Samenvatting Hoorcolleges:
Behandeling & Interventies gericht
op psychosociale
problemen, leerproblemen en
ontwikkelingsproblemen
Cursuscode: 200300085 | 2025-2026
Onderwerpen
1. (Ortho)pedagogiek als handelingswetenschap & behandelingsperspectieven
2. Het leertheoretisch kader als behandelingsperspectief
3. Cognitieve gedragstherapie nader uitgewerkt
4. Van interventieonderzoek naar richtlijnen
5. Behandeling en interventies in het veld leerlingenzorg
6. Protocollair versus Modulair
7. Behandeling en begeleiding binnen de gehandicaptenzorg met aandacht voor non-
specifieke factoren
8. Behandeling: gezin als focus
Hoorcollege 1 – Orthopedagogiek als handelingswetenschap
Kernidee
Orthopedagogiek is een handelingswetenschap: gericht op het toepassen van
wetenschappelijke kennis om verandering te realiseren in de praktijk.
Focus ligt op kinderen en jongeren met ontwikkelings- of opvoedingsproblemen,
vaak binnen complexe contexten (gezin, onderwijs).
Disciplines en hun perspectief
Psychiatrie (biomedisch model)
Gericht op het diagnosticeren van psychopathologie.
Uitgangspunt: medisch model → symptomen, syndromen en stoornissen.
Resultaat: classificaties (bijv. DSM).
Ontwikkelingspsychologie
Samenvatting Hoorcolleges: Behandeling & Interventies gericht op psychosociale problemen, leerproblemen en ontwikkelingsproblemen 1
, Bestudeert het verloop van ontwikkeling bij kinderen.
Focus op:
Interne processen (cognitie, emotie)
Interactie met de omgeving
Orthopedagogiek
Richt zich op kwetsbare kinderen en gezinnen.
Combineert theorie en praktijk: wetenschappelijke kennis toepassen in
hulpverlening.
Belangrijke theorieën
Psychodynamische theorie (Freud)
Problemen op latere leeftijd vinden hun oorsprong in de vroege kindertijd.
Persoonlijkheid opgebouwd uit:
Id (driften)
Ego (realiteit)
Superego (normen/geweten)
Gehechtheidstheorie (Bowlby)
Kwaliteit van de ouder-kindrelatie is cruciaal.
Belangrijke begrippen:
Sensitiviteit (aanvoelen van behoeften)
Responsiviteit (adequaat reageren)
Leertheorie
Gedrag wordt beïnvloed door:
Antecedenten (wat eraan voorafgaat)
Consequenties (wat erop volgt)
Gedrag kan worden aangeleerd en bekrachtigd.
Inclusief cognitieve component:
Denken over gedrag beïnvloedt gedrag (cognitieve processen).
Systeemtheorie
Gebaseerd op Urie Bronfenbrenner.
Ontwikkeling wordt beïnvloed door meerdere systemen:
Microsysteem (directe omgeving)
Samenvatting Hoorcolleges: Behandeling & Interventies gericht op psychosociale problemen, leerproblemen en ontwikkelingsproblemen 2
, Mesosysteem (interacties tussen systemen)
Exosysteem (indirecte invloeden)
Macrosysteem (cultuur/maatschappij)
Chronosysteem (tijd/dynamiek)
Gezinstherapeutische systeemvisie
Gezin als systeem met:
Hiërarchie
Grenzen
Communicatiepatronen
Integrerende modellen
Biopsychosociaal model
Gedrag ontstaat uit een interactie tussen biologische, psychologische en
sociale factoren.
Multifactoriële benadering van problematiek.
Balansmodel
Ontwikkeling wordt bepaald door:
Draaglast (risicofactoren)
Draagkracht (beschermende factoren)
Probleemgedrag ontstaat bij een verstoring van deze balans.
Orthopedagoog als professional
Werkt vanuit een normatief perspectief:
Gericht op wat gewenst functioneren is.
Ziet het kind niet als ‘afwijkend’, maar als:
Kind met moeilijkheden in ontwikkeling of omgeving
Doel: verandering realiseren door kennis toe te passen.
Regulatieve cyclus vs. empirische cyclus
Regulatieve cyclus
Gericht op verandering en handelen.
Wordt gebruikt bij diagnostiek en behandeling.
Empirische cyclus
Samenvatting Hoorcolleges: Behandeling & Interventies gericht op psychosociale problemen, leerproblemen en ontwikkelingsproblemen 3
, Gericht op beschrijven en verklaren.
Wordt geïntegreerd als subcyclus voor evaluatie en monitoring.
Fasen van de regulatieve cyclus
Probleemherkenning
Probleemdefiniëring
Kiezen van interventie
Planning
Uitvoering van interventie
Eindevaluatie
Binnen elke fase:
Beslissingsmomenten inbouwen
Onderzoeksmomenten toevoegen (monitoring via empirische subcyclus)
Orthopedagogische invalshoek
Afstemmen op ontwikkelingsniveau
Niet alleen leeftijd, maar ook cognitief en emotioneel niveau.
Afhankelijkheid van het kind
Kind is afhankelijk van ouders/omgeving.
Vaak externe aanmelding → lagere intrinsieke motivatie.
Therapeutische alliantie
Cruciaal om motivatie en samenwerking te bevorderen.
Ethische kwesties
Werken met minderjarigen brengt morele en professionele afwegingen met zich
mee.
Hoorcollege 2 – Leertheoretisch kader als behandelingsperspectief
Kernidee
De leertheoretische benadering vormt de brug tussen wetenschappelijke
theorie en behandeling.
Gedrag wordt gezien als aangeleerd en dus veranderbaar via systematische
interventies.
Kenmerken van cognitieve gedragstherapie (CGT)
Ontwikkelingsperspectief
Samenvatting Hoorcolleges: Behandeling & Interventies gericht op psychosociale problemen, leerproblemen en ontwikkelingsproblemen 4
Behandeling & Interventies gericht
op psychosociale
problemen, leerproblemen en
ontwikkelingsproblemen
Cursuscode: 200300085 | 2025-2026
Onderwerpen
1. (Ortho)pedagogiek als handelingswetenschap & behandelingsperspectieven
2. Het leertheoretisch kader als behandelingsperspectief
3. Cognitieve gedragstherapie nader uitgewerkt
4. Van interventieonderzoek naar richtlijnen
5. Behandeling en interventies in het veld leerlingenzorg
6. Protocollair versus Modulair
7. Behandeling en begeleiding binnen de gehandicaptenzorg met aandacht voor non-
specifieke factoren
8. Behandeling: gezin als focus
Hoorcollege 1 – Orthopedagogiek als handelingswetenschap
Kernidee
Orthopedagogiek is een handelingswetenschap: gericht op het toepassen van
wetenschappelijke kennis om verandering te realiseren in de praktijk.
Focus ligt op kinderen en jongeren met ontwikkelings- of opvoedingsproblemen,
vaak binnen complexe contexten (gezin, onderwijs).
Disciplines en hun perspectief
Psychiatrie (biomedisch model)
Gericht op het diagnosticeren van psychopathologie.
Uitgangspunt: medisch model → symptomen, syndromen en stoornissen.
Resultaat: classificaties (bijv. DSM).
Ontwikkelingspsychologie
Samenvatting Hoorcolleges: Behandeling & Interventies gericht op psychosociale problemen, leerproblemen en ontwikkelingsproblemen 1
, Bestudeert het verloop van ontwikkeling bij kinderen.
Focus op:
Interne processen (cognitie, emotie)
Interactie met de omgeving
Orthopedagogiek
Richt zich op kwetsbare kinderen en gezinnen.
Combineert theorie en praktijk: wetenschappelijke kennis toepassen in
hulpverlening.
Belangrijke theorieën
Psychodynamische theorie (Freud)
Problemen op latere leeftijd vinden hun oorsprong in de vroege kindertijd.
Persoonlijkheid opgebouwd uit:
Id (driften)
Ego (realiteit)
Superego (normen/geweten)
Gehechtheidstheorie (Bowlby)
Kwaliteit van de ouder-kindrelatie is cruciaal.
Belangrijke begrippen:
Sensitiviteit (aanvoelen van behoeften)
Responsiviteit (adequaat reageren)
Leertheorie
Gedrag wordt beïnvloed door:
Antecedenten (wat eraan voorafgaat)
Consequenties (wat erop volgt)
Gedrag kan worden aangeleerd en bekrachtigd.
Inclusief cognitieve component:
Denken over gedrag beïnvloedt gedrag (cognitieve processen).
Systeemtheorie
Gebaseerd op Urie Bronfenbrenner.
Ontwikkeling wordt beïnvloed door meerdere systemen:
Microsysteem (directe omgeving)
Samenvatting Hoorcolleges: Behandeling & Interventies gericht op psychosociale problemen, leerproblemen en ontwikkelingsproblemen 2
, Mesosysteem (interacties tussen systemen)
Exosysteem (indirecte invloeden)
Macrosysteem (cultuur/maatschappij)
Chronosysteem (tijd/dynamiek)
Gezinstherapeutische systeemvisie
Gezin als systeem met:
Hiërarchie
Grenzen
Communicatiepatronen
Integrerende modellen
Biopsychosociaal model
Gedrag ontstaat uit een interactie tussen biologische, psychologische en
sociale factoren.
Multifactoriële benadering van problematiek.
Balansmodel
Ontwikkeling wordt bepaald door:
Draaglast (risicofactoren)
Draagkracht (beschermende factoren)
Probleemgedrag ontstaat bij een verstoring van deze balans.
Orthopedagoog als professional
Werkt vanuit een normatief perspectief:
Gericht op wat gewenst functioneren is.
Ziet het kind niet als ‘afwijkend’, maar als:
Kind met moeilijkheden in ontwikkeling of omgeving
Doel: verandering realiseren door kennis toe te passen.
Regulatieve cyclus vs. empirische cyclus
Regulatieve cyclus
Gericht op verandering en handelen.
Wordt gebruikt bij diagnostiek en behandeling.
Empirische cyclus
Samenvatting Hoorcolleges: Behandeling & Interventies gericht op psychosociale problemen, leerproblemen en ontwikkelingsproblemen 3
, Gericht op beschrijven en verklaren.
Wordt geïntegreerd als subcyclus voor evaluatie en monitoring.
Fasen van de regulatieve cyclus
Probleemherkenning
Probleemdefiniëring
Kiezen van interventie
Planning
Uitvoering van interventie
Eindevaluatie
Binnen elke fase:
Beslissingsmomenten inbouwen
Onderzoeksmomenten toevoegen (monitoring via empirische subcyclus)
Orthopedagogische invalshoek
Afstemmen op ontwikkelingsniveau
Niet alleen leeftijd, maar ook cognitief en emotioneel niveau.
Afhankelijkheid van het kind
Kind is afhankelijk van ouders/omgeving.
Vaak externe aanmelding → lagere intrinsieke motivatie.
Therapeutische alliantie
Cruciaal om motivatie en samenwerking te bevorderen.
Ethische kwesties
Werken met minderjarigen brengt morele en professionele afwegingen met zich
mee.
Hoorcollege 2 – Leertheoretisch kader als behandelingsperspectief
Kernidee
De leertheoretische benadering vormt de brug tussen wetenschappelijke
theorie en behandeling.
Gedrag wordt gezien als aangeleerd en dus veranderbaar via systematische
interventies.
Kenmerken van cognitieve gedragstherapie (CGT)
Ontwikkelingsperspectief
Samenvatting Hoorcolleges: Behandeling & Interventies gericht op psychosociale problemen, leerproblemen en ontwikkelingsproblemen 4
