Scoor het beste cijfer door te leren met deze overzichtelijke samenvatting

Samenvatting sociologie
deeltoets 2
2.8 arme en rijke landen.
De wereld kent enorme verschillen in levenstandaard tussen lande. In
rijke landen zoals Nederland is het gemiddeld inkomen per persoon
volgends de koopkrachtpariteit 8,5 keer zo hoog als in India, terwijl de
armste landen, vooral in Sub-Afrika nog veel lager scoren. Mensen in deze
armste landen worden vaak niet ouder dan 60 jaar, terwijl de
levensverwachting van de rijke boven de 80 jaar ligt. In arme landen kan
de meerderheid van de bevolking niet voorzien in basisbehoeften en
kinderen hebben vaak ondergewicht, terwijl dit in rijke lande vrijwel niet
voorkomt. Deze verschillen ontstaan door verschillende economische
ontwikkeling. Rijke landen zijn hooggeïndustrialiseerde met een sterke
arbeidsdeling en kennisspecialisatie terwijl arme landen vooral agrarisch
zijn. Met veel mensen in de landbouw waar de productiviteit laag is.
Sociologen proberen deze verschillen te verklaren met theorieën die ofwel
de interne structuur van landen benadrukken, ofwel de afhankelijkheid
van rijke landen.

modernisering theorieën
modernisering theorieën verklaren armoede in arme landen door interne
problemen en rijkdom in rijke landen door succesvolle modernisering.
Rijke landen hebben een hoge arbeidsdeling, kennispecialisatie,
industrialisatie, lage investeringen, een zwakke overheid, corruptie weinig
onderwijs en een traditionele mentaliteit met weinig vernieuwingsdrang
en korte levenshorizon. Deze factoren hangen samen en houden de
economische groei laag. Oplossingen volgens deze theorieën zijn
mentaliteit veranderen, dorpontwikkelingsprojecten, voorbeeld gevende
boeren, gebruik van moderne media, onderwijs verbeteren en zorgen voor
een transparante en inclusieve overheid. (good governence)

afhankelijks theorieën
afhankelijkheid theorieën leggen uit dat armoede in arme landen
grotendeels het gevolg is van internationale macht en
afhankelijkheidsverhoudingen. Arme landen werden historisch gezien
onderdeel van de kapitalistische wereldorde door export van grondstoffen
en landbouwproducten naar rijke landen en het importeren van
eindproducten, waardoor ze afhankelijk werden. Andre Gunter frank
noemde dit de ontwikkeling van de onderontwikkeling. Deze
afhankelijkheid heeft economische aspecten, zoal afhankelijkheid van een

,paar exportproducten, westerse controle over handen, transport en
kapitaalsstromen die vooral van rijke naar arme landen gaan. Ook hebben
arme landen vaak hoge buitenlandse schulden. Politiek en historisch werd
deze afhankelijkheid versterkt door kolonialisme, slavernij en grootschalig
geweld. Een zwakke nationale integratie en verdeeldheid tussen etnische
groepen maken politieke regimes kwetsbaar en belemmert ontwikkeling.
Cognitief zijn arme landen afhankelijk van kennis uit rijke landen, wat
culturele integratie en ontwikkeling beperkt. Affectief zijn er gevoelens va
superioriteit bij rijke landen en van achterstelling bij arme landen. Som
leidt dit tot ideologieën zoals nationalisme, marxisme of religieus
fundamentalisme, die zowel ontwikkeling kunnen bevorderen als
tegenwerken.

3.1 staten, politiek en geweld
Een staat is een politieke organisatie die het gezag heeft over een
bepaald gebied (territorium) en de mensen die daar wonen. Volgens
weber is een staat pas effectief als ze legitiem is. Dus acceptabel voor een
groot deel van de bevolking.
Kenmerken van de staat:
- Territorium
- Organisatie
- Geweldsmonopolie

Belangrijk is dat een staat:
- Regels vaststelt
- Deze regels afdwingt
- Als enige geweld mag gebruiken om dit te doen.
De eerste staten ontstonden toen mensen vaste landbouw gingen
bedrijven en meer produceerden dan ze zelf nodig hadden (surplus)

Door dat surplus konden sommige mensen zich specialiseren zoals
- Priesters ,bestuurders en soldaten

Hierdoor ontstonden
- Machtsverschillen
- Sociale ongelijkheid
- Bestuur
Niet alle samenlevingen ontwikkelden staten, sommige bleven staatloos,
waarbij het samenleven werd geregeld via familiebanden, tradities en
rituelen.

Kern van de staat:
- Geweldsmonopolie = alleen de staat mag geweld gebruiken.
(politie, leger). Burgers mogen dit alleen met noodweer.

, - Belastingmonopolie = alleen de staat mag belasting vragen,
privebelasting is strafbaar.
-
Belasting is nodig om politie en leger te betalen, wegen, onderwijs en zorg
te organiseren. Zonder geweld kun je geen belasting afpersen en zonder
belastingen geen geld om politie te betalen.

Bureaucratie is een manier waarop moderne staten stabiel kunnen
besturen. de kenmerken zijn:

- Vaste taken met duidelijke bevoegdheden.
- Hiërarchie en controle
- Bestuurshandelingen die schriftelijk worden vastgelegd
- Middelen die van de organisatie zijn en niet van de ambtenaar
- Ambtenaren die worden aangesteld op deskundigheid.

Collectieve actie= samen iets regelen waar iedereen voordeel van heeft.
Het probleem is alleen dat mensen geneigd zinj om te denken ‘’ anderen
regelen het wel en ik profiteer ervan. (free-rider)

Een simpel voorbeeld:
Stel: er moet een dijk worden gebouwd om een dorp te beschermen tegen
overstromingen.
Iedereen in het dorp heeft daar voordeel van.
Maar als betalen vrijwillig is, denken veel mensen:
“Als ik niet betaal, staat die dijk er waarschijnlijk toch wel.”


Gevolg:
Als te veel mensen zo denken, betaalt niemand genoeg → de dijk komt er
niet.

Dit is precies wat Olson bedoelt:
Bij grote groepen werken vrijwillige bijdragen vaak niet, omdat individuen
rationeel kiezen voor zichzelf.

Daarom is er dwang nodig
Omdat vrijwilligheid niet werkt, is er een overheid nodig die zegt:
“Iedereen moet meebetalen.”

Dat gebeurt via belastingen.
Je kunt niet kiezen of je betaalt, en juist daardoor lukt de collectieve actie
wel.

Voorbeelden uit de tekst van collectieve actie:
 wegen en bruggen
 dijken