Samenvatting internationale betrekkingen
Hoofdstuk 1
Belangrijke kwesties:
- Wat is ‘het mondiale’ en hoe verhoudt het zich tot ‘het internationale’?
- Hoe zijn de contouren van de wereldpolitiek de afgelopen decennia veranderd?
- Wat zijn de gevolgen van globalisering voor de wereldpolitiek?
- Waarin verschillen de gangbare benaderingen van de mondiale politiek van kritische
benaderingen?
- Welke aspecten van de wereldpolitiek zijn door de globalisering veranderd en welke zijn
hetzelfde gebleven?
Belangrijkste veranderingen van de wereldpolitiek van de afgelopen jaren:
- De opkomst van nieuwe mondiale actoren;
- De toename van onderlinge afhankelijkheid en onderlinge verbondenheid;
- De erosie van de scheiding tussen binnenlands en internationaal;
- De opkomst van mondiaal bestuur.
Staat = een politieke instelling die met succes soevereine jurisdictie claimt binnen afgebakende
territoriale grenzen.
Betekenis van mondiaal is tweeledig:
1. Wereldwijd, met planetaire (en niet alleen regionale of nationale) betekenis;
2. Globaal, allesomvattend, verwijst naar alle elementen binnen een systeem, niet alleen naar het
systeem als geheel. (Deze betekenis wordt in het boek aangehouden).
,Eigenschappen van een staat:
- Een afgebakend grondgebied;
- Een permanente bevolking;
- Een effectieve regering;
- Het ‘vermogen om betrekkingen aan te gaan met andere staten’.
Staatscentrisme = een benadering van politieke analyse waarbij de staat wordt beschouwd als de
belangrijkste actor op binnenlands en internationaal niveau.
Statenstelsel = een patroon van relaties tussen en onder staten dat een zekere mate van orde en
voorspelbaarheid tot stand brengt.
Gemengd-actormodel = de theorie dat, zonder de rol van staten en nationale regeringen te negeren,
de internationale politiek wordt gevormd door een veel breder scala aan belangen en groepen.
Biljartbal-model = een manier om de wereldpolitiek te zien, met name onder ‘realistische’ denkers,
als een reeks interacties tussen territoriaal afgebakende, afzonderlijke staten; het is een staatsgericht
model.
Soevereiniteit = het principe van opperste en onbetwistbare autoriteit, wat tot uiting komt in de claim
van de staat dat hij de enige wetgever is binnen zijn grondgebied.
Externe soevereiniteit/ staatssoevereiniteit = verwijst naar het vermogen van de staat om
onafhankelijk en autonoom op te treden op het wereldtoneel.
Interne soevereiniteit = verwijst naar de locatie van de hoogste macht of autoriteit binnen de staat.
Globaal imaginair/ mondiale voorstelling = een ‘imaginair’ is een manier om dingen te zien of je
voor te stellen. Een globaal imaginair is een holistische manier om je het sociale, politieke en
economische leven voor te stellen, op het niveau van de hele wereld in plaats van op lokaal, nationaal
of zelfs internationaal niveau.
Onderlinge afhankelijkheid = verwijst naar een relatie tussen twee partijen waarin elk van beide
wordt beïnvloed door beslissingen die door de andere partij worden genomen. Onderlinge
afhankelijkheid impliceert wederzijdse beïnvloeding, die meestal voortkomt uit een gevoel van
wederzijdse kwetsbaarheid.
Het westfalische statensysteem
De Vrede van Westfalen (1648) wordt algemeen beschouwd als het begin van de moderne
internationale politiek. De Vrede bestond uit een reeks verdragen die een einde maakten aan de
Dertigjarige Oorlog (1618-1648). Het Westfaalse-systeem was gebaseerd op twee belangrijke
principes:
- Staten genieten soevereine jurisdictie, in die zin dat zij onafhankelijke controle hebben over
wat er binnen hun grondgebied gebeurt (alle andere instellingen en groepen, zowel geestelijke
als wereldlijke, zijn daarom ondergeschikt aan de staat);
- De betrekkingen tussen en onder staten worden gestructureerd door de aanvaarding van de
soevereine onafhankelijkheid van alle staten (wat impliceert dat staten juridisch gelijk zijn).
,Globalisering = de opkomst van een complex web van onderlinge verbondenheid, waardoor ons
leven steeds meer wordt bepaald door gebeurtenissen en beslissingen die op grote afstand van ons
plaatsvinden.
Transnationalisme = politieke, sociale, economische of andere vormen van actie en interactie die
nationale grenzen overschrijden of doorkruisen.
Anarchie = letterlijk, zonder regels; de afwezigheid van een centrale regering of hogere autoriteit,
soms geassocieerd met instabiliteit en chaos.
Machtsevenwicht = een situatie waarin geen enkele staat de overhand heeft op andere staten,
waardoor er een algemeen evenwicht ontstaat en de hegemonieambities van alle staten worden
beteugeld.
Collectieve actieproblemen = een probleem dat voortkomt uit de onderlinge afhankelijkheid van
staten, wat betekent dat elke oplossing internationale samenwerking vereist in plaats van actie door
één enkele staat.
Niet-gouvernementele organisatie (ngo) = particuliere, niet commerciële groep of instantie die haar
doelstellingen met geweldloze middelen tracht te verwezenlijken.
Verschil operationele ngo’s en belangenbehartigende ngo’s:
- Operationele ngo = zijn ngo’s die als hoofddoel het ontwerpen en uitvoeren van ontwikkeling
gerelateerde projecten; ze kunnen zowel op noodhulp als op ontwikkeling gericht zijn en ze
kunnen lokaal, nationaal of internationaal actief zijn;
- Belangenbehartigende-ngo’s = zijn er om een bepaald doel te bevorderen of te verdedigen; ze
worden soms ook wel ‘promotionele pressiegroepen’ genoemd.
Globalisering en de gevolgen daarvan
Definitie globalisering
- De intensivering van wereldwijde sociale relaties die verre plaatsen met elkaar verbinden,
zodat lokale gebeurtenissen worden beïnvloed door gebeurtenissen die zich vele kilometers
verderop voordoen en vice versa;
- De integratie van nationale economieën in de internationale economie door middel van
handel, directe buitenlandse investeringen, kortetermijnkapitaalstromen, internationale
stromen van werknemers en de mensheid in het algemeen, en de stromen van technologie;
- De processen waardoor soevereine natiestaten worden doorkruist en ondermijnd door
transnationale actoren met uiteenlopende vooruitzichten op macht, oriëntaties, identiteiten en
netwerken;
- Een proces (of reeks processen) dat de transformatie van de ruimtelijke organisatie van
sociale relaties en transacties belichaamt;
- Een herconfiguratie van de sociale geografie die wordt gekenmerkt door de groei van
transplanetaire en supraterritoriale verbinden tussen mensen.
Globaliteit = een volledig onderling verbonden geheel, zoals de wereldeconomie; het sociale domein
dat door globalisering is ontstaan.
, Globalisering wordt op drie manieren geïnterpreteerd:
- Economische globalisering = het proces waarbij nationale economieën in meer of mindere
mate zijn opgenomen in één mondiale economie;
- Culturele globalisering = het proces waarbij informatie, goederen en beelden die in een
bepaald deel van de wereld zijn geproduceerd, in een mondiale stroom terechtkomen die de
culturele verschillen tussen landen, regio’s en individuen ‘afvlakt’;
- Politieke globalisering = het proces waarbij beleidsverantwoordelijkheden zijn overgedragen
van nationale regeringen naar internationale organisaties.
Verschillende punten globaliseringsdebat:
- Hypberglobalisten; zie uitleg hieronder
- Sceptici; veel marxisten en realistische denkers stellen dat globalisering ofwel helemaal niet
bestaat, ofwel niet is wat hyperglobalisten en andere globalisten denken dat het is.
- Transformationisten; erkent dat er ingrijpende veranderingen - transformaties - hebben
plaatsgevonden als gevolg van technologische innovatie en toenemende onderlinge
verbondenheid, maar zorgt ervoor dat deze veranderingen nauwkeurig worden gespecificeerd
in plaats van ze allemaal onder de noemer ‘globalisering’ te scharen.
Hyperglobalisme = de opvatting dat nieuwe, geglobaliseerde economische en culturele patronen
onvermijdelijk zijn geworden als gevolg van snelle innovaties op het gebied van informatie- en
communicatietechnologie (IT) in de twintigste eeuw, en dat globalisering staten overbodig maakt,
waardoor een ‘wereld zonder grenzen’ ontstaat.
Globalisme = de overtuiging - die het meest wordt geassocieerd met liberaal denken - dat
globalisering een onvermijdelijke en welwillende kracht in de wereld is, die de vele samenlevingen in
de wereld moderniseert, ontwikkelt en uiteindelijke integreert.
Worlding = proces waarbij verschillende samenlevingen hun voorstellingen van de wereld
constructueren, inclusief hoe zij zich de structuur en de samenstellende delen ervan voorstellen, zoals
welke de belangrijkste mondiale actoren en processen zijn.
Wereldisme = een theorie van ‘meerdere werelden’ - de uiteenlopende mondiale visies die zijn
voortgekomen uit de verschillende lokale, nationale en regionale processen van wereldvorming.
Realistische en liberale theorieën hebben twee grote dingen gemeen:
- Beide zijn gebaseerd op positivisme;
- Ze delen vergelijkbare zorgen en behandelen vergelijkbare kwesties, wat betekent dat zij in
feite met elkaar in gesprek zijn, in plaats van langs elkaar heen te praten.
Positivisme = de theorie dat sociaal en zelfs alle vormen van onderzoek moeten voldoen aan de
methoden van de natuurwetenschappen.
De kern van zowel het realisme als het liberalisme is met name het evenwicht tussen conflict en
samenwerking in de betrekkingen tussen staten. Hoewel realisten over het algemeen meer nadruk
leggen op conflict, terwijl liberalen de nadruk leggen op de mogelijkheden voor samenwerking, is
geen van beide onverschillig voor de kwesties die door de ander aan de orde worden gesteld, zoals
blijkt uit de tendens dat de verschillen realisme en liberalisme in de loop van de tijd zijn vervaagd.
Hoofdstuk 1
Belangrijke kwesties:
- Wat is ‘het mondiale’ en hoe verhoudt het zich tot ‘het internationale’?
- Hoe zijn de contouren van de wereldpolitiek de afgelopen decennia veranderd?
- Wat zijn de gevolgen van globalisering voor de wereldpolitiek?
- Waarin verschillen de gangbare benaderingen van de mondiale politiek van kritische
benaderingen?
- Welke aspecten van de wereldpolitiek zijn door de globalisering veranderd en welke zijn
hetzelfde gebleven?
Belangrijkste veranderingen van de wereldpolitiek van de afgelopen jaren:
- De opkomst van nieuwe mondiale actoren;
- De toename van onderlinge afhankelijkheid en onderlinge verbondenheid;
- De erosie van de scheiding tussen binnenlands en internationaal;
- De opkomst van mondiaal bestuur.
Staat = een politieke instelling die met succes soevereine jurisdictie claimt binnen afgebakende
territoriale grenzen.
Betekenis van mondiaal is tweeledig:
1. Wereldwijd, met planetaire (en niet alleen regionale of nationale) betekenis;
2. Globaal, allesomvattend, verwijst naar alle elementen binnen een systeem, niet alleen naar het
systeem als geheel. (Deze betekenis wordt in het boek aangehouden).
,Eigenschappen van een staat:
- Een afgebakend grondgebied;
- Een permanente bevolking;
- Een effectieve regering;
- Het ‘vermogen om betrekkingen aan te gaan met andere staten’.
Staatscentrisme = een benadering van politieke analyse waarbij de staat wordt beschouwd als de
belangrijkste actor op binnenlands en internationaal niveau.
Statenstelsel = een patroon van relaties tussen en onder staten dat een zekere mate van orde en
voorspelbaarheid tot stand brengt.
Gemengd-actormodel = de theorie dat, zonder de rol van staten en nationale regeringen te negeren,
de internationale politiek wordt gevormd door een veel breder scala aan belangen en groepen.
Biljartbal-model = een manier om de wereldpolitiek te zien, met name onder ‘realistische’ denkers,
als een reeks interacties tussen territoriaal afgebakende, afzonderlijke staten; het is een staatsgericht
model.
Soevereiniteit = het principe van opperste en onbetwistbare autoriteit, wat tot uiting komt in de claim
van de staat dat hij de enige wetgever is binnen zijn grondgebied.
Externe soevereiniteit/ staatssoevereiniteit = verwijst naar het vermogen van de staat om
onafhankelijk en autonoom op te treden op het wereldtoneel.
Interne soevereiniteit = verwijst naar de locatie van de hoogste macht of autoriteit binnen de staat.
Globaal imaginair/ mondiale voorstelling = een ‘imaginair’ is een manier om dingen te zien of je
voor te stellen. Een globaal imaginair is een holistische manier om je het sociale, politieke en
economische leven voor te stellen, op het niveau van de hele wereld in plaats van op lokaal, nationaal
of zelfs internationaal niveau.
Onderlinge afhankelijkheid = verwijst naar een relatie tussen twee partijen waarin elk van beide
wordt beïnvloed door beslissingen die door de andere partij worden genomen. Onderlinge
afhankelijkheid impliceert wederzijdse beïnvloeding, die meestal voortkomt uit een gevoel van
wederzijdse kwetsbaarheid.
Het westfalische statensysteem
De Vrede van Westfalen (1648) wordt algemeen beschouwd als het begin van de moderne
internationale politiek. De Vrede bestond uit een reeks verdragen die een einde maakten aan de
Dertigjarige Oorlog (1618-1648). Het Westfaalse-systeem was gebaseerd op twee belangrijke
principes:
- Staten genieten soevereine jurisdictie, in die zin dat zij onafhankelijke controle hebben over
wat er binnen hun grondgebied gebeurt (alle andere instellingen en groepen, zowel geestelijke
als wereldlijke, zijn daarom ondergeschikt aan de staat);
- De betrekkingen tussen en onder staten worden gestructureerd door de aanvaarding van de
soevereine onafhankelijkheid van alle staten (wat impliceert dat staten juridisch gelijk zijn).
,Globalisering = de opkomst van een complex web van onderlinge verbondenheid, waardoor ons
leven steeds meer wordt bepaald door gebeurtenissen en beslissingen die op grote afstand van ons
plaatsvinden.
Transnationalisme = politieke, sociale, economische of andere vormen van actie en interactie die
nationale grenzen overschrijden of doorkruisen.
Anarchie = letterlijk, zonder regels; de afwezigheid van een centrale regering of hogere autoriteit,
soms geassocieerd met instabiliteit en chaos.
Machtsevenwicht = een situatie waarin geen enkele staat de overhand heeft op andere staten,
waardoor er een algemeen evenwicht ontstaat en de hegemonieambities van alle staten worden
beteugeld.
Collectieve actieproblemen = een probleem dat voortkomt uit de onderlinge afhankelijkheid van
staten, wat betekent dat elke oplossing internationale samenwerking vereist in plaats van actie door
één enkele staat.
Niet-gouvernementele organisatie (ngo) = particuliere, niet commerciële groep of instantie die haar
doelstellingen met geweldloze middelen tracht te verwezenlijken.
Verschil operationele ngo’s en belangenbehartigende ngo’s:
- Operationele ngo = zijn ngo’s die als hoofddoel het ontwerpen en uitvoeren van ontwikkeling
gerelateerde projecten; ze kunnen zowel op noodhulp als op ontwikkeling gericht zijn en ze
kunnen lokaal, nationaal of internationaal actief zijn;
- Belangenbehartigende-ngo’s = zijn er om een bepaald doel te bevorderen of te verdedigen; ze
worden soms ook wel ‘promotionele pressiegroepen’ genoemd.
Globalisering en de gevolgen daarvan
Definitie globalisering
- De intensivering van wereldwijde sociale relaties die verre plaatsen met elkaar verbinden,
zodat lokale gebeurtenissen worden beïnvloed door gebeurtenissen die zich vele kilometers
verderop voordoen en vice versa;
- De integratie van nationale economieën in de internationale economie door middel van
handel, directe buitenlandse investeringen, kortetermijnkapitaalstromen, internationale
stromen van werknemers en de mensheid in het algemeen, en de stromen van technologie;
- De processen waardoor soevereine natiestaten worden doorkruist en ondermijnd door
transnationale actoren met uiteenlopende vooruitzichten op macht, oriëntaties, identiteiten en
netwerken;
- Een proces (of reeks processen) dat de transformatie van de ruimtelijke organisatie van
sociale relaties en transacties belichaamt;
- Een herconfiguratie van de sociale geografie die wordt gekenmerkt door de groei van
transplanetaire en supraterritoriale verbinden tussen mensen.
Globaliteit = een volledig onderling verbonden geheel, zoals de wereldeconomie; het sociale domein
dat door globalisering is ontstaan.
, Globalisering wordt op drie manieren geïnterpreteerd:
- Economische globalisering = het proces waarbij nationale economieën in meer of mindere
mate zijn opgenomen in één mondiale economie;
- Culturele globalisering = het proces waarbij informatie, goederen en beelden die in een
bepaald deel van de wereld zijn geproduceerd, in een mondiale stroom terechtkomen die de
culturele verschillen tussen landen, regio’s en individuen ‘afvlakt’;
- Politieke globalisering = het proces waarbij beleidsverantwoordelijkheden zijn overgedragen
van nationale regeringen naar internationale organisaties.
Verschillende punten globaliseringsdebat:
- Hypberglobalisten; zie uitleg hieronder
- Sceptici; veel marxisten en realistische denkers stellen dat globalisering ofwel helemaal niet
bestaat, ofwel niet is wat hyperglobalisten en andere globalisten denken dat het is.
- Transformationisten; erkent dat er ingrijpende veranderingen - transformaties - hebben
plaatsgevonden als gevolg van technologische innovatie en toenemende onderlinge
verbondenheid, maar zorgt ervoor dat deze veranderingen nauwkeurig worden gespecificeerd
in plaats van ze allemaal onder de noemer ‘globalisering’ te scharen.
Hyperglobalisme = de opvatting dat nieuwe, geglobaliseerde economische en culturele patronen
onvermijdelijk zijn geworden als gevolg van snelle innovaties op het gebied van informatie- en
communicatietechnologie (IT) in de twintigste eeuw, en dat globalisering staten overbodig maakt,
waardoor een ‘wereld zonder grenzen’ ontstaat.
Globalisme = de overtuiging - die het meest wordt geassocieerd met liberaal denken - dat
globalisering een onvermijdelijke en welwillende kracht in de wereld is, die de vele samenlevingen in
de wereld moderniseert, ontwikkelt en uiteindelijke integreert.
Worlding = proces waarbij verschillende samenlevingen hun voorstellingen van de wereld
constructueren, inclusief hoe zij zich de structuur en de samenstellende delen ervan voorstellen, zoals
welke de belangrijkste mondiale actoren en processen zijn.
Wereldisme = een theorie van ‘meerdere werelden’ - de uiteenlopende mondiale visies die zijn
voortgekomen uit de verschillende lokale, nationale en regionale processen van wereldvorming.
Realistische en liberale theorieën hebben twee grote dingen gemeen:
- Beide zijn gebaseerd op positivisme;
- Ze delen vergelijkbare zorgen en behandelen vergelijkbare kwesties, wat betekent dat zij in
feite met elkaar in gesprek zijn, in plaats van langs elkaar heen te praten.
Positivisme = de theorie dat sociaal en zelfs alle vormen van onderzoek moeten voldoen aan de
methoden van de natuurwetenschappen.
De kern van zowel het realisme als het liberalisme is met name het evenwicht tussen conflict en
samenwerking in de betrekkingen tussen staten. Hoewel realisten over het algemeen meer nadruk
leggen op conflict, terwijl liberalen de nadruk leggen op de mogelijkheden voor samenwerking, is
geen van beide onverschillig voor de kwesties die door de ander aan de orde worden gesteld, zoals
blijkt uit de tendens dat de verschillen realisme en liberalisme in de loop van de tijd zijn vervaagd.
