Samenvatting Nectar Biologie Hoofdstuk 14: Zenuwstelsel

H14 Zenuwstelsel


14.1 | Indeling zenuwstelsel | Binas 88B

 Zenuwstelsel bestaat uit 2 delen:
o Centraal zenuwstelsel (CZS): neuronen (zenuwcellen) van hersenen en ruggenmerg
met ondersteunende cellen (BINAS 88B).
o Perifeer zenuwstelsel: aan- en afvoerende uitlopers van neuronen in het CZS,
gelegen in zenuwen. Uitlopers verbinden als aan- en afvoerkabels (zenuwen) alle
delen van het lichaam met het CZS.

Centraal zenuwstelsel | bron 4, Binas 88C

 Bestaat uit:
o Grote hersenen, beide helften verbonden door hersenbalk.
o Hersenstam (reptielenbrein).
o Kleine hersenen.
o Verlengde merg verbindt hersenen met het ruggenmerg.
 Te onderscheiden:
o Grijze stof: cellichamen van neuronen.
o Witte stof: uitlopers van neuronen omgeven door myeline.
 In hersenen ligt grijze stof aan buitenzijde en witte stof aan binnenzijde; bij ruggenmerg
andersom.
 Hersenen zijn sterk doorbloed (-> constante aanvoer van glucose en zuurstof).
 Hersenen, ruggenmerg en hun bloedvaten zijn extra beschermd door 3 vliezen. Cellen van
haarvaten in de hersenen vormen samen met astrocyten (gliacellen) de bloed-hersenbarrière
(bron 4 blz. 174).
o Astrocyten/gliacellen: steuncellen met veel uitlopers en een groot aantal functies.
Vormen gesloten kring rond bloedvaten in de hersenen -> bescherming tegen
ongewenste stoffen.
 Hersenvliezen beschermen de hersenen.

Hersenschors | Binas 88C

 Grijze deel van de grote hersenen.
 Bevat centra voor elk type zintuig (sensorisch) en voor elk lichaamsdeel (motorisch).
 Primaire sensorische centra: verwerken informatie vanaf het zintuig tot bewustwording.
o Vb: geluid komt binnen in primaire gehoorcentrum -> bewustwording -> je hoort geluid.
 Secundaire sensorische centra: koppelen de informatie van primair centrum aan
geheugeninformatie.
o Vb: het geluid wordt geïnterpreteerd in secundair gehoorcentrum -> je herkent het nummer.
 Primaire motorische centra: bedenken beweging voor kleine groep spieren.
o Kleine gebieden met neuronen die allemaal een eigen groep spieren aansturen.
 Secundaire motorische centra: bevat geheugeninformatie om bewegingen gecoördineerd uit
te voeren.
 Primaire schors is verbonden met gebieden in secundaire schors.
 Elk type zintuig heeft een eigen primair en secundair sensorisch centrum in de schors van de
linker- en rechterhersenhelft.
 Hoe omvangrijkeren complexer de informatiestroom, des te groter de centra (tong, handen).
 (Motorische schors van de) linkerhersenhelft stuurt rechter lichaamshelft aan, en
rechterhersenhelft de linker lichaamshelft. Links en rechts werken nauw samen.

, Hersenstam | Binas 88C

 Algemeen:
o Bevat centra voor vitale functies (bloedcirculatie, lichaamstemp., ademhaling).
o Reflexen van hoofd lopen via hersenstam.
 Vb: fel licht -> netvlies -> hersenstam -> pupil verkleinen.
 Bestaat uit:
o Middenhersenen: beloningscentrum
 Beloont bepaalde gedragingen (eten na honger) met prettig gevoel.
o Pons: verbinding tussen grote en kleine hersenen, geeft informatie evenwichtszintuig
door aan kleine hersenen.
o Verlengde merg: verbindt hersenen met ruggenmerg; kruising zenuwbanen
(linkerhersenhelft krijgt info uit rechterlichaamshelft en stuurt daar de spieren aan,
etc.).

Kleine hersenen

 Coördineren bewegingen, in samenwerking met grote hersenen, hersenstam en ruggenmerg.

Hypothalamus | Binas 87B

 Betrokken bij homeostase: thermostaat, biologische klok (BINAS 87B), stuurt hypofyse aan.

Thalamus

 Filter voor zintuiglijke informatie: wat gaat waar naartoe in de hersenen, en wat wordt
tegengehouden.
 Voor goede werking dopamine nodig uit voorste deel hersenschors. Bij ADHD is dit deel
minder actief, dus minder dopamine, dus slechte filtering.

Ruggenmerg | Binas 88J+K+L

 Ruggenmerg bevat hoofdzenuwkabels van het lichaam. De lange geïsoleerde neuronen (witte
stof) liggen aan buitenkant; grijze cellichamen aan binnenkant (BINAS 88J+K).
 Aanvoerende impulsen voor de hersenen komen binnen aan de rugzijde: cellichamen van
deze neuronen liggen tegen het ruggenmerg aan in het spinaal ganglion.
o Spinaal ganglion is een verdikking vlak voor het ruggenmerg met daarin de
cellichamen van de aanvoerende neuronen bij elkaar.
 Afvoerende impulsen verlaten aan de buikzijde het ruggenmerg: cellichamen van deze
neuronen liggen nog in de grijze stof van het ruggenmerg.
 31 paar ruggenmergszenuwen maken verbinding met organen in romp en ledematen; naast
ruggenmerg nog 2 zenuwbanen (grensstreng en zwervende zenuw; BINAS 88L) voor
aansturen vitale organen.
 www.bioplek.org/animaties/zenuwstelsel/centraalzenuwstelsel.html

Reflexen

 Reflexen zijn reacties op een prikkel zonder bewustwording vooraf.
 Aangeboren reflexen: vanaf de geboorte aanwezig; lopen via ruggenmerg (bv.
kniepeesreflex) of hersenstam (hoofd- en halsreflexen (bv. pupilreflex)).
 Aangeleerde reflexen: automatische, geleerde reactie; verloopt wel via de hersenen.
 Route van de reflex = reflexboog: zintuigcellen -> sensorische neuronen -> schakelcellen ->
motorische neuronen -> spier- of kliercellen.
www.bioplek.org/animaties/zenuwstelsel/reflexboog.html
14.2| Neuronen | Binas 88A