Samenvatting goederenrecht
Het Goederenrecht:
Boek 3: Algemene vermogensrechten
Boek 5: Zakelijke rechten
Vermogensrecht:
Het samenstel van rechtsregels met betrekking tot iemands vermogen
o Verbintenissenrecht
o Erfrecht
o Huwelijksvermogensrecht
Vermogen in ruime zin: Iemands op geld waardeerbare rechten en plichten
Goederen ex. art. 3:1 BW:
Vermogensrechten – art. 3:6 BW: Alle op geld waardeerbare rechten. Absolute
vermogensrechten (= goederenrechten), en relatieve vermogensrechten (=
verbintenissenrechten).
o Overdraagbaarheid
o Het strekt ertoe de rechthebbende stoffelijk voordeel te verschaffen
o Het is verkregen in ruil voor verstrekt of in het vooruitzicht gesteld stoffelijk
voordeel
Zaken – art. 3:2 BW: De voor menselijke beheersing vatbare stoffelijke objecten.
o Onder het begrip ‘zaak’ vallen concrete voorwerpen die geïndividualiseerd
zijn. Zo kunnen ook onder ‘stoffelijk object vallen’:
Computerbestanden op een gegevensdrager.
Een geïndividualiseerde kilo boter.
Zuurstof in een tank (dus niet de lucht of de zee als zodanig).
Onroerende zaak (art. 3:3 lid 1): Onroerend zijn de grond, de nog niet gewonnen delfstoffen,
de met de grond verenigde beplantingen, alsmede de gebouwen en werken die duurzaam
met de grond zijn verenigd, hetzij rechtstreeks, hetzij door vereniging met andere gebouwen
of werken. Bijv. een stuk grond, of een huis. Voor de levering van een onroerende zaak is
inschrijving in de openbare registers nodig. (3:89 BW)
,Roerende zaak (art. 3:3 lid 2): Alle zaken die niet onroerend zijn. Bijv. een fiets.
Om te bepalen of iets een onroerende zaak is in de zin van artikel 3:3 lid 1 BW, moet er
bepaald worden of de zaak duurzaam met de grond verenigd is. Dit doe je aan de hand van
de criteria die de HR in het Portacabin-arrest heeft ontwikkeld; Bestemmingscriterium (r.o.
3.3):
Een gebouw kan duurzaam met de grond verenigd zijn in de zin van art. 3:3 BW
doordat het naar aard en inrichting bestemd is om duurzaam ter plaatse te blijven.
(…) Niet van belang is dan meer dat technisch de mogelijkheid bestaat om het
bouwsel te verplaatsen. Gelet moet worden op:
o De bedoeling van de bouwer voor zover deze naar buiten kenbaar is.
o De bestemming van een gebouw om duurzaam ter plaatse te blijven dient
naar buiten kenbaar te zijn.
o De verkeersopvattingen kunnen niet worden gebezigd als een zelfstandige
maatstaf voor de beoordeling van de vraag of een zaak roerend of onroerend
is. Zij kunnen echter wel in aanmerking worden genomen in de gevallen dat in
het kader van de beantwoorden van de vraag onzekerheid blijft bestaan of
een object kan worden beschouwd als duurzaam met de grond verenigd.
Een gebouw of werk is met de grond verenigd als het 'in voortdurende feitelijke
verbinding staat met de grond'. Daarvoor is niet vereist dat het gebouw of werk in de
grond is verankerd. Het kan ook zijn dat iets duurzaam met de grond is verenigd
ondanks dat het over de grond kan rijden.
o In dit verband werden havenkranen die over een paar honderd meter rails
over een kade heen en weer rijden, aangemerkt als onroerende zaak (dus de
havenkranen voldeden aan het bestemmingscriterium) (HR Havenkranen).
De Hoge Raad oordeelt dat verplaatsbaarheid van de zaak niet van
belang is, en dat “de onderhavige kranen blijkens hun constructie
bestemd zijn om zich op het land te bevinden en dat zij, zij het indirect
via rails, ook feitelijk in voortdurende verbinding staan met de onder
de kranen gelegen grond.” (r.o. 3.3.4)
o Voor een 'voortdurende feitelijke verbinding met de grond' is wel vereist dat
het gebouw of werk de grond de hele tijd 'aanraakt'. Dat kan ook indirect,
dus bijvoorbeeld via rails in het Havenkranen-arrest. Er moet dan eerst
worden getoetst of de rails (of hetgeen waar het gebouw of werk mee is
verbonden) duurzaam met de grond zijn verenigd.
Voor een 'voortdurende feitelijke verbinding met de grond' is dus vereist dat het
gebouw of werk de grond direct of indirect aanraakt.
o Dat is niet het geval wanneer er tussen grond en gebouw bijvoorbeeld water
of lucht aanwezig is. Zo wordt door de Hoge Raad overwogen dat een
woonark die op een vaste ligplaats aan de kade ligt, niet wordt nagetrokken
door de bodem die onder dat water ligt (HR Woonark).
o R.o. 4.2 Woonark: Het gaat hier om een zaak die blijkens zijn constructie
bestemd is om te drijven en drijft, zodat sprake is van een schip in de zin van
artikel 8:1 BW. Een schip is in het algemeen een roerende zaak.
,Registergoederen ex. art. 3:10 BW:
Registergoederen zijn goederen waarvan voor overdracht of vestiging van beperkte
rechten inschrijving van een opgemaakte notariële akte in daartoe bestemde
openbare registers noodzakelijk is:
o Onroerende zaken
o Teboekstaande schepen en luchtvaartuigen
o Beperkte rechten op registergoederen.
Art. 3:98 BW verklaart dat voor de vestiging van beperkte rechten
dezelfde regels moeten worden gevolgd als voor de overdracht van
het goed waarop het beperkte recht wordt gevestigd.
o Appartementsrechten
Drie vereisten:
o Er moet een register bestaan waarin de vestiging of overdracht kan worden
ingeschreven.
o Het register moet openbaar zijn
o De vestiging of overdacht moet constitutief zijn (de vestiging of overdracht
treedt pas in door de inschrijving)
De levering van onroerende zaken en andere registergoederen: Art. 3:89 lid 1 BW
regelt de voor overdracht van een onroerende zaak vereiste levering.
o Levering is een samengestelde handeling:
Een ‘tussen partijen’ opgemaakte notariële akte.
Inschrijving daarvan in de openbare registers.
o De handelingen zijn constitutief voor de levering
Dit artikel bestrijkt de levering van alle soorten registergoederen. Dit komt door de
schakelbepalingen:
o Art. 3:89 lid 4 BW
o Art. 3:96 BW
o Art. 3:98 BW
o Art. 5:117 BW
Bestanddelen ex. art. 3:4 BW:
Bestanddelen kunnen geen zelfstandig bestaan leiden
Lid 2; Kan de zaak worden afgescheiden zonder beschadiging van betekenis?
o Slopen doet af aan de betekenis.
Als dit niet het geval is moet je kijken of het natrekt op basis van 3:4 lid 1 BW. Lid 1 regelt
bestanddeelvorming naar verkeersopvatting. De verkeersopvatting is een open norm. In het
arrest Dépex/Curatoren r.o. 3.7 heeft de HR twee aanwijzingen voor de invulling daarvan
geformuleerd.
Lid 1; Is een zaak op grond van verkeersopvattingen een bestanddeel?
Depex/Curatoren geeft twee criteria (r.o. 3.7):
o Zijn het gebouw en de apparatuur in constructief opzicht op elkaar
afgestemd? Heeft geen betrekking op de functionaliteit.
o Wordt het gebouw als onvoltooid beschouwd als het potentiele bestanddelen
mist? Bij het aanleggen van deze laatste maatstaf komt het niet aan op de
functie welke de apparatuur (eventueel) vervult in het productieproces.
, Natrekking en zaaksvorming
Natrekking (horizontaal en verticaal): Dit is een orginaire (= er ontstaat een ‘nieuw’
eigendomsrecht) wijze van eigendomsverkrijging en vindt plaats onafhankelijk van de
partijbedoeling.
o Eigendomsverkrijging door bestanddeelvorming (= dit houdt in dat een
voorwerp zijn zakenrechtelijke zelfstandigheid verliest, doordat het
bestanddeel wordt van een andere zaak). o.g.v. art. 3:4 (Criteria Depex-
Curatoren) Jo. art. 5:3 (Jo. 5:14) BW; of
o Eigendomsverkrijging door directe vereniging (directe vereniging met de
grond) op grond van artikel 3:3 lid 1 Jo. art. 5:20 lid 1 sub e BW: In het
Portacabin-arrest is bepaald dat hiervoor het bestemmingscriterium geldt.
o Eigendomsverkrijging door indirecte vereniging (vereniging met de grond
middels een ander gebouw of werk) op basis van art. 3:3 lid 1 jo 5:20 lid 1 sub
e BW.
HR Havenkranen: In dit arrest wordt de indirecte vereniging van art.
3:3 lid 1 BW geaccepteerd. Als je art. 5:20 lid 1 sub e BW ontleedt, zie
je dat de eigendom van de grond omvat:
Directe vereniging: Gebouwen en werken die rechtstreeks met
de grond duurzaam zijn verenigd.
Indirecte vereniging: Gebouwen en werken die met andere
gebouwen en werken duurzaam zijn verenigd.
Uit het WKK-arrest blijkt dat vereniging met de grond door vereniging
een ander gebouw of werk (indirecte vereniging) ook ingevuld wordt
door het bestemmingscriterium. R.o. 3.3.3, 3.3.4 en 3.3.5.
Zaaksvorming: Van meerdere voorwerpen wordt een geheel nieuwe identiteit
gevormd.
o Art. 5:16 lid 1 Jo. 5:14 Jo. 5:15 BW
o Art. 5:16 lid 2 BW
Auteurs stellen dat de Hoge Raad met de arresten HR Portacabin en HR WKK een
‘tweewegenleer’ heeft geïntroduceerd:
“Wanneer de weg van art. 3:4 jo. 5:3 BW [natrekking – bestanddeelvorming] gevolgd
wordt, leidt dit mogelijk tot een andere uitkomst, dan wanneer men (in hetzelfde
geval) zou kiezen voor de weg van art. 3:3 jo. 5:20(e) BW [natrekking – vereniging]
bestemmingscriterium”
Dit is een probleem, want: men kan de strikte toets “verkeersopvatting” art. 3:4 jo.
5:3 BW [bestanddeelvorming] omzeilen, door een beroep op het ruim(er)
“bestemmingscriterium” art. 3:3 jo. 5:20(e) BW [natrekking]; zaak die op grond van
art. 3:4 (jo. 5:3 BW) geen bestanddeel is van een gebouw of werk, kan toch
onroerend zijn op grond van indirecte vereniging art. 3:3 BW waardoor natrekking
eigendom op grond van art. 5:20(e) BW
Van der Plan en Witting pleiten tot eliminatie van de tweewegenleer:
Zij pleiten ervoor dat bij natrekkingsvragen waarbij één van beide zaken de grond
betreft, altijd de weg van art. 3:3 jo. 5:20 BW gebruikt dient te worden.
Wanneer het gaat om een natrekkingsvraag waarbij geen van beiden zaken de
grond betreft, staat alleen de weg van art. 3:4 jo. 5:3 BW open.
Het Goederenrecht:
Boek 3: Algemene vermogensrechten
Boek 5: Zakelijke rechten
Vermogensrecht:
Het samenstel van rechtsregels met betrekking tot iemands vermogen
o Verbintenissenrecht
o Erfrecht
o Huwelijksvermogensrecht
Vermogen in ruime zin: Iemands op geld waardeerbare rechten en plichten
Goederen ex. art. 3:1 BW:
Vermogensrechten – art. 3:6 BW: Alle op geld waardeerbare rechten. Absolute
vermogensrechten (= goederenrechten), en relatieve vermogensrechten (=
verbintenissenrechten).
o Overdraagbaarheid
o Het strekt ertoe de rechthebbende stoffelijk voordeel te verschaffen
o Het is verkregen in ruil voor verstrekt of in het vooruitzicht gesteld stoffelijk
voordeel
Zaken – art. 3:2 BW: De voor menselijke beheersing vatbare stoffelijke objecten.
o Onder het begrip ‘zaak’ vallen concrete voorwerpen die geïndividualiseerd
zijn. Zo kunnen ook onder ‘stoffelijk object vallen’:
Computerbestanden op een gegevensdrager.
Een geïndividualiseerde kilo boter.
Zuurstof in een tank (dus niet de lucht of de zee als zodanig).
Onroerende zaak (art. 3:3 lid 1): Onroerend zijn de grond, de nog niet gewonnen delfstoffen,
de met de grond verenigde beplantingen, alsmede de gebouwen en werken die duurzaam
met de grond zijn verenigd, hetzij rechtstreeks, hetzij door vereniging met andere gebouwen
of werken. Bijv. een stuk grond, of een huis. Voor de levering van een onroerende zaak is
inschrijving in de openbare registers nodig. (3:89 BW)
,Roerende zaak (art. 3:3 lid 2): Alle zaken die niet onroerend zijn. Bijv. een fiets.
Om te bepalen of iets een onroerende zaak is in de zin van artikel 3:3 lid 1 BW, moet er
bepaald worden of de zaak duurzaam met de grond verenigd is. Dit doe je aan de hand van
de criteria die de HR in het Portacabin-arrest heeft ontwikkeld; Bestemmingscriterium (r.o.
3.3):
Een gebouw kan duurzaam met de grond verenigd zijn in de zin van art. 3:3 BW
doordat het naar aard en inrichting bestemd is om duurzaam ter plaatse te blijven.
(…) Niet van belang is dan meer dat technisch de mogelijkheid bestaat om het
bouwsel te verplaatsen. Gelet moet worden op:
o De bedoeling van de bouwer voor zover deze naar buiten kenbaar is.
o De bestemming van een gebouw om duurzaam ter plaatse te blijven dient
naar buiten kenbaar te zijn.
o De verkeersopvattingen kunnen niet worden gebezigd als een zelfstandige
maatstaf voor de beoordeling van de vraag of een zaak roerend of onroerend
is. Zij kunnen echter wel in aanmerking worden genomen in de gevallen dat in
het kader van de beantwoorden van de vraag onzekerheid blijft bestaan of
een object kan worden beschouwd als duurzaam met de grond verenigd.
Een gebouw of werk is met de grond verenigd als het 'in voortdurende feitelijke
verbinding staat met de grond'. Daarvoor is niet vereist dat het gebouw of werk in de
grond is verankerd. Het kan ook zijn dat iets duurzaam met de grond is verenigd
ondanks dat het over de grond kan rijden.
o In dit verband werden havenkranen die over een paar honderd meter rails
over een kade heen en weer rijden, aangemerkt als onroerende zaak (dus de
havenkranen voldeden aan het bestemmingscriterium) (HR Havenkranen).
De Hoge Raad oordeelt dat verplaatsbaarheid van de zaak niet van
belang is, en dat “de onderhavige kranen blijkens hun constructie
bestemd zijn om zich op het land te bevinden en dat zij, zij het indirect
via rails, ook feitelijk in voortdurende verbinding staan met de onder
de kranen gelegen grond.” (r.o. 3.3.4)
o Voor een 'voortdurende feitelijke verbinding met de grond' is wel vereist dat
het gebouw of werk de grond de hele tijd 'aanraakt'. Dat kan ook indirect,
dus bijvoorbeeld via rails in het Havenkranen-arrest. Er moet dan eerst
worden getoetst of de rails (of hetgeen waar het gebouw of werk mee is
verbonden) duurzaam met de grond zijn verenigd.
Voor een 'voortdurende feitelijke verbinding met de grond' is dus vereist dat het
gebouw of werk de grond direct of indirect aanraakt.
o Dat is niet het geval wanneer er tussen grond en gebouw bijvoorbeeld water
of lucht aanwezig is. Zo wordt door de Hoge Raad overwogen dat een
woonark die op een vaste ligplaats aan de kade ligt, niet wordt nagetrokken
door de bodem die onder dat water ligt (HR Woonark).
o R.o. 4.2 Woonark: Het gaat hier om een zaak die blijkens zijn constructie
bestemd is om te drijven en drijft, zodat sprake is van een schip in de zin van
artikel 8:1 BW. Een schip is in het algemeen een roerende zaak.
,Registergoederen ex. art. 3:10 BW:
Registergoederen zijn goederen waarvan voor overdracht of vestiging van beperkte
rechten inschrijving van een opgemaakte notariële akte in daartoe bestemde
openbare registers noodzakelijk is:
o Onroerende zaken
o Teboekstaande schepen en luchtvaartuigen
o Beperkte rechten op registergoederen.
Art. 3:98 BW verklaart dat voor de vestiging van beperkte rechten
dezelfde regels moeten worden gevolgd als voor de overdracht van
het goed waarop het beperkte recht wordt gevestigd.
o Appartementsrechten
Drie vereisten:
o Er moet een register bestaan waarin de vestiging of overdracht kan worden
ingeschreven.
o Het register moet openbaar zijn
o De vestiging of overdacht moet constitutief zijn (de vestiging of overdracht
treedt pas in door de inschrijving)
De levering van onroerende zaken en andere registergoederen: Art. 3:89 lid 1 BW
regelt de voor overdracht van een onroerende zaak vereiste levering.
o Levering is een samengestelde handeling:
Een ‘tussen partijen’ opgemaakte notariële akte.
Inschrijving daarvan in de openbare registers.
o De handelingen zijn constitutief voor de levering
Dit artikel bestrijkt de levering van alle soorten registergoederen. Dit komt door de
schakelbepalingen:
o Art. 3:89 lid 4 BW
o Art. 3:96 BW
o Art. 3:98 BW
o Art. 5:117 BW
Bestanddelen ex. art. 3:4 BW:
Bestanddelen kunnen geen zelfstandig bestaan leiden
Lid 2; Kan de zaak worden afgescheiden zonder beschadiging van betekenis?
o Slopen doet af aan de betekenis.
Als dit niet het geval is moet je kijken of het natrekt op basis van 3:4 lid 1 BW. Lid 1 regelt
bestanddeelvorming naar verkeersopvatting. De verkeersopvatting is een open norm. In het
arrest Dépex/Curatoren r.o. 3.7 heeft de HR twee aanwijzingen voor de invulling daarvan
geformuleerd.
Lid 1; Is een zaak op grond van verkeersopvattingen een bestanddeel?
Depex/Curatoren geeft twee criteria (r.o. 3.7):
o Zijn het gebouw en de apparatuur in constructief opzicht op elkaar
afgestemd? Heeft geen betrekking op de functionaliteit.
o Wordt het gebouw als onvoltooid beschouwd als het potentiele bestanddelen
mist? Bij het aanleggen van deze laatste maatstaf komt het niet aan op de
functie welke de apparatuur (eventueel) vervult in het productieproces.
, Natrekking en zaaksvorming
Natrekking (horizontaal en verticaal): Dit is een orginaire (= er ontstaat een ‘nieuw’
eigendomsrecht) wijze van eigendomsverkrijging en vindt plaats onafhankelijk van de
partijbedoeling.
o Eigendomsverkrijging door bestanddeelvorming (= dit houdt in dat een
voorwerp zijn zakenrechtelijke zelfstandigheid verliest, doordat het
bestanddeel wordt van een andere zaak). o.g.v. art. 3:4 (Criteria Depex-
Curatoren) Jo. art. 5:3 (Jo. 5:14) BW; of
o Eigendomsverkrijging door directe vereniging (directe vereniging met de
grond) op grond van artikel 3:3 lid 1 Jo. art. 5:20 lid 1 sub e BW: In het
Portacabin-arrest is bepaald dat hiervoor het bestemmingscriterium geldt.
o Eigendomsverkrijging door indirecte vereniging (vereniging met de grond
middels een ander gebouw of werk) op basis van art. 3:3 lid 1 jo 5:20 lid 1 sub
e BW.
HR Havenkranen: In dit arrest wordt de indirecte vereniging van art.
3:3 lid 1 BW geaccepteerd. Als je art. 5:20 lid 1 sub e BW ontleedt, zie
je dat de eigendom van de grond omvat:
Directe vereniging: Gebouwen en werken die rechtstreeks met
de grond duurzaam zijn verenigd.
Indirecte vereniging: Gebouwen en werken die met andere
gebouwen en werken duurzaam zijn verenigd.
Uit het WKK-arrest blijkt dat vereniging met de grond door vereniging
een ander gebouw of werk (indirecte vereniging) ook ingevuld wordt
door het bestemmingscriterium. R.o. 3.3.3, 3.3.4 en 3.3.5.
Zaaksvorming: Van meerdere voorwerpen wordt een geheel nieuwe identiteit
gevormd.
o Art. 5:16 lid 1 Jo. 5:14 Jo. 5:15 BW
o Art. 5:16 lid 2 BW
Auteurs stellen dat de Hoge Raad met de arresten HR Portacabin en HR WKK een
‘tweewegenleer’ heeft geïntroduceerd:
“Wanneer de weg van art. 3:4 jo. 5:3 BW [natrekking – bestanddeelvorming] gevolgd
wordt, leidt dit mogelijk tot een andere uitkomst, dan wanneer men (in hetzelfde
geval) zou kiezen voor de weg van art. 3:3 jo. 5:20(e) BW [natrekking – vereniging]
bestemmingscriterium”
Dit is een probleem, want: men kan de strikte toets “verkeersopvatting” art. 3:4 jo.
5:3 BW [bestanddeelvorming] omzeilen, door een beroep op het ruim(er)
“bestemmingscriterium” art. 3:3 jo. 5:20(e) BW [natrekking]; zaak die op grond van
art. 3:4 (jo. 5:3 BW) geen bestanddeel is van een gebouw of werk, kan toch
onroerend zijn op grond van indirecte vereniging art. 3:3 BW waardoor natrekking
eigendom op grond van art. 5:20(e) BW
Van der Plan en Witting pleiten tot eliminatie van de tweewegenleer:
Zij pleiten ervoor dat bij natrekkingsvragen waarbij één van beide zaken de grond
betreft, altijd de weg van art. 3:3 jo. 5:20 BW gebruikt dient te worden.
Wanneer het gaat om een natrekkingsvraag waarbij geen van beiden zaken de
grond betreft, staat alleen de weg van art. 3:4 jo. 5:3 BW open.
