Preventie interventie Samenvatting
Hoofdstuk 1: wat is gezondheid
1.1 Ziekte en gezondheid
Ziekte
• Ziekte = lichamelijke of psychische afwijking waardoor het lichaam minder goed
functioneert.
• Veelvoorkomende ziektecategorieën: infectieziekten, hart- en vaatziekten,
kanker, psychische aandoeningen en chronische ziekten.
Chronische ziekten
• Chronische ziekte = langdurige ziekte zonder volledig herstel.
• Gaat vaak samen met pijn, psychisch lijden en beperkingen in dagelijks
functioneren.
• Leidt vaak tot langdurige vermindering van kwaliteit van leven.
• Somatische en psychische ziekten kunnen samen voorkomen en elkaar
versterken (bijv. diabetes + depressie).
• Nadelen: meer ziekenhuisopnames, meer complicaties, grotere kans op
vroegtijdig overlijden, langdurige zorg nodig.
Sterfte & maatschappelijke context
• Sommige ziekten kunnen dodelijk zijn.
• COVID-19 werd in 2020 de belangrijkste doodsoorzaak in Nederland.
• Andere grote doodsoorzaken: dementie, longkanker, beroerte, coronaire
hartziekten en hartfalen.
• COVID-19 liet zien dat infectieziekten, ondanks eerdere controle, een grote
impact kunnen blijven hebben.
Gezondheid
• Gezondheid is moeilijk te definiëren; iedereen ziet het anders (fit voelen, gelukkig
zijn, goede kwaliteit van leven, zinvol leven, enz.).
• Je kunt je gezond voelen met ziekte en ongezond zonder ziekte → gezondheid ≠
simpelweg afwezigheid van ziekte.
• Volgens Walburg (2015):
, o Ziekte en gezondheid zijn twee aparte dimensies.
o Ziekte loopt van geen ziekte → ernstig ziek.
o Gezondheid loopt van slechte → zeer goede gezondheid.
o Ze beïnvloeden elkaar maar zijn niet hetzelfde.
Pathogenese
• Bestudeert ontstaan, ontwikkeling en verloop van ziekten.
• Hoe beter de pathogenese bekend is, hoe beter preventie en behandeling.
• Grote vooruitgang: ontdekking dat infectieziekten door micro-organismen worden
veroorzaakt; vaccinatieprogramma’s; hiv/aids-preventie.
Salutogenese
• Richt zich op wat mensen gezond houdt in plaats van waarom ze ziek worden.
• Nadruk op factoren die gezondheid, veerkracht en welzijn versterken.
1.2 Omgeving en gezondheid
Lalonde-model van gezondheid (1974)
Ook bekend als: “Health Field Concept”
Belangrijk omdat het laat zien dat gezondheid niet alleen door zorg wordt bepaald,
maar vooral door factoren buiten de gezondheidszorg.
,1.3 Positieve gezondheid
Definitie gezondheid volgens WHO
De WHO (Wereldgezondheidsorganisatie) definieert gezondheid zo:
“Gezondheid is een toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en maatschappelijk
welzijn en niet slechts de afwezigheid van ziekte”
Definitie gezondheid volgens Huber
Huber beschrijft gezondheid als:
“Het vermogen van mensen om zich aan te passen en zelfmanagement toe te passen in
het licht van fysieke, emotionele en sociale uitdagingen.”
Zes dimensies van gezondheid volgens Huber:
1. Lichaamsfuncties: medische feiten en waarnemingen
2. Mentaal welbevinden: emotionele toestand en eigen zelfwaarde/respect
3. Zingeving: toekomstperspectief en doelen/ idealen
4. Kwaliteit van leven: levenslust en geluk beleven
5. Meedoen / participatie: sociale en communicatieve vaardigheden sociale
contacten maatschappelijke betrokkenheid
6. Dagelijks functioneren: Basis ADL algemene dagelijkse levensverrichtingen
1.4 Gezondheid gedurende levensloop
Critical life events
Dit zijn belangrijke levensgebeurtenissen die veel invloed hebben op iemands
, gezondheid en gedrag. Ze kunnen positief zijn (bijv. trouwen, geboorte van een kind) of
negatief (bijv. overlijden, scheiding).
• Gezond opgroeien: Dit gaat over de voorwaarden die kinderen nodig hebben om
lichamelijk, mentaal en sociaal gezond te ontwikkelen. Denk aan een veilige
omgeving, goede voeding, beweging, voldoende slaap, ondersteuning van ouders
en toegang tot onderwijs en zorg.
• Gezond blijven: Hiermee wordt bedoeld dat volwassenen een leefstijl en
omgeving nodig hebben die gezondheid in stand houden. Bijvoorbeeld door
regelmatig te bewegen, gezond te eten, goed om te gaan met stress, sociale
contacten te onderhouden en risicogedrag (zoals roken) te vermijden.
Hedonisme= het loskomen van ouders en de start van eigen leven.
• Gezond ouder worden: Dit verwijst naar het behouden van zo veel mogelijk
lichamelijke en mentale functies op oudere leeftijd (vergrijzing). Daarbij horen:
actief blijven, gezonde leefstijlgewoonten volhouden, participeren in de
samenleving, valpreventie, en vroegtijdige herkenning van
gezondheidsproblemen.
1.5 Hoe gezond is Nederland
Epidemiologie: de wetenschap die onderzoekt hoe vaak ziekten voorkomen, waarom ze
ontstaan en hoe ze zich verspreiden in groepen mensen.
Staat van Volksgezondheid en Zorg: Een overzicht van hoe gezond de Nederlandse
bevolking is en hoe het zorgsysteem functioneert, gebaseerd op gegevens over ziekte,
leefstijl en zorggebruik.
Levensverwachting: Het gemiddelde aantal jaren dat mensen naar verwachting zullen
leven, gebaseerd op gegevens over sterfte.
Morbiditeit – Mate van specifieke ziekte in een bevolking.
Mortaliteit – Aantal sterfgevallen in een periode.
Prevalentie – Aantal gevallen van aandoening per 1000 of 100.000 op specifiek moment
Incidentie – Aantal nieuwe ziektegevallen in een periode.
Multimorbiditeit – Meerdere ziekten tegelijk bij één persoon.
Relevante cijfers:
• Ongeveer 9,9 miljoen mensen in Nederland heeft een chronische aandoening
• Niet Iedereen gaat hiervoor naar de zorg
• Bijna 1/5 volwassenen heeft een psychische aandoening
• Ongeveer 20% van de volwassenen rookt
• 7% drinkt overmatig
Hoofdstuk 1: wat is gezondheid
1.1 Ziekte en gezondheid
Ziekte
• Ziekte = lichamelijke of psychische afwijking waardoor het lichaam minder goed
functioneert.
• Veelvoorkomende ziektecategorieën: infectieziekten, hart- en vaatziekten,
kanker, psychische aandoeningen en chronische ziekten.
Chronische ziekten
• Chronische ziekte = langdurige ziekte zonder volledig herstel.
• Gaat vaak samen met pijn, psychisch lijden en beperkingen in dagelijks
functioneren.
• Leidt vaak tot langdurige vermindering van kwaliteit van leven.
• Somatische en psychische ziekten kunnen samen voorkomen en elkaar
versterken (bijv. diabetes + depressie).
• Nadelen: meer ziekenhuisopnames, meer complicaties, grotere kans op
vroegtijdig overlijden, langdurige zorg nodig.
Sterfte & maatschappelijke context
• Sommige ziekten kunnen dodelijk zijn.
• COVID-19 werd in 2020 de belangrijkste doodsoorzaak in Nederland.
• Andere grote doodsoorzaken: dementie, longkanker, beroerte, coronaire
hartziekten en hartfalen.
• COVID-19 liet zien dat infectieziekten, ondanks eerdere controle, een grote
impact kunnen blijven hebben.
Gezondheid
• Gezondheid is moeilijk te definiëren; iedereen ziet het anders (fit voelen, gelukkig
zijn, goede kwaliteit van leven, zinvol leven, enz.).
• Je kunt je gezond voelen met ziekte en ongezond zonder ziekte → gezondheid ≠
simpelweg afwezigheid van ziekte.
• Volgens Walburg (2015):
, o Ziekte en gezondheid zijn twee aparte dimensies.
o Ziekte loopt van geen ziekte → ernstig ziek.
o Gezondheid loopt van slechte → zeer goede gezondheid.
o Ze beïnvloeden elkaar maar zijn niet hetzelfde.
Pathogenese
• Bestudeert ontstaan, ontwikkeling en verloop van ziekten.
• Hoe beter de pathogenese bekend is, hoe beter preventie en behandeling.
• Grote vooruitgang: ontdekking dat infectieziekten door micro-organismen worden
veroorzaakt; vaccinatieprogramma’s; hiv/aids-preventie.
Salutogenese
• Richt zich op wat mensen gezond houdt in plaats van waarom ze ziek worden.
• Nadruk op factoren die gezondheid, veerkracht en welzijn versterken.
1.2 Omgeving en gezondheid
Lalonde-model van gezondheid (1974)
Ook bekend als: “Health Field Concept”
Belangrijk omdat het laat zien dat gezondheid niet alleen door zorg wordt bepaald,
maar vooral door factoren buiten de gezondheidszorg.
,1.3 Positieve gezondheid
Definitie gezondheid volgens WHO
De WHO (Wereldgezondheidsorganisatie) definieert gezondheid zo:
“Gezondheid is een toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en maatschappelijk
welzijn en niet slechts de afwezigheid van ziekte”
Definitie gezondheid volgens Huber
Huber beschrijft gezondheid als:
“Het vermogen van mensen om zich aan te passen en zelfmanagement toe te passen in
het licht van fysieke, emotionele en sociale uitdagingen.”
Zes dimensies van gezondheid volgens Huber:
1. Lichaamsfuncties: medische feiten en waarnemingen
2. Mentaal welbevinden: emotionele toestand en eigen zelfwaarde/respect
3. Zingeving: toekomstperspectief en doelen/ idealen
4. Kwaliteit van leven: levenslust en geluk beleven
5. Meedoen / participatie: sociale en communicatieve vaardigheden sociale
contacten maatschappelijke betrokkenheid
6. Dagelijks functioneren: Basis ADL algemene dagelijkse levensverrichtingen
1.4 Gezondheid gedurende levensloop
Critical life events
Dit zijn belangrijke levensgebeurtenissen die veel invloed hebben op iemands
, gezondheid en gedrag. Ze kunnen positief zijn (bijv. trouwen, geboorte van een kind) of
negatief (bijv. overlijden, scheiding).
• Gezond opgroeien: Dit gaat over de voorwaarden die kinderen nodig hebben om
lichamelijk, mentaal en sociaal gezond te ontwikkelen. Denk aan een veilige
omgeving, goede voeding, beweging, voldoende slaap, ondersteuning van ouders
en toegang tot onderwijs en zorg.
• Gezond blijven: Hiermee wordt bedoeld dat volwassenen een leefstijl en
omgeving nodig hebben die gezondheid in stand houden. Bijvoorbeeld door
regelmatig te bewegen, gezond te eten, goed om te gaan met stress, sociale
contacten te onderhouden en risicogedrag (zoals roken) te vermijden.
Hedonisme= het loskomen van ouders en de start van eigen leven.
• Gezond ouder worden: Dit verwijst naar het behouden van zo veel mogelijk
lichamelijke en mentale functies op oudere leeftijd (vergrijzing). Daarbij horen:
actief blijven, gezonde leefstijlgewoonten volhouden, participeren in de
samenleving, valpreventie, en vroegtijdige herkenning van
gezondheidsproblemen.
1.5 Hoe gezond is Nederland
Epidemiologie: de wetenschap die onderzoekt hoe vaak ziekten voorkomen, waarom ze
ontstaan en hoe ze zich verspreiden in groepen mensen.
Staat van Volksgezondheid en Zorg: Een overzicht van hoe gezond de Nederlandse
bevolking is en hoe het zorgsysteem functioneert, gebaseerd op gegevens over ziekte,
leefstijl en zorggebruik.
Levensverwachting: Het gemiddelde aantal jaren dat mensen naar verwachting zullen
leven, gebaseerd op gegevens over sterfte.
Morbiditeit – Mate van specifieke ziekte in een bevolking.
Mortaliteit – Aantal sterfgevallen in een periode.
Prevalentie – Aantal gevallen van aandoening per 1000 of 100.000 op specifiek moment
Incidentie – Aantal nieuwe ziektegevallen in een periode.
Multimorbiditeit – Meerdere ziekten tegelijk bij één persoon.
Relevante cijfers:
• Ongeveer 9,9 miljoen mensen in Nederland heeft een chronische aandoening
• Niet Iedereen gaat hiervoor naar de zorg
• Bijna 1/5 volwassenen heeft een psychische aandoening
• Ongeveer 20% van de volwassenen rookt
• 7% drinkt overmatig
