Handschrift – Schriftkennis + PowerPoints
Les 1
Schrijven = basisvaardigheid + manier om leerstof dieper te verwerken en beter te onthouden.
Beheersing schrift samenleving culturele ontwikkeling (cognitief + motorisch)
Geschiedenis schriftontwikkeling: (tentamen: niet uit het hoofd kennen)
1. Feniciërs – 3000 jaar geleden (22 letters)
2. Grieken: klinkers toevoegen
3. Romeinen – jaar 0 (letters omvormen)
4. Rustica: minder formele Romeinse letter: behoefte sneller te schrijven – tot in de 10 e eeuw
5. Unicaal: ronde boekschriftletter
6. Daarna: half-unicaal – Karolingische minuskel (belangrijkste ontwikkeling in lettergeschiedenis
sinds Romeins abc), Gotisch schrift/black letter, Humanistische minuskel.
Schriftontwikkeling door maatschappelijke behoeften. Communicatie, lezen…
Schrijfonderwijs:
Middeleeuwen (door monniken aan adel)
Renaissance (ontstaan lopend schrift)
17e eeuw (instructieboeken, 1820: kroontjespen)
1900: lopend schrift (norm voor schrijfletters en cijfers)
1958: Hoofdcommissie voor de Normalisatie in Nederland (norm voor schrijfletters en cijfers)
Visies:
Oud Nieuw
motoriek oefenen grafo-cognitief concept (begin 21e eeuw)
schrijfmotoriek lettervormgevingsregels: handschriftanalyse en –
evaluatie kwaliteit
DUS: schrijven = aansturing vanuit de hersenen
motoriek oefenen: GROOT klein n.v.t.: aparte systemen, dynamisch
start aanvankelijk schrijven: na de na de kerstvakantie
zomervakantie
Leerlijn schrijfonderwijs:
Oud: 3 fases voorbereidend (4-6 jaar) – aanvankelijk (6-8 jaar) – voortgezet schrijven (8-10 jaar) –
(creatief & expressief schrijven (10-12 jaar))
Nieuw: 3 fases:
1. Ontwikkeling schrijfvoorwaarden (1-2)
Groep 1: beginnend lettergebruik & voorbereiden van het schrijven. Ergonomie oefenen
(aanleren, stimuleren, begeleiden) ; letterverkenning kapitalen ; nauwkeurige waarneming +
uitvoering stimuleren
Groep 2: letterverkenning van kapitalen en minuskels. Lettervormen oefenen: letters leggen op
een grondlijn ; waarnemen: vormverschillen en –overeenkomsten ; uitvoeren: ergonomie,
oefenen inkleuren / arceren. Letterconstructie kan pas plaatsvinden als de ruimtelijke oriëntatie
in het platte vlak voldoende is ontwikkeld.
2. Driezone-niveau (3-4)
Groep 3: eerst > verder ontwikkelen van de schrijfvoorwaarden ; daarna > leren schrijven van
cijfers en minuskels.
Na de kerstvakantie & groep 4: leren schrijven van hoofdletters + leren verzorgen van rompzone
, Voorwaarden om tot schrijven te komen: grove/fijne motoriek, oog-handcoördinatie, vormen
waarnemen + onderscheiden, links/rechts/onder/boven bekend.
3. Ontwikkeling + onderhoud handschrift (5-8)
Cognitieve begeleiding erg belangrijk. Automatisering tegengaan: bewustmakingsoefeningen,
criteriumlessen.
Vanaf groep 8: letterkennis eigen handschrift beoordelen + onderhouden. Kwaliteit bepalen:
handschriftcriteria. Herhalen + voortdurend toepassen in de klas.
3 belangrijke momenten waarop het schrijfonderwijs kan ontsporen:
- te vroeg beginnen (oude visie: na zomervakantie, nieuw: na kerstvakantie)
- verkeerd aanleren
- niet goed onderhouden en begeleiden v/h handschrift
Voordat er geschreven wordt: een schrijfrijpheidstest afnemen + voldoende letterkwaliteit bereikt?
Handschriftcriteria! (tentamen: stukje tekst, beoordelen m.b.v. criteria. Benaming + symbool kennen)
Lerarenhandschrift:
Ongeveer gelijk aan methodisch schrift
Letters r, s, t en f mogen afwijken
Hoger tempo
Voor dagelijks gebruik in de basisschool
Je mag dit altijd op gelinieerd papier schrijven
Op het bord zonder hulplijnen
Les 2
Didactiek handschrift:
Instructie en begeleiding!
Zelf schrijven (leerkracht)
Ergonomie! (pengreep + houding)
Rondlopen + begeleiden: directe feedback + inhoudelijke feedback
Stilte in de klas
Schrijven = complexe vaardigheid! Veel processen die gecoördineerd verlopen.
Processen bij beginnend schrijven:
Intentioneel niveau: plan om iets te schrijven. Linguïstisch niveau: tekst formuleren
Lexicaal niveau: het te schrijven woord kiezen
Foneem-grafeem conversie niveau: juiste letters voor de juiste klank kiezen
Allograaf-selectie & motorprogrammeringsniveau juiste lettervormgeving en uitvoering
Parametrisch niveau: prikkels naar spieren toe
Initiatieniveau: vingers in beweging.
Allograaf= teken in een schriftsysteem. Allograafselectie: lettertype, constructie, verhoudingen.
Keeranalyse:
Les 1
Schrijven = basisvaardigheid + manier om leerstof dieper te verwerken en beter te onthouden.
Beheersing schrift samenleving culturele ontwikkeling (cognitief + motorisch)
Geschiedenis schriftontwikkeling: (tentamen: niet uit het hoofd kennen)
1. Feniciërs – 3000 jaar geleden (22 letters)
2. Grieken: klinkers toevoegen
3. Romeinen – jaar 0 (letters omvormen)
4. Rustica: minder formele Romeinse letter: behoefte sneller te schrijven – tot in de 10 e eeuw
5. Unicaal: ronde boekschriftletter
6. Daarna: half-unicaal – Karolingische minuskel (belangrijkste ontwikkeling in lettergeschiedenis
sinds Romeins abc), Gotisch schrift/black letter, Humanistische minuskel.
Schriftontwikkeling door maatschappelijke behoeften. Communicatie, lezen…
Schrijfonderwijs:
Middeleeuwen (door monniken aan adel)
Renaissance (ontstaan lopend schrift)
17e eeuw (instructieboeken, 1820: kroontjespen)
1900: lopend schrift (norm voor schrijfletters en cijfers)
1958: Hoofdcommissie voor de Normalisatie in Nederland (norm voor schrijfletters en cijfers)
Visies:
Oud Nieuw
motoriek oefenen grafo-cognitief concept (begin 21e eeuw)
schrijfmotoriek lettervormgevingsregels: handschriftanalyse en –
evaluatie kwaliteit
DUS: schrijven = aansturing vanuit de hersenen
motoriek oefenen: GROOT klein n.v.t.: aparte systemen, dynamisch
start aanvankelijk schrijven: na de na de kerstvakantie
zomervakantie
Leerlijn schrijfonderwijs:
Oud: 3 fases voorbereidend (4-6 jaar) – aanvankelijk (6-8 jaar) – voortgezet schrijven (8-10 jaar) –
(creatief & expressief schrijven (10-12 jaar))
Nieuw: 3 fases:
1. Ontwikkeling schrijfvoorwaarden (1-2)
Groep 1: beginnend lettergebruik & voorbereiden van het schrijven. Ergonomie oefenen
(aanleren, stimuleren, begeleiden) ; letterverkenning kapitalen ; nauwkeurige waarneming +
uitvoering stimuleren
Groep 2: letterverkenning van kapitalen en minuskels. Lettervormen oefenen: letters leggen op
een grondlijn ; waarnemen: vormverschillen en –overeenkomsten ; uitvoeren: ergonomie,
oefenen inkleuren / arceren. Letterconstructie kan pas plaatsvinden als de ruimtelijke oriëntatie
in het platte vlak voldoende is ontwikkeld.
2. Driezone-niveau (3-4)
Groep 3: eerst > verder ontwikkelen van de schrijfvoorwaarden ; daarna > leren schrijven van
cijfers en minuskels.
Na de kerstvakantie & groep 4: leren schrijven van hoofdletters + leren verzorgen van rompzone
, Voorwaarden om tot schrijven te komen: grove/fijne motoriek, oog-handcoördinatie, vormen
waarnemen + onderscheiden, links/rechts/onder/boven bekend.
3. Ontwikkeling + onderhoud handschrift (5-8)
Cognitieve begeleiding erg belangrijk. Automatisering tegengaan: bewustmakingsoefeningen,
criteriumlessen.
Vanaf groep 8: letterkennis eigen handschrift beoordelen + onderhouden. Kwaliteit bepalen:
handschriftcriteria. Herhalen + voortdurend toepassen in de klas.
3 belangrijke momenten waarop het schrijfonderwijs kan ontsporen:
- te vroeg beginnen (oude visie: na zomervakantie, nieuw: na kerstvakantie)
- verkeerd aanleren
- niet goed onderhouden en begeleiden v/h handschrift
Voordat er geschreven wordt: een schrijfrijpheidstest afnemen + voldoende letterkwaliteit bereikt?
Handschriftcriteria! (tentamen: stukje tekst, beoordelen m.b.v. criteria. Benaming + symbool kennen)
Lerarenhandschrift:
Ongeveer gelijk aan methodisch schrift
Letters r, s, t en f mogen afwijken
Hoger tempo
Voor dagelijks gebruik in de basisschool
Je mag dit altijd op gelinieerd papier schrijven
Op het bord zonder hulplijnen
Les 2
Didactiek handschrift:
Instructie en begeleiding!
Zelf schrijven (leerkracht)
Ergonomie! (pengreep + houding)
Rondlopen + begeleiden: directe feedback + inhoudelijke feedback
Stilte in de klas
Schrijven = complexe vaardigheid! Veel processen die gecoördineerd verlopen.
Processen bij beginnend schrijven:
Intentioneel niveau: plan om iets te schrijven. Linguïstisch niveau: tekst formuleren
Lexicaal niveau: het te schrijven woord kiezen
Foneem-grafeem conversie niveau: juiste letters voor de juiste klank kiezen
Allograaf-selectie & motorprogrammeringsniveau juiste lettervormgeving en uitvoering
Parametrisch niveau: prikkels naar spieren toe
Initiatieniveau: vingers in beweging.
Allograaf= teken in een schriftsysteem. Allograafselectie: lettertype, constructie, verhoudingen.
Keeranalyse:
