School Neuropsychology: Mind, Brain and Education
Hoofdstuk 1 - The Specialization of School Neuropsychology
De ontwikkeling en groei van schoolneuropsychologie als specialisme
Sinds 2007 is school neuropsychologie zich flink aan het ontwikkelen en aan het
groeien
- het vakgebied combineert kennis over het brein met onderwijspraktijk
- helpt leer en gedragsproblemen te begrijpen en aan te pakken
- de belangstelling voor dit specialisme is opgebouwd door:
- meer kennis over hersenen en gedrag
- meer kinderen met medische en psychische problemen
- nieuwe diagnostische methoden
- veranderingen in onderwijswetgeving en -praktijk
Belangrijke ontwikkelingen in het vakgebied:
Oorzaken van de groei van het specialisme:
1. Integratie van theorie en testen: de CHC theorie (Cattell-Horn-Carroll) speelt een
grote rol in het begrijpen van cognitieve vaardigheden
- CHC theorie: intellignetie is niet 1 ding maar bestaat uit meerdere cognitieve
vaardigheden die samen je denkvermogen vormen -> het is een hiërarchisch
model
- Algemene intelligentie (g-factor): algemene intelligentie, invloed op
alle denkprocessen
- Brede cognitieve vaardigheden: belangrijkste soorten
denkvaardigheden zoals
- vloeibare intelligentie = logisch redeneren, problemen oplossen
- gekristalliseerde intelligentie = kennis en woordenschat
- werkgeheugen = informatie vasthouden en bewerken tijdelijk
- verwerkingssnelheid = hoe snel je info verwerkt
- lange termijn geheugen = opslaan en retrieval van informatie
- visuele verwerking = ruimtelijk inzicht
- auditieve verwerking = omgaan met geluid/taal
- Specifieke vaardigheden: detail vaardigheden binnen de brede
categorieën
- zoals spelling (gekristalliseerd) of hoofdrekenen (vloeibaar)
2. Meer vraag naar gespecialiseerde kennis: opleidingen hebben moeite om alle
nieuwe kennis en vaardigheden aan te leren aan alle soorten leerlingen
- professionals moeten zich blijven bijscholen
- er is behoefte aan breder opgeleide schoolpsychologen met
neuropsychologische kennis
3. nieuwe wetgeving met betrekking tot passend onderwijs
, - de passage of P.L. 94-142 die aangenomen werd in 1975 zorgde ervoor dat
kinderen met beperkingen recht kregen op passend onderwijs
- meer kinderen met leer- en gedragsproblemen kwamen in beeld en
onderzoekers gingen kijken naar de oorzaken van deze problemen
- IDEA staat voor de Individuals with Disabilities Education Act. Het is een
belangrijke Amerikaanse wet die ervoor zorgt dat kinderen met een beperking
recht hebben op passend onderwijs
- TBI, traumatic brain injury werd pas in 1990 officieel toegevoegd als
categorie binnen deze wet
Waarom groeit de interesse in school neuropsychologie?:
1. Meer erkenning van biologische oorzaken
- leer en gedragsproblemen zoals ADHD, dyslexie en autisme hebben vaak
een neurobiologische basis waar de laatste jaren meer aandacht voor is
gekomen
- vroeger lag de nadruk op gedrag/behaviourisme, nu ook op cognitie
en hersenprocessen
- moderne technieken zoals MRI en fMRI ondersteunen deze inzichten
- menselijk gedrag kan nou eenmaal alleen verklaard worden als het
brein ook wordt meegenomen
2. Toename van medische problemen bij kinderen:
- door verbeteringen in het medische veld overleven meer kinderen een
vroeggeboorte of ernstige ziektes
- vroeggeboren kinderen hebben een verhoogd risico op
ontwikkelingsachterstanden zoals
- leerproblemen, gedragsproblemen en neurologische schade
- dit vergroot de behoefte aan gespecialiseerde begeleiding in
scholen
3. meer gebruik van medicatie:
- steeds meer kinderen gebruiken psychotrope medicatie, bijvoorbeeld voor
hun ADHD
- polyfarmacie: soms worden er meerdere medicijnen tegelijk gebruikt
- de effecten hiervan op leren en gedrag zijn niet altijd goed onderzocht
- school neuropsychologen moeten begrijpen hoe medicatie prestaties en
gedrag beïnvloedt
4. toename van gedrags- en psychische problemen:
- 13-20% van de kinderen heeft een psychische stoornis: ADHD, angst,
depressie, gedragsstoornis
- kinderen worden vaak verkeerd gediagnosticeerd waardoor ze niet de juiste
hulp krijgen
5. meer aandacht voor cognitieve processen bij leerstoornissen
- nieuwe wetgeving legt nadruk op onderliggende cognitieve processen, niet
alleen prestaties
- bijvoorbeeld TBI, traumatic brain injury als invloed op denken, gedrag
en leren
, - modellen zoals PSW: patterns of strengths and weaknesses, worden
gebruikt om leerproblemen beter te begrijpen
- analyseert hoe een kind denkt en leert en de hersenfuncties hierachter
George Hynd wordt gezien als de eerste schoolpsycholoog die pleitte voor het
trainen van doctoraal opgeleide schoolpsychologen in klinische neuropsychologie.
- volgens heb is kennis van het brein belangrijk om leer- en gedragsproblemen
te begrijpen
- schoolpsychologen moeten meer doen dan alleen testen, ook interventies en
begeleiding ontwikkelen
Het belang van neuropsychologische assessment op scholen
Problemen huidige situatie:
- weinig toegang tot neuropsychologen
- lange wachttijden en hoge kosten
- rapporten van externe specialisten zijn vaak technisch en niet praktisch
genoeg voor het onderwijs
- schoolpsychologen met neuro kennis zijn daarom belangrijk!
Voordelen van school neuropsychologische assessments:
- vinden van specifieke verwerkingsproblemen
- zwakke en sterke cognitieve functies in kaart brengen
- koppelen van gedrag aan neurologische oorzaken
- volgen van ontwikkeling over tijd
- verbeteren van de effectiviteit van interventies
Definitie school neuropsychologie: het combineren van kennis over hersenen en
onderwijs om leren en gedrag van kinderen te verbeteren via assessment,
interventie en samenwerking met school en gezin
- niet alleen het diagnosticeren, maar ook de praktische oplossingen binnen de
school en thuissituatie
- gericht op de optimale leeromgeving
Rol van de school neuropsycholoog: diagnostiek en interpretatie van cognitieve
problemen en het ontwikkelen van de juiste interventies hiervoor
- ook adviseren leraren en ouders
- samenwerken met medische professionals
- begeleiden van kinderen met problemen
- onderzoek doen naar effectieve interventies -> brug tussen onderwijs en
medische wereld
huidige knelpunten: gebrek aan goed opgeleide specialisten, slechte aansluiting
tussen medische wereld en onderwijssector, interventies worden niet altijd goed
uitgevoerd
, Hoofdstuk 4 - When to Incorporate Neuropsychological Principles
into a Comprehensive Individual Assessment
Wanneer moet je Neuropsychologie meenemen in individuele assessment?
Wanneer is school neuropsychologische evaluatie nodig
- welke situaties geven aanleiding voor zo’n beoordeling?
- gericht op medische ontwikkelings- en leergerelateerde factoren die het
cognitief en gedragsmatig functioneren van kinderen beïnvloeden
Algemene verwijzing redenen:
1. Leer of gedragsproblemen die niet makkelijk te verklaren zijn
2. geen reactie op interventies
3. een plotselinge daling in schoolprestaties
4. ongewone testresultaten, bijvoorbeeld grote spreiding
5. verwerkingsproblemen of cognitieve zwaktes
6. herstellend van hersenletsel, blijvende neurologische aandoeningen of
neuromusculaire ziekten
7. ontwikkelingsrisico’s zoals prematuriteit of blootstelling van de moeder aan
middelen
Voorbeelden van ontwikkelingsstoornissen, aandoeningen en ontwikkelingsrisico’s
Neuro ontwikkelingsstoornissen:
1. Intellectuele beperking: gedefinieerd door lage intelligentie zoals IQ lager dan 70
- gepaard met beperkingen in adaptief gedrrag
- neuropsychologisch onderzoek is meestal niet nodig, behalve bij
ongebruikelijke PSW, worden ook wel splinter skills genoemd -> vreemde
verdeling van sterke en zwakke kanten
2. ADHD: aandachtstekort, impulsiviteit en executieve functiestoornissen
- neuropsychologische tests helpen om onderliggende cognitieve processen
beter te begrijpen
3. Autisme Spectrum Stoornis (ASS): problemen in sociale communicatie en
repetitief gedrag
- vaak zwaktes in executieve functies, aandacht, werkgeheugen en taal en
sensorimotoriek
Neurologische aandoeningen en hersenletsel
1. Traumatisch hersenletsel: TBI traumatic brain injury
- kan mild tot ernstig zijn, mogelijke gevolgen zijn:
- problemen met aandacht, geheugen en leren
- gedragsveranderingen
- symptomen kunnen later pas zichtbaar worden dus regelmatige monitoring is
essentieel
2. Anoxie/hypoxie: zuurstoftekort in de hersenen of een verminderde
zuurstoftoevoer
Hoofdstuk 1 - The Specialization of School Neuropsychology
De ontwikkeling en groei van schoolneuropsychologie als specialisme
Sinds 2007 is school neuropsychologie zich flink aan het ontwikkelen en aan het
groeien
- het vakgebied combineert kennis over het brein met onderwijspraktijk
- helpt leer en gedragsproblemen te begrijpen en aan te pakken
- de belangstelling voor dit specialisme is opgebouwd door:
- meer kennis over hersenen en gedrag
- meer kinderen met medische en psychische problemen
- nieuwe diagnostische methoden
- veranderingen in onderwijswetgeving en -praktijk
Belangrijke ontwikkelingen in het vakgebied:
Oorzaken van de groei van het specialisme:
1. Integratie van theorie en testen: de CHC theorie (Cattell-Horn-Carroll) speelt een
grote rol in het begrijpen van cognitieve vaardigheden
- CHC theorie: intellignetie is niet 1 ding maar bestaat uit meerdere cognitieve
vaardigheden die samen je denkvermogen vormen -> het is een hiërarchisch
model
- Algemene intelligentie (g-factor): algemene intelligentie, invloed op
alle denkprocessen
- Brede cognitieve vaardigheden: belangrijkste soorten
denkvaardigheden zoals
- vloeibare intelligentie = logisch redeneren, problemen oplossen
- gekristalliseerde intelligentie = kennis en woordenschat
- werkgeheugen = informatie vasthouden en bewerken tijdelijk
- verwerkingssnelheid = hoe snel je info verwerkt
- lange termijn geheugen = opslaan en retrieval van informatie
- visuele verwerking = ruimtelijk inzicht
- auditieve verwerking = omgaan met geluid/taal
- Specifieke vaardigheden: detail vaardigheden binnen de brede
categorieën
- zoals spelling (gekristalliseerd) of hoofdrekenen (vloeibaar)
2. Meer vraag naar gespecialiseerde kennis: opleidingen hebben moeite om alle
nieuwe kennis en vaardigheden aan te leren aan alle soorten leerlingen
- professionals moeten zich blijven bijscholen
- er is behoefte aan breder opgeleide schoolpsychologen met
neuropsychologische kennis
3. nieuwe wetgeving met betrekking tot passend onderwijs
, - de passage of P.L. 94-142 die aangenomen werd in 1975 zorgde ervoor dat
kinderen met beperkingen recht kregen op passend onderwijs
- meer kinderen met leer- en gedragsproblemen kwamen in beeld en
onderzoekers gingen kijken naar de oorzaken van deze problemen
- IDEA staat voor de Individuals with Disabilities Education Act. Het is een
belangrijke Amerikaanse wet die ervoor zorgt dat kinderen met een beperking
recht hebben op passend onderwijs
- TBI, traumatic brain injury werd pas in 1990 officieel toegevoegd als
categorie binnen deze wet
Waarom groeit de interesse in school neuropsychologie?:
1. Meer erkenning van biologische oorzaken
- leer en gedragsproblemen zoals ADHD, dyslexie en autisme hebben vaak
een neurobiologische basis waar de laatste jaren meer aandacht voor is
gekomen
- vroeger lag de nadruk op gedrag/behaviourisme, nu ook op cognitie
en hersenprocessen
- moderne technieken zoals MRI en fMRI ondersteunen deze inzichten
- menselijk gedrag kan nou eenmaal alleen verklaard worden als het
brein ook wordt meegenomen
2. Toename van medische problemen bij kinderen:
- door verbeteringen in het medische veld overleven meer kinderen een
vroeggeboorte of ernstige ziektes
- vroeggeboren kinderen hebben een verhoogd risico op
ontwikkelingsachterstanden zoals
- leerproblemen, gedragsproblemen en neurologische schade
- dit vergroot de behoefte aan gespecialiseerde begeleiding in
scholen
3. meer gebruik van medicatie:
- steeds meer kinderen gebruiken psychotrope medicatie, bijvoorbeeld voor
hun ADHD
- polyfarmacie: soms worden er meerdere medicijnen tegelijk gebruikt
- de effecten hiervan op leren en gedrag zijn niet altijd goed onderzocht
- school neuropsychologen moeten begrijpen hoe medicatie prestaties en
gedrag beïnvloedt
4. toename van gedrags- en psychische problemen:
- 13-20% van de kinderen heeft een psychische stoornis: ADHD, angst,
depressie, gedragsstoornis
- kinderen worden vaak verkeerd gediagnosticeerd waardoor ze niet de juiste
hulp krijgen
5. meer aandacht voor cognitieve processen bij leerstoornissen
- nieuwe wetgeving legt nadruk op onderliggende cognitieve processen, niet
alleen prestaties
- bijvoorbeeld TBI, traumatic brain injury als invloed op denken, gedrag
en leren
, - modellen zoals PSW: patterns of strengths and weaknesses, worden
gebruikt om leerproblemen beter te begrijpen
- analyseert hoe een kind denkt en leert en de hersenfuncties hierachter
George Hynd wordt gezien als de eerste schoolpsycholoog die pleitte voor het
trainen van doctoraal opgeleide schoolpsychologen in klinische neuropsychologie.
- volgens heb is kennis van het brein belangrijk om leer- en gedragsproblemen
te begrijpen
- schoolpsychologen moeten meer doen dan alleen testen, ook interventies en
begeleiding ontwikkelen
Het belang van neuropsychologische assessment op scholen
Problemen huidige situatie:
- weinig toegang tot neuropsychologen
- lange wachttijden en hoge kosten
- rapporten van externe specialisten zijn vaak technisch en niet praktisch
genoeg voor het onderwijs
- schoolpsychologen met neuro kennis zijn daarom belangrijk!
Voordelen van school neuropsychologische assessments:
- vinden van specifieke verwerkingsproblemen
- zwakke en sterke cognitieve functies in kaart brengen
- koppelen van gedrag aan neurologische oorzaken
- volgen van ontwikkeling over tijd
- verbeteren van de effectiviteit van interventies
Definitie school neuropsychologie: het combineren van kennis over hersenen en
onderwijs om leren en gedrag van kinderen te verbeteren via assessment,
interventie en samenwerking met school en gezin
- niet alleen het diagnosticeren, maar ook de praktische oplossingen binnen de
school en thuissituatie
- gericht op de optimale leeromgeving
Rol van de school neuropsycholoog: diagnostiek en interpretatie van cognitieve
problemen en het ontwikkelen van de juiste interventies hiervoor
- ook adviseren leraren en ouders
- samenwerken met medische professionals
- begeleiden van kinderen met problemen
- onderzoek doen naar effectieve interventies -> brug tussen onderwijs en
medische wereld
huidige knelpunten: gebrek aan goed opgeleide specialisten, slechte aansluiting
tussen medische wereld en onderwijssector, interventies worden niet altijd goed
uitgevoerd
, Hoofdstuk 4 - When to Incorporate Neuropsychological Principles
into a Comprehensive Individual Assessment
Wanneer moet je Neuropsychologie meenemen in individuele assessment?
Wanneer is school neuropsychologische evaluatie nodig
- welke situaties geven aanleiding voor zo’n beoordeling?
- gericht op medische ontwikkelings- en leergerelateerde factoren die het
cognitief en gedragsmatig functioneren van kinderen beïnvloeden
Algemene verwijzing redenen:
1. Leer of gedragsproblemen die niet makkelijk te verklaren zijn
2. geen reactie op interventies
3. een plotselinge daling in schoolprestaties
4. ongewone testresultaten, bijvoorbeeld grote spreiding
5. verwerkingsproblemen of cognitieve zwaktes
6. herstellend van hersenletsel, blijvende neurologische aandoeningen of
neuromusculaire ziekten
7. ontwikkelingsrisico’s zoals prematuriteit of blootstelling van de moeder aan
middelen
Voorbeelden van ontwikkelingsstoornissen, aandoeningen en ontwikkelingsrisico’s
Neuro ontwikkelingsstoornissen:
1. Intellectuele beperking: gedefinieerd door lage intelligentie zoals IQ lager dan 70
- gepaard met beperkingen in adaptief gedrrag
- neuropsychologisch onderzoek is meestal niet nodig, behalve bij
ongebruikelijke PSW, worden ook wel splinter skills genoemd -> vreemde
verdeling van sterke en zwakke kanten
2. ADHD: aandachtstekort, impulsiviteit en executieve functiestoornissen
- neuropsychologische tests helpen om onderliggende cognitieve processen
beter te begrijpen
3. Autisme Spectrum Stoornis (ASS): problemen in sociale communicatie en
repetitief gedrag
- vaak zwaktes in executieve functies, aandacht, werkgeheugen en taal en
sensorimotoriek
Neurologische aandoeningen en hersenletsel
1. Traumatisch hersenletsel: TBI traumatic brain injury
- kan mild tot ernstig zijn, mogelijke gevolgen zijn:
- problemen met aandacht, geheugen en leren
- gedragsveranderingen
- symptomen kunnen later pas zichtbaar worden dus regelmatige monitoring is
essentieel
2. Anoxie/hypoxie: zuurstoftekort in de hersenen of een verminderde
zuurstoftoevoer
