller reageren en word je niet meer (zo) ziek.
De aangeboren afweer herkent pathogenen door oppervlaktereceptoren die betrokken zijn
bij de opname. Deze oppervlaktereceptoren kunnen steeds weer terugkerende patronen op
het oppervlak van een bacterie of gist herkennen. Na die herkenning vindt insluiAng in een
blaasje, een fagosoom, plaats. Waardoor dit naar binnen wordt getransporteerd de cel in
(bijv. een macrofaag). Die neemt het op en dan versmelt het met een lysosoom, waarin alle
ingrediënten aanwezig zijn die nodig zijn om de bacterie af te breken. Naast opname
receptoren zijn er ook receptoren aanwezig die nodig zijn om de cel verder te acAveren (Toll-
like receptoren) om te zorgen dat de bacteriën goed worden afgebroken (d.m.v. aanmaak van
nieuwe eiwi[en via transcripAe) en dat er meer cellen naar de plek van infecAe toe worden
getrokken (d.m.v. ontstekings cytokines).
De aangeboren en verworven afweer verschillen in de manier waarop pathogenen herkend
worden.
, Door zowel het oppervlak van de B- en de T-cellen steekt
een oppervlaktereceptor, die vastzit op de cel. Bij het
uiteinde van beide cellen zit het stuk waarmee deze
anAgenen kan herkennen. Met het constante gedeelte
zi[en de cellen vast in de cel. De grote variaAe, wat voor
de diversiteit zorgt, zit in het uiteinde van de receptoren.
Wanneer B-cel receptoren van het membraan afgeknipt
worden, zullen deze rond circuleren in het bloed als
anAlichamen. Deze geven ons bescherming. T-cel receptoren blijven alAjd op het
celoppervlak.
De grote variaAe in B- en T-cel receptoren komt door de herrangschikking van genomisch
DNA Ajdens de ontwikkeling in het beenmerg (B-cellen) en de thymus (T-cellen). Elke
lymfocyt hee\ unieke receptoren op zijn oppervlak.
Wanneer de T- en B-cellen anAgenen herkennen worden het (geacAveerde) effector cellen. T-
effector cellen gaan dan oplosbare factoren maken (bijv. cytokines, cytotoxines, enzymen) als
effector moleculen. De B-cellen gaan anAlichamen maken. Deze anAlichamen kunnen op
verschillende manieren infecAes beperken;
• Ze kunnen bacteriële toxines neutraliseren door binding
hieraan, dit voorkomt binding aan receptoren. Dit leidt tot
complexen die opgenomen kunnen worden door een fagocyt
en dan vernieAgt kunnen worden. Dit kan ook bij een virus.
• Ze kunnen bacteriën (helemaal) beze[en / opsoniseren.
Hierdoor kan het constante gedeelte (van de anAlichamen)
herkend worden door een macrofaag en kan deze beter
opgenomen worden, en vervolgens afgebroken worden.
• De bacterie kan, na opsonisaAe, ook complement acAveren.
Dat complement wordt geacAveerd en valt eigenlijk in stukjes.
Dat gaat op het oppervlak van de bacterie zi[en, waardoor
naast de receptoren die de anAlichamen herkennen ook nog
receptoren op de fagocyt het complement herkennen
(complement receptoren: CR). Zo kan de bacterie heel
efficiënt worden opgenomen en afgebroken.
De meeste lymfocyten zi[en in secundair lymfoïde organen. Dit is de plek waar de adapAeve
immuun response gestart wordt. Dit gebeurt door dendriAsche cellen die anAgenen aan T-
cellen presenteren, zodat deze ze kunnen herkennen en daar adequaat op kunnen reageren.
De lymfeklieren verzamelen de lymfe abomsAg van de weefsels. De milt is, net als de
lymfeklieren en tonsil, een secundair lymfoïde orgaan. De
milt zorgt voor een goede filtering van het bloed. De
lymfeklieren zijn zeer geschikt om lymfocyten (B- en T-
cellen) die zich in het bloed bevinden eruit te filteren, dit
doen ze met adhesiemoleculen.
In de secundaire lymfoïde organen zijn B- en T-cellen
gescheiden.
2/9
Introduc)e cursus; cel- en weefselschade, overzicht van de ontstekingsreac)e
In een gezond individu beschermt ons afweer/immuun systeem ons. Het zorgt ervoor dat wij
in symbiose kunnen leven met bacteriën en virussen om ons heen. Ons
immuunsysteem moet daar niet op reageren, maar wel tegen beschermen. Het
zorgt ook voor toleranAe tegen ‘goede’ bacteriën en ons eigen lichaam. Dit
immuunsysteem moet niet te hard, maar ook niet te zwak werken. Als deze
balans weg is, krijg je pathologie.
Ontsteking is de algemene reacAe op beschadiging. Die beschadiging leidt tot
ontsteking. Ontsteking is een beschermende reacAe.
In de ontwikkeling van de ziekte kan je verschillende stappen onderscheiden:
• EAologie (oorzaak): hypoxie, ischemie, toxische stoffen, infecAes,
abnormaal metabolisme (DM), geneAsche abnormaliteiten, etc.
• Pathogenese (mechanisme die leiden tot het proces wat je in de
cellen/weefsels kan waarnemen): biochemische en structurele
veranderingen.
• Abnormaliteiten in cellen en weefsels: moleculair, funcAoneel,
morfologisch
• Klinische verschijnselen (symptomen)
Bij ernsAge weefselbeschadiging zijn 2 grote
mechanismen te onderscheiden van celdood:
• Necrose: ongeprogrammeerd, celmembraan gaat
kapot en zo komt de inhoud van de cel in de
omgeving terecht en dat is de oorzaak van
ontsteking (mitochondriën lijken op bacteriën).
• Apoptose: geprogrammeerde celdood, kost
energie, treed ook in gezonde condiAe op om
cellen die je niet meer nodig hebt netjes op te
ruimen, gaat dood op een manier dat deze snel
en netjes opgeruimd wordt om ontsteking te
voorkomen.
Aangeboren afweer: reageert snel, aspecifiek.
Verworven afweer: veel specifieker en effecAever,
maar kost Ajd.
,Principes van de adap)eve immuniteit
De aangeboren en verworven afweer hebben een verschil in
snelheid en komen dus op een ander moment in acAe.
Cellen die vallen onder de…
• Aangeboren afweer: granulocyten (neutrofiel,
eosinofiel, basofiel), macrofagen, natural killer
cellen, dendriAsche cel, mast cellen
• Verworven afweer: T- en B-cellen/lymfocyten
DendriAsche cellen vormen als het ware de brug van
de aangeboren naar de verworven afweer.
Alle cellen van het immuunsysteem stammen af van
een hematopoëAsche stamcel. Vanaf daar heb je een
gezamenlijke voorloper voor de lymfoïde cellen. En de
cellen van het aangeboren afweersysteem (myeloïde
cellen) hebben zo ook een gezamenlijke voorloper.
Het principe van de adapAeve afweer is dat je uit alle B- en T-cellen die je hebt
de juiste eruit pikt die specifiek zijn voor de ziekteverwekker, welke zich
helemaal richten op wat is binnengekomen en zorgen dat de juiste processen
worden aangezet om het micro-organisme uit je lichaam te verwijderen.
De cellen van de adapAeve afweer hebben allemaal een andere receptor op
hun oppervlak, wat ze dus specifiek maakt. Wanneer zo’n cel een pathogeen
herkent, krijgt deze cel signalen om zich te gaan delen en verder te specificeren
om dat pathogeen op te gaan ruimen. Uiteindelijk krijg je heel veel cellen die
dus gericht zijn om het pathogeen op te ruimen. Als dat gebeurd is, neemt dat
toegenomen aantal cellen ook weer af en worden er een paar van die cellen als
geheugencellen in je lymfoïde organen bewaard. Bij een volgende infecAe kan
je sneller reageren en word je niet meer (zo) ziek.
De aangeboren afweer herkent pathogenen door oppervlaktereceptoren die betrokken zijn
bij de opname. Deze oppervlaktereceptoren kunnen steeds weer terugkerende patronen op
het oppervlak van een bacterie of gist herkennen. Na die herkenning vindt insluiAng in een
blaasje, een fagosoom, plaats. Waardoor dit naar binnen wordt getransporteerd de cel in
(bijv. een macrofaag). Die neemt het op en dan versmelt het met een lysosoom, waarin alle
ingrediënten aanwezig zijn die nodig zijn om de bacterie af te breken. Naast opname
receptoren zijn er ook receptoren aanwezig die nodig zijn om de cel verder te acAveren (Toll-
like receptoren) om te zorgen dat de bacteriën goed worden afgebroken (d.m.v. aanmaak van
nieuwe eiwi[en via transcripAe) en dat er meer cellen naar de plek van infecAe toe worden
getrokken (d.m.v. ontstekings cytokines).
De aangeboren en verworven afweer verschillen in de manier waarop pathogenen herkend
worden.
, Door zowel het oppervlak van de B- en de T-cellen steekt
een oppervlaktereceptor, die vastzit op de cel. Bij het
uiteinde van beide cellen zit het stuk waarmee deze
anAgenen kan herkennen. Met het constante gedeelte
zi[en de cellen vast in de cel. De grote variaAe, wat voor
de diversiteit zorgt, zit in het uiteinde van de receptoren.
Wanneer B-cel receptoren van het membraan afgeknipt
worden, zullen deze rond circuleren in het bloed als
anAlichamen. Deze geven ons bescherming. T-cel receptoren blijven alAjd op het
celoppervlak.
De grote variaAe in B- en T-cel receptoren komt door de herrangschikking van genomisch
DNA Ajdens de ontwikkeling in het beenmerg (B-cellen) en de thymus (T-cellen). Elke
lymfocyt hee\ unieke receptoren op zijn oppervlak.
Wanneer de T- en B-cellen anAgenen herkennen worden het (geacAveerde) effector cellen. T-
effector cellen gaan dan oplosbare factoren maken (bijv. cytokines, cytotoxines, enzymen) als
effector moleculen. De B-cellen gaan anAlichamen maken. Deze anAlichamen kunnen op
verschillende manieren infecAes beperken;
• Ze kunnen bacteriële toxines neutraliseren door binding
hieraan, dit voorkomt binding aan receptoren. Dit leidt tot
complexen die opgenomen kunnen worden door een fagocyt
en dan vernieAgt kunnen worden. Dit kan ook bij een virus.
• Ze kunnen bacteriën (helemaal) beze[en / opsoniseren.
Hierdoor kan het constante gedeelte (van de anAlichamen)
herkend worden door een macrofaag en kan deze beter
opgenomen worden, en vervolgens afgebroken worden.
• De bacterie kan, na opsonisaAe, ook complement acAveren.
Dat complement wordt geacAveerd en valt eigenlijk in stukjes.
Dat gaat op het oppervlak van de bacterie zi[en, waardoor
naast de receptoren die de anAlichamen herkennen ook nog
receptoren op de fagocyt het complement herkennen
(complement receptoren: CR). Zo kan de bacterie heel
efficiënt worden opgenomen en afgebroken.
De meeste lymfocyten zi[en in secundair lymfoïde organen. Dit is de plek waar de adapAeve
immuun response gestart wordt. Dit gebeurt door dendriAsche cellen die anAgenen aan T-
cellen presenteren, zodat deze ze kunnen herkennen en daar adequaat op kunnen reageren.
De lymfeklieren verzamelen de lymfe abomsAg van de weefsels. De milt is, net als de
lymfeklieren en tonsil, een secundair lymfoïde orgaan. De
milt zorgt voor een goede filtering van het bloed. De
lymfeklieren zijn zeer geschikt om lymfocyten (B- en T-
cellen) die zich in het bloed bevinden eruit te filteren, dit
doen ze met adhesiemoleculen.
In de secundaire lymfoïde organen zijn B- en T-cellen
gescheiden.
