Hoofdstuk 1: Wat is gedragsverandering?
Gedragsverandering heeft als doel om het gedrag van groepen mensen te veranderen.
Het specialisme gedragsverandering
Het specialisme gedragsverandering gebruikt een gerichte methode om gedrag van mensen te
veranderen. Dit is een stapsgewijze aanpak die direct is toe te passen in de praktijk.
Principes van gedragsverandering
Om gedrag te begrijpen is het belangrijk om je bewust te zijn van twee belangrijke principes
van gedragsverandering.
1. Realistisch mensbeeld; Econs vs. Humans. Econs zijn volledig rationeel en maken
altijd de beste keuze, terwijl humans beperkt rationeel zijn en zich laten beïnvloeden
door emoties en daardoor soms minder optimale keuzes maken.
2. Gedrag staat centraal; Weten is nog geen doen. Informeren of bewustwording is
daarom vaak nog niet genoeg. Het is belangrijk om dan gedragsinzichten op te doen.
Dit verklaart waarom iemand bepaald gedrag wel/niet vertoont.
Vormen van gedragsverandering
1. Het beïnvloeden van gedrag. Deze vorm heeft tot doel invloed uit te oefenen op
inschattingen en afwegingen die iemand maakt, voordat die persoon een beslissing neemt.
2. Het sturen van gedrag. Hierbij speel je in op de onbewuste keuzes die mensen maken.
Bijvoorbeeld door foto’s van boeken in de trein. Boeken doen denken aan de bieb en in de
bieb ben je stil (al hebben de mensen in de bieb waar ik altijd zit deze memo gemist volgens
mij)
3. Het bestendigen van gedrag. Hierbij vertoont de persoon het gewenste gedrag voor een
(groot) deel al. Bij deze vorm is het de bedoeling dat men het gedrag volhoudt.
Domeinen van gedragsverandering
- Duurzaamheid; Ervoor zorgen dat de planeet op lange termijn leefbaar blijft
- Gezondheid; Ervoor zorgen dat mensen gezond leven
- Veiligheid en verkeer; Ervoor zorgen dat mensen verantwoord leven en werken
- Commercieel; Ervoor zorgen dat mensen een product of dienst afnemen
- Sociaal; Ervoor zorgen dat mensen prettig met elkaar omgaan
- Financieel; Ervoor zorgen dat mensen betere beslissingen maken die met geld te maken
hebben.
,Hoofdstuk 2: Wat doet een gedragsexpert?
Gedragsverandering vindt plaats in 3 stappen.
1. Gedragsvraagstuk bepalen
2. Gedrag begrijpen: doelgedrag en gedragsinzichten
3. Gedrag veranderen: Gedragstechnieken en een goede fit
Aan de hand van een gedragsvraagstuk probeert een gedragsexpert iets op te lossen. Dit gaat
vaak om een situatie waarin huidig gedrag van mensen een probleem veroorzaakt en iemand
zich afvraagt hoe dit op een effectieve manier kan worden opgelost. Het is belangrijk dat een
vraagstuk altijd als een vraag wordt opgesteld. Bijv. Hoe kunnen we er voor zorgen dat meer
jongeren tweedehands ipv nieuwe kleding gaan kopen?
1. Doelgedrag en gedragsinzichten
Om het gedragsvraagstuk aan te pakken stelt een gedragsexpert doelgedrag op en haalt
gedragsinzichten op. Doelgedrag is concreet en zichtbaar waar je men heen wil bewegen.
Een gedragsinzicht is een beweegreden van de doelgroep, het verklaart waarom iemand
bepaald gedrag wel of niet vertoont. Bijv. jongeren kopen inderdaad meer tweedehands
kleding, omdat het goedkoper is en beter voor het milieu.
1. Gedrag veranderen en een goede fit
Op basis van de gedragsinzichten selecteert een gedragsexpert één of enkele
gedragstechnieken om gedrag mee te veranderen. Een gedragstechniek is een techniek die je
inzet om invloed uit te oefenen op gedrag.
De gedragsexpert heeft diverse instrumenten om toe te kunnen passen.
Campagne is een tijdelijke en vaak intensieve inzet van communicatiemiddelen,
waarmee je een bepaald doel wilt bereiken. Bijv. Bob-campagne, Doeslief-campagne
van SIRE
Communicatie is een structurele inzet van communicatiemiddelen. De inzet van dit
middel is namelijk duurzaam. Bijv. redenen om donateur te worden, informatie hoe je
stufi aan moet vragen
Nudgen is het gewenste gedrag uitlokken. De trap toegankelijker maken dan de lift,
om op die manier traplopen te stimuleren
Beleid zijn onderling gemaakte afspraken hoe te handelen in bepaalde situaties.
De gedragsexpert heeft daarnaast ook diverse doelgroepen
Burgers zijn de eerste doelgroep wanneer er maatschappelijke problemen opgelost
dienen te worden
Consumenten zijn de tweede doelgroep waar een gedragsexpert zich op richt. De
expert heeft dan als doel hen te verleiden en stimuleren een bepaalde aankoop te doen
Medewerkers worden regelmatig gevraagd mee te bewegen in de aangepaste
werkwijze of aanpak. De gedragsexpert adviseert dan hun leidinggevende bijv hoe zij
de verandering het beste kunnen doorvoeren en communiceren
, Cliënten kenmerken zich door de persoonlijke relatie die beroepsprofessionals met
hen hebben. Deze mensen kun je helpen door hen te stimuleren medicatie op tijd te
nemen, gezondere leefstijlkeuzes te maken etc
Individuen kunnen ook actief bezig zijn met gedragsverandering. Zo kan je bijv. je
moeder, huisgenoot of partner stimuleren minder gebruik te maken van hun telefoon.
! Disclaimers voor een gedragsexpert!
Effecten vallen regelmatig tegen. Gedrag van mensen is complex en daardoor lastig
te veranderen.
Kleine effecten kunnen waardevol zijn.
Gedragsverandering is ook creativiteit
Er is geen beste manier om gedrag te veranderen
Hoofdstuk 3: Motieven voor gedragsverandering en ethiek
→Mens-motief; poging om gedrag te veranderen met als doel dat degene op wie het gericht
is er op vooruit gaat. De trap nemen op werk ipv de lift
→ Maatschappij-motief; poging om gedrag te veranderen met als die dat de maatschappij er
op vooruit gaat. Mensen aansporen energie te besparen
→ Merk-motief; poging om gedrag te veranderen om het merk/organisatie vooruit te helpen.
Meer producten verkopen, zodat er meer omzet draait
Er zijn combinaties van motieven mogelijk. Een bedrijf kan zowel mens- als een
maatschappij-motief hebben om gedrag te veranderen.
Binnen de gedragsverandering is het belangrijk om je bewust te zijn van ethiek. Ethiek is de
leer van wat we als maatschappij vinden dat mag en wanneer we een grens over gaan. Is het
ethisch om dieren op te eten?
Concrete antwoorden op ethische kwesties zijn lastig. De vraag over wat kan en mag is vaak
complex en voor iedereen verschillend. Om de complexiteit van de ethiek van
gedragsverandering duidelijk te maken worden vaak eerst 2 extreme standpunten verkend.
Vervolgens leer je om te gaan met grijze gebieden. Hierna volgen 4 handvatten die meer grip
bieden op de vraag wat mag binnen gedragsverandering.
Extreem standpunt 1; als het mag van de wet, dan is het juist
Om antwoord te krijgen op de vraag wat mag, zou je kunnen kijken naar wet- en regelgeving.
Wanneer je je als gedragsexpert enkel hierdoor laat leiden, hanteer je een korte benadering.
Want dat iets mag volgens wet- en regelgeving betekent nog niet dat het juist is.
Extreem standpunt 2; Invloed uitoefenen is overbodig, want mensen
kunnen prima zelf beslissingen nemen
Waarom zou je rationele wezens überhaupt willen beïnvloeden en sturen? Zij zijn toch prima
in staat zelf beslissingen te nemen? Dit is, net als alleen kijken naar wet- en regelgeving een
Gedragsverandering heeft als doel om het gedrag van groepen mensen te veranderen.
Het specialisme gedragsverandering
Het specialisme gedragsverandering gebruikt een gerichte methode om gedrag van mensen te
veranderen. Dit is een stapsgewijze aanpak die direct is toe te passen in de praktijk.
Principes van gedragsverandering
Om gedrag te begrijpen is het belangrijk om je bewust te zijn van twee belangrijke principes
van gedragsverandering.
1. Realistisch mensbeeld; Econs vs. Humans. Econs zijn volledig rationeel en maken
altijd de beste keuze, terwijl humans beperkt rationeel zijn en zich laten beïnvloeden
door emoties en daardoor soms minder optimale keuzes maken.
2. Gedrag staat centraal; Weten is nog geen doen. Informeren of bewustwording is
daarom vaak nog niet genoeg. Het is belangrijk om dan gedragsinzichten op te doen.
Dit verklaart waarom iemand bepaald gedrag wel/niet vertoont.
Vormen van gedragsverandering
1. Het beïnvloeden van gedrag. Deze vorm heeft tot doel invloed uit te oefenen op
inschattingen en afwegingen die iemand maakt, voordat die persoon een beslissing neemt.
2. Het sturen van gedrag. Hierbij speel je in op de onbewuste keuzes die mensen maken.
Bijvoorbeeld door foto’s van boeken in de trein. Boeken doen denken aan de bieb en in de
bieb ben je stil (al hebben de mensen in de bieb waar ik altijd zit deze memo gemist volgens
mij)
3. Het bestendigen van gedrag. Hierbij vertoont de persoon het gewenste gedrag voor een
(groot) deel al. Bij deze vorm is het de bedoeling dat men het gedrag volhoudt.
Domeinen van gedragsverandering
- Duurzaamheid; Ervoor zorgen dat de planeet op lange termijn leefbaar blijft
- Gezondheid; Ervoor zorgen dat mensen gezond leven
- Veiligheid en verkeer; Ervoor zorgen dat mensen verantwoord leven en werken
- Commercieel; Ervoor zorgen dat mensen een product of dienst afnemen
- Sociaal; Ervoor zorgen dat mensen prettig met elkaar omgaan
- Financieel; Ervoor zorgen dat mensen betere beslissingen maken die met geld te maken
hebben.
,Hoofdstuk 2: Wat doet een gedragsexpert?
Gedragsverandering vindt plaats in 3 stappen.
1. Gedragsvraagstuk bepalen
2. Gedrag begrijpen: doelgedrag en gedragsinzichten
3. Gedrag veranderen: Gedragstechnieken en een goede fit
Aan de hand van een gedragsvraagstuk probeert een gedragsexpert iets op te lossen. Dit gaat
vaak om een situatie waarin huidig gedrag van mensen een probleem veroorzaakt en iemand
zich afvraagt hoe dit op een effectieve manier kan worden opgelost. Het is belangrijk dat een
vraagstuk altijd als een vraag wordt opgesteld. Bijv. Hoe kunnen we er voor zorgen dat meer
jongeren tweedehands ipv nieuwe kleding gaan kopen?
1. Doelgedrag en gedragsinzichten
Om het gedragsvraagstuk aan te pakken stelt een gedragsexpert doelgedrag op en haalt
gedragsinzichten op. Doelgedrag is concreet en zichtbaar waar je men heen wil bewegen.
Een gedragsinzicht is een beweegreden van de doelgroep, het verklaart waarom iemand
bepaald gedrag wel of niet vertoont. Bijv. jongeren kopen inderdaad meer tweedehands
kleding, omdat het goedkoper is en beter voor het milieu.
1. Gedrag veranderen en een goede fit
Op basis van de gedragsinzichten selecteert een gedragsexpert één of enkele
gedragstechnieken om gedrag mee te veranderen. Een gedragstechniek is een techniek die je
inzet om invloed uit te oefenen op gedrag.
De gedragsexpert heeft diverse instrumenten om toe te kunnen passen.
Campagne is een tijdelijke en vaak intensieve inzet van communicatiemiddelen,
waarmee je een bepaald doel wilt bereiken. Bijv. Bob-campagne, Doeslief-campagne
van SIRE
Communicatie is een structurele inzet van communicatiemiddelen. De inzet van dit
middel is namelijk duurzaam. Bijv. redenen om donateur te worden, informatie hoe je
stufi aan moet vragen
Nudgen is het gewenste gedrag uitlokken. De trap toegankelijker maken dan de lift,
om op die manier traplopen te stimuleren
Beleid zijn onderling gemaakte afspraken hoe te handelen in bepaalde situaties.
De gedragsexpert heeft daarnaast ook diverse doelgroepen
Burgers zijn de eerste doelgroep wanneer er maatschappelijke problemen opgelost
dienen te worden
Consumenten zijn de tweede doelgroep waar een gedragsexpert zich op richt. De
expert heeft dan als doel hen te verleiden en stimuleren een bepaalde aankoop te doen
Medewerkers worden regelmatig gevraagd mee te bewegen in de aangepaste
werkwijze of aanpak. De gedragsexpert adviseert dan hun leidinggevende bijv hoe zij
de verandering het beste kunnen doorvoeren en communiceren
, Cliënten kenmerken zich door de persoonlijke relatie die beroepsprofessionals met
hen hebben. Deze mensen kun je helpen door hen te stimuleren medicatie op tijd te
nemen, gezondere leefstijlkeuzes te maken etc
Individuen kunnen ook actief bezig zijn met gedragsverandering. Zo kan je bijv. je
moeder, huisgenoot of partner stimuleren minder gebruik te maken van hun telefoon.
! Disclaimers voor een gedragsexpert!
Effecten vallen regelmatig tegen. Gedrag van mensen is complex en daardoor lastig
te veranderen.
Kleine effecten kunnen waardevol zijn.
Gedragsverandering is ook creativiteit
Er is geen beste manier om gedrag te veranderen
Hoofdstuk 3: Motieven voor gedragsverandering en ethiek
→Mens-motief; poging om gedrag te veranderen met als doel dat degene op wie het gericht
is er op vooruit gaat. De trap nemen op werk ipv de lift
→ Maatschappij-motief; poging om gedrag te veranderen met als die dat de maatschappij er
op vooruit gaat. Mensen aansporen energie te besparen
→ Merk-motief; poging om gedrag te veranderen om het merk/organisatie vooruit te helpen.
Meer producten verkopen, zodat er meer omzet draait
Er zijn combinaties van motieven mogelijk. Een bedrijf kan zowel mens- als een
maatschappij-motief hebben om gedrag te veranderen.
Binnen de gedragsverandering is het belangrijk om je bewust te zijn van ethiek. Ethiek is de
leer van wat we als maatschappij vinden dat mag en wanneer we een grens over gaan. Is het
ethisch om dieren op te eten?
Concrete antwoorden op ethische kwesties zijn lastig. De vraag over wat kan en mag is vaak
complex en voor iedereen verschillend. Om de complexiteit van de ethiek van
gedragsverandering duidelijk te maken worden vaak eerst 2 extreme standpunten verkend.
Vervolgens leer je om te gaan met grijze gebieden. Hierna volgen 4 handvatten die meer grip
bieden op de vraag wat mag binnen gedragsverandering.
Extreem standpunt 1; als het mag van de wet, dan is het juist
Om antwoord te krijgen op de vraag wat mag, zou je kunnen kijken naar wet- en regelgeving.
Wanneer je je als gedragsexpert enkel hierdoor laat leiden, hanteer je een korte benadering.
Want dat iets mag volgens wet- en regelgeving betekent nog niet dat het juist is.
Extreem standpunt 2; Invloed uitoefenen is overbodig, want mensen
kunnen prima zelf beslissingen nemen
Waarom zou je rationele wezens überhaupt willen beïnvloeden en sturen? Zij zijn toch prima
in staat zelf beslissingen te nemen? Dit is, net als alleen kijken naar wet- en regelgeving een
