Ontwikkelingspsychologie 25/26
HC - Intro OWP
Ontwikkelingspsychologie gaat over de verandering van psychologie:
- Omdat ze de verandering zelf belangrijk vinden.
- Omdat het kijken naar verandering een goede manier is om erachter
te komen hoe psychologie werkt.
Het is ook bezig met de psychologie van verandering.
Belangrijkste principes ontwikkeling/lifespan psychologie:
Plasticiteit = dingen zijn veranderbaar.
Hele levensloop
Multidimensionaal → verschillende domeinen beïnvloeden elkaar.
Multi directioneel → niet alleen ‘groei’, ook afname.
Contextueel → omgevingsafhankelijk.
Ontwikkelingsfasen:
Prenatal development (alles voor geboorte).
Infancy (geboorte tot 12 maanden).
Toddlerhood (12-30 maanden).
Early childhood (30 maanden tot 6 jaar).
Middle/Late childhood (6 jaar tot begin pubertijd).
Adolescence (begin puberteit tot ongeveer 20 jaar).
Early adulthood (20-30 jaar).
Established adulthood (30-45 jaar).
Middle adulthood (45-65 jaar).
Late adulthood (65 jaar -overlijden).
Belangrijke thema’s:
Nature vs. nurture = nativisme (aangeboren) vs. omgeving.
Continue vs. discontinue ontwikkeling → geleidelijk of abrupt
(stages)
Tegenwoordig: veel continu, met hier en daar een ‘groeispurt’.
Soms een threshold = psychologische ontwikkeling continue, maar komt
boven grens uit waardoor opeens iets nieuws kan.
Onderzoeksdesign:
Cross sectioneel = naar school gaan en verschillende kinderen
volgen.
Longitudinaal = lang mensen volgen.
Schrijven
Je schrijft om te denken (primair) en voor de lezer, om te informeren.
Probleem is dat soms taalgebruik/structuur niet aansluiten om de lezer te
begrijpen.
Schrijven moet duidelijk, gestructureerd en overtuigend zijn. Maar
vooral waardevol zijn voor de lezer.
Waarde wordt bepaald door degene die het leest, je moet weten wie je
voor je hebt.
,Beantwoord vragen voordat ze ‘gesteld’ worden, door:
o Waar gaat het over? → noemen en beschrijven van onderwerp.
o Weet je genoeg om mee te discussiëren? → literature review over
het onderwerp.
o Waarom is wat wij tot nu toe hebben gedaan suboptimaal? → na
literature review: Maar…en dan zeggen hoe ze er verkeerd over
denken. Gevolgen beschrijven.
o Oh dat is een probleem, wat nu? → oplossing, argumentatie →
waarom denk je dat dit de oplossing is (deels op basis van
literatuur).
o Interessant idee, is dit echt zo? → dit onderzoek hebben we gedaan,
dit hebben we gevonden, we hebben hier veel/weinig vertrouwen in.
o Oké, maar wat moeten we hiermee? → claims maken, interpretaties
geven en beschrijven.
HC – Evolutionair development psychologie
Evolutie: genotypen en verzameling genen waar je mee wordt geboren, in
combinatie met omgeving → fenotypen, overgeven aan de volgende
generatie.
- Er zit een filter op: natuurlijke selectie.
Het grootste gedeelte van onze huidige genen zijn het resultaat van
miljoenen jaren natuurlijke selectie.
- Fit betekent niet fysiek sterk, maar hoe goed je past bij de
omgeving.
Evolutie observeren: kijken hoe fenotypes genotypen beïnvloeden en hoe
de variatie zich verhoudt tot verschillende diersoorten. Of d.m.v. knock out
studie.
- Evolutie is niet alleen maar een theorie, het is daadwerkelijk een
foneem dat we kunnen observeren: extreme veranderingen en lab.
Mensen meest verwant aan de apen (chimpansees en bonobo’s).
Een gedeelte van deze genen bepaalt hoe onze psychologische systemen
in elkaar zitten, en beïnvloedt dus ons gedrag.
Hoe vergelijkbaar is onze psychologie met die van andere dieren
Waarom hebben wij een stress systeem: om adequaat op gevaar te
kunnen reageren.
o Fight or flight respons → zo veel mogelijk energie naar spieren,
glucose en vet uit cellen, meer zuurstof in bloed, hogere hartslag,
pijn onderdrukt, korte boost immuunsysteem & versterkte
waarneming, boost specifiek geheugen.
Maar hiervoor energie weg van processen die niet nodig zijn in die situatie:
spijsvertering, groei, genezen & voortplanting.
Als je niet in staat bent een stressreactie te generen wanneer het
nodig is zit je in de problemen.
Maar als stress constant is, dan wordt het moeilijk om de stressrespons uit
te zetten, baseline cortisol wordt hoog → chronische stress, op lange
termijn gevolgen gezondheid.
, Mensen zijn zo gevoelig voor lange termijn stress, omdat toen onze
stress systemen evolueerden hadden we andere en vaak minder
continue stressoren in onze omgeving. Nu meer continue stressoren
→ meer kans op overactief stress systeem.
Evolutionaire mismatch = systemen die ooit vooral adaptief waren werken
nu tegen ons omdat onze omgeving is veranderd. Evolutie werkt vaak niet
snel genoeg om dit aan te passen.
Dus: soms kijken we naar complexe factoren in onze cultuur of onze
moderne omgeving om gedrag te verklaren. Maar vervolgens zien we
precies hetzelfde gedrag in andere dieren.
Om de psychologische systemen die onder ons gedrag zitten te
begrijpen kunnen we niet alleen naar de huidige tijd kijken, maar
moeten we naar onze evolutionaire historie kijken.
In welke opzichten ontwikkelt onze psychologie zich op een unieke manier
Wij zijn beter in staat de omgeving naar onze hand te zetten.
o Dual Inheritance theorie = we erven zowel onze genen als onze
omgeving van onze ouders.
o Niche construction = we moeten ons dus in de omgeving passen die
voorgaande generaties voor ons hebben gecreëerd. Dit wordt niche
waar vervolgens op geselecteerd wordt.
Cultuur: alle dingen die we leren van groepsgenoten d.m.v. socialisatie
(i.p.v. trial and error). Taal, kennis, ideeën, normen & instituten.
D.m.v. psychologische flexibiliteit kunnen we ons evolutionair
aanpassen op zo’n variabele niche.
Life history strategies: verschillende evolutionaire strategies
o R strategies = veel nageslacht, ‘volwassen’ geboren, weinig
ouderschap & korte levensspan
o K-strategies = weinig nageslacht, ‘onvolwassen’ greboren, meer
ouderschap & langere levensspan.
Primaten zijn k-strategists, mensen zijn extreme k-strategists.
- Langere afhankelijkheid van kinderen → langer onvolwassen maar
langer flexibel, vooral op het gebied van sociale cognities. Oorsprong
verschil ligt in het sociale domein.
Kijk uit met ‘ad hoc’ evolutionaire psychologie.
Denk niet over natuur/evolutie en omgeving/cultuur als
tegenovergestelden.
Evolutie is descriptief en niet prescriptief.
HC – Ontwikkelingstheorieën
Theorieën zijn verzamelingen van beweringen, aannamens en argumenten
die iets over (een deel van) de wereld zeggen. Soms testen we ze direct,
maar meestal een soort lens waarmee we naar de wereld kijken, vragen
stellen, hypothesen formuleren & verklaringen zoeken.
Psychoanalytische theorieën: Freud focus op seks (oedipus en electra
complex).
Gedateerd maar… seksuele motivatie wel belangrijk in veel gedrag, liefde
i.p.v. seks? Attachment theorie.
, o Freud focus op motivatie, persoonlijkheid en identiteit. Gedrag
gestuurd door 3 ‘agents’ in je hoofd (EGO, ID, SEGO). Nog steeds in
cognitieve psychologie → de twee systemen.
o Freud belangrijkste bijdrage aan ontwikkelingspsychologie: vroege
ervaring kunnen grote gevolgen hebben op lange termijn.
Erikson: theorie van identiteitsvorming, centrale idee → ontwikkeling =
interne conflicten oplossen. Als je conflicten ene fase hebt opgelost, ga je
naar de volgende.
Nog steeds gebruikt, maar ook
veel bekritiseerd:
• Leeftijden twijfelachtig.
• Nadruk op fases afmaken
voordat je verder kunt
ontwikkelen.
• Cultureel op het westen
gefocust.
• Lijkt meer op te gaan voor
jongens dan meisjes.
• Geeft geen verklaring voor
plotselinge
identiteitsverandering.
Door alle kritiek (het is veelte complex en te vaag) → opkomst
behaviorisme.
o Watson & Skinner: bijna al het gedrag wordt door simpele
leermechanisme veroorzaakt. Deze leermechanisme waren relatief
simpel.
Klassiek = onvrijwillige respons, leren associëren met stimulus. Operant =
vrijwillige respons, associëren met een consequentie.
- Little Albert (klassiek) paren met harde knal en pluizige dieren →
onprettig.
Bij exposure therapie aan stimulus blootgesteld, niet meer met negatief
gevolg associëren, reactie/angst minder.
Attachment: belang kind ouder relatie → al nadrukkelijk in Freud. Maar niet
duidelijk wat er nou precies voor zorgde dat die attachment ontstond.
Vroege leertheorie (behaviorisme): moedermelk → primary reinforcer
(psychologische beloning), moeder → secondary (zij heeft controle).
Konrad Lorenz: jonge eenden vlak na geboorte hechten aan eerste
bewegende object dat ze zien (proces = imprinting).
Harry Harlow’s monkeys: waar komt die hechting nou vandaan.
Voeden is niet de basis voor attachment, behavioristen fout. Als
opgegroeid zonder fysiek contact → niet goed in staat om aan
andere mensen te hechten.
Sociaal emotioneel systeem, wat bi-directioneel is (niet alleen kinderen
gehecht aan ouder, maar ook andersom), evolutionair adaptief (kind
achterlaten → risico voor kind en voor voortplanting).
HC - Intro OWP
Ontwikkelingspsychologie gaat over de verandering van psychologie:
- Omdat ze de verandering zelf belangrijk vinden.
- Omdat het kijken naar verandering een goede manier is om erachter
te komen hoe psychologie werkt.
Het is ook bezig met de psychologie van verandering.
Belangrijkste principes ontwikkeling/lifespan psychologie:
Plasticiteit = dingen zijn veranderbaar.
Hele levensloop
Multidimensionaal → verschillende domeinen beïnvloeden elkaar.
Multi directioneel → niet alleen ‘groei’, ook afname.
Contextueel → omgevingsafhankelijk.
Ontwikkelingsfasen:
Prenatal development (alles voor geboorte).
Infancy (geboorte tot 12 maanden).
Toddlerhood (12-30 maanden).
Early childhood (30 maanden tot 6 jaar).
Middle/Late childhood (6 jaar tot begin pubertijd).
Adolescence (begin puberteit tot ongeveer 20 jaar).
Early adulthood (20-30 jaar).
Established adulthood (30-45 jaar).
Middle adulthood (45-65 jaar).
Late adulthood (65 jaar -overlijden).
Belangrijke thema’s:
Nature vs. nurture = nativisme (aangeboren) vs. omgeving.
Continue vs. discontinue ontwikkeling → geleidelijk of abrupt
(stages)
Tegenwoordig: veel continu, met hier en daar een ‘groeispurt’.
Soms een threshold = psychologische ontwikkeling continue, maar komt
boven grens uit waardoor opeens iets nieuws kan.
Onderzoeksdesign:
Cross sectioneel = naar school gaan en verschillende kinderen
volgen.
Longitudinaal = lang mensen volgen.
Schrijven
Je schrijft om te denken (primair) en voor de lezer, om te informeren.
Probleem is dat soms taalgebruik/structuur niet aansluiten om de lezer te
begrijpen.
Schrijven moet duidelijk, gestructureerd en overtuigend zijn. Maar
vooral waardevol zijn voor de lezer.
Waarde wordt bepaald door degene die het leest, je moet weten wie je
voor je hebt.
,Beantwoord vragen voordat ze ‘gesteld’ worden, door:
o Waar gaat het over? → noemen en beschrijven van onderwerp.
o Weet je genoeg om mee te discussiëren? → literature review over
het onderwerp.
o Waarom is wat wij tot nu toe hebben gedaan suboptimaal? → na
literature review: Maar…en dan zeggen hoe ze er verkeerd over
denken. Gevolgen beschrijven.
o Oh dat is een probleem, wat nu? → oplossing, argumentatie →
waarom denk je dat dit de oplossing is (deels op basis van
literatuur).
o Interessant idee, is dit echt zo? → dit onderzoek hebben we gedaan,
dit hebben we gevonden, we hebben hier veel/weinig vertrouwen in.
o Oké, maar wat moeten we hiermee? → claims maken, interpretaties
geven en beschrijven.
HC – Evolutionair development psychologie
Evolutie: genotypen en verzameling genen waar je mee wordt geboren, in
combinatie met omgeving → fenotypen, overgeven aan de volgende
generatie.
- Er zit een filter op: natuurlijke selectie.
Het grootste gedeelte van onze huidige genen zijn het resultaat van
miljoenen jaren natuurlijke selectie.
- Fit betekent niet fysiek sterk, maar hoe goed je past bij de
omgeving.
Evolutie observeren: kijken hoe fenotypes genotypen beïnvloeden en hoe
de variatie zich verhoudt tot verschillende diersoorten. Of d.m.v. knock out
studie.
- Evolutie is niet alleen maar een theorie, het is daadwerkelijk een
foneem dat we kunnen observeren: extreme veranderingen en lab.
Mensen meest verwant aan de apen (chimpansees en bonobo’s).
Een gedeelte van deze genen bepaalt hoe onze psychologische systemen
in elkaar zitten, en beïnvloedt dus ons gedrag.
Hoe vergelijkbaar is onze psychologie met die van andere dieren
Waarom hebben wij een stress systeem: om adequaat op gevaar te
kunnen reageren.
o Fight or flight respons → zo veel mogelijk energie naar spieren,
glucose en vet uit cellen, meer zuurstof in bloed, hogere hartslag,
pijn onderdrukt, korte boost immuunsysteem & versterkte
waarneming, boost specifiek geheugen.
Maar hiervoor energie weg van processen die niet nodig zijn in die situatie:
spijsvertering, groei, genezen & voortplanting.
Als je niet in staat bent een stressreactie te generen wanneer het
nodig is zit je in de problemen.
Maar als stress constant is, dan wordt het moeilijk om de stressrespons uit
te zetten, baseline cortisol wordt hoog → chronische stress, op lange
termijn gevolgen gezondheid.
, Mensen zijn zo gevoelig voor lange termijn stress, omdat toen onze
stress systemen evolueerden hadden we andere en vaak minder
continue stressoren in onze omgeving. Nu meer continue stressoren
→ meer kans op overactief stress systeem.
Evolutionaire mismatch = systemen die ooit vooral adaptief waren werken
nu tegen ons omdat onze omgeving is veranderd. Evolutie werkt vaak niet
snel genoeg om dit aan te passen.
Dus: soms kijken we naar complexe factoren in onze cultuur of onze
moderne omgeving om gedrag te verklaren. Maar vervolgens zien we
precies hetzelfde gedrag in andere dieren.
Om de psychologische systemen die onder ons gedrag zitten te
begrijpen kunnen we niet alleen naar de huidige tijd kijken, maar
moeten we naar onze evolutionaire historie kijken.
In welke opzichten ontwikkelt onze psychologie zich op een unieke manier
Wij zijn beter in staat de omgeving naar onze hand te zetten.
o Dual Inheritance theorie = we erven zowel onze genen als onze
omgeving van onze ouders.
o Niche construction = we moeten ons dus in de omgeving passen die
voorgaande generaties voor ons hebben gecreëerd. Dit wordt niche
waar vervolgens op geselecteerd wordt.
Cultuur: alle dingen die we leren van groepsgenoten d.m.v. socialisatie
(i.p.v. trial and error). Taal, kennis, ideeën, normen & instituten.
D.m.v. psychologische flexibiliteit kunnen we ons evolutionair
aanpassen op zo’n variabele niche.
Life history strategies: verschillende evolutionaire strategies
o R strategies = veel nageslacht, ‘volwassen’ geboren, weinig
ouderschap & korte levensspan
o K-strategies = weinig nageslacht, ‘onvolwassen’ greboren, meer
ouderschap & langere levensspan.
Primaten zijn k-strategists, mensen zijn extreme k-strategists.
- Langere afhankelijkheid van kinderen → langer onvolwassen maar
langer flexibel, vooral op het gebied van sociale cognities. Oorsprong
verschil ligt in het sociale domein.
Kijk uit met ‘ad hoc’ evolutionaire psychologie.
Denk niet over natuur/evolutie en omgeving/cultuur als
tegenovergestelden.
Evolutie is descriptief en niet prescriptief.
HC – Ontwikkelingstheorieën
Theorieën zijn verzamelingen van beweringen, aannamens en argumenten
die iets over (een deel van) de wereld zeggen. Soms testen we ze direct,
maar meestal een soort lens waarmee we naar de wereld kijken, vragen
stellen, hypothesen formuleren & verklaringen zoeken.
Psychoanalytische theorieën: Freud focus op seks (oedipus en electra
complex).
Gedateerd maar… seksuele motivatie wel belangrijk in veel gedrag, liefde
i.p.v. seks? Attachment theorie.
, o Freud focus op motivatie, persoonlijkheid en identiteit. Gedrag
gestuurd door 3 ‘agents’ in je hoofd (EGO, ID, SEGO). Nog steeds in
cognitieve psychologie → de twee systemen.
o Freud belangrijkste bijdrage aan ontwikkelingspsychologie: vroege
ervaring kunnen grote gevolgen hebben op lange termijn.
Erikson: theorie van identiteitsvorming, centrale idee → ontwikkeling =
interne conflicten oplossen. Als je conflicten ene fase hebt opgelost, ga je
naar de volgende.
Nog steeds gebruikt, maar ook
veel bekritiseerd:
• Leeftijden twijfelachtig.
• Nadruk op fases afmaken
voordat je verder kunt
ontwikkelen.
• Cultureel op het westen
gefocust.
• Lijkt meer op te gaan voor
jongens dan meisjes.
• Geeft geen verklaring voor
plotselinge
identiteitsverandering.
Door alle kritiek (het is veelte complex en te vaag) → opkomst
behaviorisme.
o Watson & Skinner: bijna al het gedrag wordt door simpele
leermechanisme veroorzaakt. Deze leermechanisme waren relatief
simpel.
Klassiek = onvrijwillige respons, leren associëren met stimulus. Operant =
vrijwillige respons, associëren met een consequentie.
- Little Albert (klassiek) paren met harde knal en pluizige dieren →
onprettig.
Bij exposure therapie aan stimulus blootgesteld, niet meer met negatief
gevolg associëren, reactie/angst minder.
Attachment: belang kind ouder relatie → al nadrukkelijk in Freud. Maar niet
duidelijk wat er nou precies voor zorgde dat die attachment ontstond.
Vroege leertheorie (behaviorisme): moedermelk → primary reinforcer
(psychologische beloning), moeder → secondary (zij heeft controle).
Konrad Lorenz: jonge eenden vlak na geboorte hechten aan eerste
bewegende object dat ze zien (proces = imprinting).
Harry Harlow’s monkeys: waar komt die hechting nou vandaan.
Voeden is niet de basis voor attachment, behavioristen fout. Als
opgegroeid zonder fysiek contact → niet goed in staat om aan
andere mensen te hechten.
Sociaal emotioneel systeem, wat bi-directioneel is (niet alleen kinderen
gehecht aan ouder, maar ook andersom), evolutionair adaptief (kind
achterlaten → risico voor kind en voor voortplanting).
