Samenvatting Nectar Biologie Hoofdstuk 11: Voeding en Vertering

11.1

Voedselpiramide

 Bevat voedingsmiddelen.
 Voedingsstoffen haal je uit deze voedingsmiddelen; de bruikbare bestanddelen.
 In een voedselpiramide wordt rekening gehouden met de verhouding en hoeveelheden
waarin je voedingsmiddelen moet gebruiken (onderste = breedste = meer van eten).
 Overige adviezen (niet veel alcohol drinken, genoeg bewegen, gezamenlijk eten).

Voedingsstoffen Binas 82A

 6 groepen voedingsstoffen
o Koolhydraten: brandstof (ATP), bouwstof (glycogeen), reservestof.
 Meelproducten en zoete voedingsmiddelen (aardappelen, graan, pasta, rijst, maïs).
o Vetten: brandstof, bouwstof (membranen, hormonen), reservestof (levert energie
tijdens voedselschaarste), warmte-isolatie.
 Olie, boter, noten en pinda’s.
o Eiwitten: brandstof (in tijden van schaarste), bouwstof.
 Vlees, vis, zuivelproducten, eieren, zaden.
o Vitaminen: beschermende stof (kleine hoeveelheden).
o Mineralen: bouwstof (kalkzouten bij botten) en onderdeel van chemische processen.
 Anorganische stoffen die in elke groep voedingsmiddelen zitten.
o Water: bouwstof (chemische reacties), warmtebuffer, transportvloeistof
(bloedplasma), oplosmiddel (speeksel).

Hoeveel heb je nodig?

 Afhankelijk van:
o Leeftijd
o Geslacht
o Grootte/lengte
o Activiteit
 Per voedingsstof is er een aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (ADH) als gemiddelde. Voor
energierijke voedingsstoffen wordt dit als percentage van de totale hoeveelheid energie
weergegeven.

Additieven Binas 82B, 95A

 Additieven: stoffen die zijn toegevoegd om voedingsmiddel aantrekkelijker / langer houdbaar
te maken (Binas 82B).
 Kleur-, geur- en smaakstoffen.
 Conserveringsmiddelen.
o Conserveringsmiddelen en kleur-, geur- en smaakstoffen vormen samen E-nummers.
 Contaminanten (per ongeluk erin; bv. verpakkingsmateriaal of bestrijdingsmiddelen).
 Inname beperken (omdat grote hoeveelheden kunnen schade aanbrengen): ADI
(aanvaardbare dagelijkse inname) -> maximale hoeveelheid additieven die je per dag per kg
lichaamsgewicht mag eten (Binas 95A).

, Darmen Binas 82C

 Vertering = grote moleculen (macromoleculen) m.b.v. verteringsenzymen zo klein maken dat
ze de membranen van darmwandcellen kunnen passeren naar het bloed.
 Afwisselend samentrekken van lengte- en kringspieren in het darmkanaal = peristaltische
bewegingen.
 Voedingsvezels (het zijn geen vezels!) of ballaststoffen zijn koolhydraten (cellulose en
pectine) die slecht/niet verteerbaar zijn. Stimuleren darmperistaltiek en houden water vast
zodat ontlasting soepel blijft. Te weinig voedingsvezels in je voeding => ‘verstopping’.

Bacteriën

 Die met het voedsel binnenkomen, worden gedood door lysozymen (stoffen die de celwand
van micro-organismen aantasten) in het speeksel én door zoutzuur in het maagsap (pH = 2).
 Die leven in je blinde darm en dikke darm vormen de darmflora. Nuttige taken in het
afbreken van stoffen, aanmaken van vitamine K of wegconcurreren schadelijke bacteriën.

Resorptie voedingsstoffen bron 4 blz. 80, Binas 82C

 Binnenzijde dunne darm heeft plooien met daarop darmvlokken, opgebouwd uit
darmepitheel, haarvaten en een lymfevat (villi, bron 4, Binas 82C).
o Darmepitheel scheidt de darminhoud (uitwendig milieu) van de rest van het lichaam.
o De celmembranen van de darmepitheelcellen hebben ook weer uitstulpingen, de
microvilli.
o Plooien die geplooid zijn met plooien in celmembraan (3x plooien).
 Door plooien, darmvlokken en microvilli heeft de dunne darm enorm groot oppervlak voor
opname voedingsstoffen: resorptie. Stoffen komen in inwendig milieu (weefselvloeistof en
bloedplasma) terecht.
 Voor hydrofiele stoffen bezitten de hydrofobe celmembranen transporteiwitten: passief en
actief transport (afhankelijk van de concentratie).
o Alles wat in water oplosbaar is heeft transporteiwit nodig. Meeste passief, maar het laatste
d.m.v. actief transport.
 Opname hydrofobe stoffen (in vet oplosbaar) zonder transporteiwitten.
 Hydrofiele stoffen waarvoor geen transporteiwitten bestaan, blijven in de darm.
 Alle darmepitheelcellen zijn door tight-junctions strak aan elkaar verbonden: de eiwitten
vormen voor moleculen een ondoordringbare laag -> moleculen kunnen alleen via
celmembraan van de darmwandcellen naar binnen komen. Ziekteverwekkers kunnen ook
niet door de tight-juntion heen.
 Verschillende transporteiwitten voor cel in (vanuit darmwand) en cel uit (naar weefselvloeistof).

11.2

Vitaminen Binas 82A

 Micronutriënten/vitaminen: organische stoffen die je niet zelf kunt maken en waarvan je er
maar weinig nodig hebt (gevarieerd eten).
 Functies: antioxidant (C en E), hormoonachtig (D), co-enzym bij stofwisseling (B).