Samenvatting literatuur ethiek
HC 1 – Artikel 1: Rothfusz (2017). Moraal en Ethiek
Welke waarden en normen ons professioneel handelen beïnvloeden is een belangrijke vraag, want;
- Werken met mensen die problemen niet zelf kunnen oplossen
- Kwetsbaarheid mensen; sociaal zwakkere milieus en beperkingen
- Krijgt vertrouwelijke informatie gedeeld
- Ingrijpende beïnvloeden met interventies
- Sociaal werker heeft macht
- Moet verantwoorden waarom bepaalde keuzes maken
- Spanningsveld tussen verschillende belangen (cliënt, omgeving, instelling, instanties etc.)
Technisch-instrumentele professionaliteit = beschikt over de juiste kennis, kunde en professionele
vaardigheden die effectief zijn in het bereiken van doelen
Normatieve professionaliteit = nadenken over de waarden die je in werk en handelen vormt
Waarden en normen in sociaal werk op drie niveaus volgens Kunnemand (2005)
1. Niveau van wetgeving en contractuele afspraken van organisaties
2. Deskundigheidsnormen; kennis, kunde en vaardigheden
3. Waarden en normen die binnen de cultuur zijn verankerd; helpen, zorgen, steunen etc.
Deugden die sociaal werker moet beschikken; moed, eerlijkheid en medelijden
Morele vragen = gaan over goed en kwaad, over de manier waarop mensen zouden moeten leven.
Morele opvattingen = zijn een antwoord op de vroeg hoe men zich als mens goed en
verantwoordelijk kan gedragen
Morele norm = richtlijn die aangeeft hoe iemand zou moeten handelen of die gebruikt wordt als
maatstaf om het gedrag te beoordelen
- Essentiële voorwaarde voor moraal = de vrijheid hebben om te kiezen en dus ook
verantwoordelijk zijn voor hun keuze.
Vier intuïtieve moralen (Verplaetse, 2008); wat wij spontaan als goed ervaren, dus niet per se
bewuste doordachte normatieve keuze. Ons moreel gedrag is een mix van onze intuïties;
1. Hechtingsmoraal; hoe we omgaan met mensen met wie we verbonden zijn. Relaties en
vriendschappen, hebt veel over voor de ander door hechting en empathie. Dit moraal is wel
beperkt tot de in-group (eerder vrienden en familie helpen dan iets doen voor vreemden)
2. Geweldmoraal; als mensen het gevoel hebben dat hun eigen groep bedreigd wordt, kan dit
ertoe leiden dat ze het gerechtvaardigd vinden om zich, soms met geweld, te verdedigen
3. Reinigingsmoraal; reinheid koppelen aan het goede en besmetting aan het kwaad (bv. huis
van pedofiel bekladderen)
4. Samenwerkingsmoraal; mensen met elkaar samenwerken, moeten elkaar kunnen
vertrouwen anders slaat het om in wanttrouwen.
Deze moralen zijn instinctief; ze bepalen ons gedrag en opvattingen over goed en kwaad maar geven
ons geen argumenten hiervoor. Ethiek doet dat wel.
Fatsoensnormen = omgangsnormen, ongeschreven regels. Opvattingen over kleding, op tijd komen,
bezoekmomenten, niet appen tijdens gesprek etc.
- Grens tussen fatsoensnormen en morele normen is niet altijd scherp, maar morele
normovertreding is vaak ernstiger, straf is zwaarder en minder afhankelijk van toevallige
regels of goedkeuring door autoriteit. Als 1 iemand het een keer goedkeurt, zal de
meerderheid het alsnog een slechte handeling vinden.
,Juridische normen = wetgeving en wettelijk vastgestelde regels. Kan zijn dat handeling tegen de wet
ingaat, maar wel als moreel juist wordt gezien. Bv. in oorlog mensen laten onderduiken, ging opdat
moment tegen de wet in, maar werd wel als helden gedrag achteraf gezien.
Deugd = min of meer vaste eigenschap die ertoe leidt dat iemand moreel juist handelt
- Bv. moed, zorgzaamheid, naastenliefde, hoop, respect, zuinigheid
Deugden zijn aan persoon gekoppeld en waarden zijn meer abstracte cognitieve begrippen.
Ethiek = systematische reflectie op morele vragen, op basis van rationele argumenten.
- Descriptieve ethiek; beschrijvend, feitelijk; hoe gedragen mensen zich in morele kwesties en
welke argumenten gebruiken ze hierbij
- Prescriptieve/ normatieve ethiek; voorschrijvend hoe mensen zich zou moeten gedragen
- Meta-ethiek; reflecteert op betekenis, herkomst en geldigheid van visies op goed en kwaad
Evolutionisme = ontwikkeling is te zien in culturen en niet-westerse culturen zijn minderwaardig
Cultuur relativisme = ontstaan als kritiek op evolutionisme; waarden en normen van de ene cultuur
zijn niet beter dan die van een andere. Kritiekpunten hierop zijn:
- Leidt tot morele verlamming, omdat er geen basis is waaruit bekritiseerd kan worden
- Maakt hervorming verwerpelijk, want gaat in tegen de culturele opvatting op dat moment
- Ze roemen op hun eigen tolerantie, maar omdat iedereen dat doet wordt tolerantie een
universele waarden. Maar dit is inconsistent want relativisten zeggen geen universele
waarden te willen hebben.
Universalisme = fundamentele morele principes zijn universeel geldig en toepasbaar op vergelijkbare
mensen in vergelijke situaties, ongeacht de plaats en de tijd waarin ze leven.
Vrijheid en verantwoordelijkheid; alleen moreel verantwoordelijk voor je daden als je ook anders
had kunnen handelen en niet door externe of interne krachten werd gedwongen.
Moral luck = beoordeel je de intentie of de uitkomst of beide. Door rood rijden kan in ene situatie
zwaarder worden bestraft dan in de ander, je doet hetzelfde maar door de omstandigheden (schade
bij ander aangebracht) word je erger veroordeeld.
Wilsvrijheid = vrijheid van het individu om zijn eigen wil te bepalen. Met vragen als; wat wil ik,
waarom wil ik dit en past het bij wie ik wil zijn? Vergroot je je wilsvrijheid.
Maatschappelijke vrijheid = zegt iets over de vrijheid van het individu in de samenleving.
Natuurlijk gelijkheid = mensen van nature gelijk, overeenkomsten zijn belangrijker dan verschillen
Economisch-culturele gelijkheid = als mensen aan elkaar gelijk zijn wat betreft inkomen en
maatschappelijke mogelijkheden. Verschillen tussen mensen zijn aangeboren en zijn ontstaan
doordat er in de samenleving anders met mensen wordt omgegaan.
Rechtsgelijkheid = mensen zijn gelijk voor de wet; vormt de basis van de rechtsstaat, conflicten
leggen we voor aan een onpartijdige rechter.
Rechtvaardigheid; niet iedereen hoeft gelijk behandeld te worden.
Plato; de staat functioneert optimaal als iedereen de plaats krijgt die bij zijn aard past.
,HC 2 – Artikel 3: Gray (2020). De filosofie van een kat. Katten en de zin van het leven.
De kattenethiek
Moraal verandert door de tijd: wat mensen goed of moreel vinden, verandert. Elke generatie denkt
daar anders over en zelfs binnen één mensenleven kunnen normen verschuiven.
Veel oude denkers vonden dat een goed leven betekent dat je leeft volgens je natuur:
- Bij de Grieken (zoals Aristoteles); leven volgens je plek en rol in de wereld (naar de dikè leven)
- In het Chinese denken (taoïsme); leven volgens de Tao, de natuurlijke weg van het universum
- Volgens Baruch Spinoza; een goed leven is leven zoals jij van nature bent
Auteur Gray; voor het goede leven zijn wel deugden nodig; eigenschappen en vaardigheden die het
mogelijk maken om in welstand te overleven.
Doelgerichtheid in de natuur (telos)
Aristoteles zag dat dieren gedrag vertonen met een doel (telos): bv. dolfijnen werken samen om te
jagen > dat helpt hen hun natuur te vervullen (dus is een deugd). Een goed leven is dus je natuurlijke
doel bereiken.
- Ook in taoïsme zie je dit idee terug; alles heeft een eigen manier van zijn die je moet volgen
en je hebt innerlijke kracht nodig om te handelen volgens de weg der dingen.
Is de mens speciaal? Er zijn drie belangrijke visies:
1. Aristoteles: de mens staat bovenaan, het universum lijkt gericht op de mens, de menselijke
geest lijkt het meest op God. Zijn visie op ethiek is dus antropocentrisch en hiërarchisch.
2. Charles Darwin: mensen zijn niet speciaal, we zijn toevallig ontstaan door evaluatie. Er is
geen doel in de natuur. Mensen zijn niet beter dan talloze uitgestorven soorten.
3. Taoïsme: het universum heeft geen doel en geen favorieten. Mensen zijn niet belangrijker
dan dieren, het universum heeft een doelloos proces van eindeloze verandering. Bewust
nadenken kan ons zelfs in de weg zitten bij een goed leven. Elk individueel dier heeft zijn
eigen vorm van het goede leven.
Spinoza’s idee van conatus = de drang van elk levend wezen om te blijven bestaan, zichzelf te
versterken, innerlijke kracht van zelfbehoud. Iets is goed als het dit helpt en is slecht als het dit
tegenwerkt. Spinoza gelooft dat:
- Alles wat we doen komt voort uit lichamelijke en mentale processen; onze gedachten en
beslissingen staan niet los van ons lichaam, het is een bijproduct van ons lichaam. Alles
verloopt volgens noodzakelijke causale wetten (mentale processen staan niet los van ons
lichaam). Vrijheid betekent voor Spinoza handelen vanuit het inzicht in die noodzakelijkheid.
- Dus een goed leven is leven volgens wat je bent.
- Vrije wil bestaat niet volgens Spinoza; niets is toevallig of onvoorzien. Alles in het universum
is zoals het moet zijn.
Deze visie verschilt met Socrates (via Plato), want zij hebben een dualistisch wereldbeeld = scheiden
van lichaam en geest, waarbij de geest superieur is aan het lichaam > zintuigen loslaten en
onderzoeken waarheid. Gray waardeert de visie van Spinoza (lichaam en geest zijn samen), maar zet
zich af tegen het rationalisme van Spinoza (= kan leven niet met rede onderzoeken, niet denken)
Spinozistisch-taoïstische ethiek = mensen zijn net als dieren en worden gedreven door hun conatus;
het streven naar zelfbehoud en uitbreiding van hun macht.
- Gevoelens worden bepaald door hoe goed mensen hun natuur hebben gerealiseerd.
Iedereen probeert zijn macht te vergroten. Macht is kunnen zijn wie je bent.
- Medelijden wordt gezien als negatief. Het is een ondeugd; is op zichzelf slecht en nutteloos.
Medelijden is pijn en pijn is een kwaad.
, Hobbes natuurlijke staat:
1. Gelijkheid: iedereen is gelijk, bestaan wel verschillen tussen mensen maar, sterkere kunnen
geen rechter opeisen en de ander deze ontzeggen.
2. Individualisme: men is geen sociaal wezen; we gebruiken anderen uit eigenbelang.
3. Beweging: geluk is eindeloze beweging van verlangen; we willen steeds meer en meer
Auteur: Enkel met overleven bezig zijn is miserabele manier van leven.
Zelfmoord volgens Spinoza: alles wil blijven bestaan (conatus), niemand wil echt door. Zelfmoord
betekent dat iemand door externe krachten kapot wordt gemaakt of dat zijn conatus tegen zichzelf
keert. Een wijs mens denkt weinig aan de dood en richt zich op het leven.
Kattenethiek: Onzelfzuchtig egoïsme
- Katten leven voor zichzelf (egoïstisch)
- Katten hebben geen beeld van zichzelf en doen zich niet anders voor (onzelfzuchtig)
- Katten vertonen weinig tekenen dat ze de gevoelens van anderen delen. Ze blijven bij iemand
in een moeilijke tijd gewoon door er te zijn, ze offeren zich in deze rollen niet op.
- Katten zijn roofdieren en daarom zou gevoel van empathie contraproductief zijn.
- Katten zijn ook niet wreed; ze martelen muizen niet om plezier van te ervaren maar ze spelen
ermee, het reflecteert hun jagersnatuur
- Katten herkennen zichzelf niet in de spiegel, waardoor ze leven zonder zelfbedrog
Kritiek op kattenethiek: katten begrijpen geen goed en kwaad, dus hoe kunnen ze een voorbeeld zijn
voor ethiek? Weerlegging hierop; mens kan ook geen moreel besef hebben, want als twee of meer
principes met elkaar in strijd zijn, hoe kunnen ze er dan tussen kiezen
- Deugden bij katten: moed is belangrijk voor katten, zonder moed kunnen ze niet overleven.
Een goed leven hangt dus af van wat een wezen nodig heeft om zijn natuur te vervullen en
niet van meningen of regels.
- Mushin = geest zonder geest. Volledige focus zonder afleiding. Katten hebben dit van nature
en mensen moeten dit trainen (bv. meditatie).
Gray zegt dat universele ethische theorieën een reliek van monotheïsme zijn = het idee van een
universele moraal voor alle mensen, wat eigenlijk een overblijfsel is van religieus denken. Een reliek is
een idee dat is blijven hangen, terwijl de oorspronkelijke basis (God) is verdwenen.
Altruïsme (tegenover kattenethiek): Auguste Comté vond dat een goed leven in dienst staat van de
mensheid en niet van een goddelijk wezen. Volgens Gray is deze christelijke-humanistische opvatting
sinds Comté diepgeworteld geraakt in populair wetenschappelijke denken en daarmee een sterke
overtuiging geworden. Daarnaast zet Gray hier vraagtekens bij; katten leven niet voor anderen, maar
leven wél goed.
Spinoza maakt onderscheid tussen het ego en de ware natuur van het individu.
- Mensen hebben een zelfbeeld (ego) die is gevormd door opvoeding en herinneringen.
Mensen proberen dat beeld in stand te houden, maar het probleem is is dat het zelfbeeld
vaak nep is.
- Dieren hebben zo’n zelfbeeld niet, ze leven direct volgens hun natuur.
Kernidee Gray: een goed leven betekent niet morele regels volgen of in dienst zijn van anderen, maar
je eigen natuur volledig leven. Katten zijn daar een voorbeeld van, ze zijn volledig zichzelf, zonder
zelfbedrog en overmatig nadenken. Filosofen denken dat goed handelen gebaseerd moet zijn op
bewuste, zelfgekozen redenen, maar volgens Gray is dat een illusie en misleiden ze zichzelf, omdat
een goed leven niet voortkomt uit zulke bewuste keuzes.
HC 1 – Artikel 1: Rothfusz (2017). Moraal en Ethiek
Welke waarden en normen ons professioneel handelen beïnvloeden is een belangrijke vraag, want;
- Werken met mensen die problemen niet zelf kunnen oplossen
- Kwetsbaarheid mensen; sociaal zwakkere milieus en beperkingen
- Krijgt vertrouwelijke informatie gedeeld
- Ingrijpende beïnvloeden met interventies
- Sociaal werker heeft macht
- Moet verantwoorden waarom bepaalde keuzes maken
- Spanningsveld tussen verschillende belangen (cliënt, omgeving, instelling, instanties etc.)
Technisch-instrumentele professionaliteit = beschikt over de juiste kennis, kunde en professionele
vaardigheden die effectief zijn in het bereiken van doelen
Normatieve professionaliteit = nadenken over de waarden die je in werk en handelen vormt
Waarden en normen in sociaal werk op drie niveaus volgens Kunnemand (2005)
1. Niveau van wetgeving en contractuele afspraken van organisaties
2. Deskundigheidsnormen; kennis, kunde en vaardigheden
3. Waarden en normen die binnen de cultuur zijn verankerd; helpen, zorgen, steunen etc.
Deugden die sociaal werker moet beschikken; moed, eerlijkheid en medelijden
Morele vragen = gaan over goed en kwaad, over de manier waarop mensen zouden moeten leven.
Morele opvattingen = zijn een antwoord op de vroeg hoe men zich als mens goed en
verantwoordelijk kan gedragen
Morele norm = richtlijn die aangeeft hoe iemand zou moeten handelen of die gebruikt wordt als
maatstaf om het gedrag te beoordelen
- Essentiële voorwaarde voor moraal = de vrijheid hebben om te kiezen en dus ook
verantwoordelijk zijn voor hun keuze.
Vier intuïtieve moralen (Verplaetse, 2008); wat wij spontaan als goed ervaren, dus niet per se
bewuste doordachte normatieve keuze. Ons moreel gedrag is een mix van onze intuïties;
1. Hechtingsmoraal; hoe we omgaan met mensen met wie we verbonden zijn. Relaties en
vriendschappen, hebt veel over voor de ander door hechting en empathie. Dit moraal is wel
beperkt tot de in-group (eerder vrienden en familie helpen dan iets doen voor vreemden)
2. Geweldmoraal; als mensen het gevoel hebben dat hun eigen groep bedreigd wordt, kan dit
ertoe leiden dat ze het gerechtvaardigd vinden om zich, soms met geweld, te verdedigen
3. Reinigingsmoraal; reinheid koppelen aan het goede en besmetting aan het kwaad (bv. huis
van pedofiel bekladderen)
4. Samenwerkingsmoraal; mensen met elkaar samenwerken, moeten elkaar kunnen
vertrouwen anders slaat het om in wanttrouwen.
Deze moralen zijn instinctief; ze bepalen ons gedrag en opvattingen over goed en kwaad maar geven
ons geen argumenten hiervoor. Ethiek doet dat wel.
Fatsoensnormen = omgangsnormen, ongeschreven regels. Opvattingen over kleding, op tijd komen,
bezoekmomenten, niet appen tijdens gesprek etc.
- Grens tussen fatsoensnormen en morele normen is niet altijd scherp, maar morele
normovertreding is vaak ernstiger, straf is zwaarder en minder afhankelijk van toevallige
regels of goedkeuring door autoriteit. Als 1 iemand het een keer goedkeurt, zal de
meerderheid het alsnog een slechte handeling vinden.
,Juridische normen = wetgeving en wettelijk vastgestelde regels. Kan zijn dat handeling tegen de wet
ingaat, maar wel als moreel juist wordt gezien. Bv. in oorlog mensen laten onderduiken, ging opdat
moment tegen de wet in, maar werd wel als helden gedrag achteraf gezien.
Deugd = min of meer vaste eigenschap die ertoe leidt dat iemand moreel juist handelt
- Bv. moed, zorgzaamheid, naastenliefde, hoop, respect, zuinigheid
Deugden zijn aan persoon gekoppeld en waarden zijn meer abstracte cognitieve begrippen.
Ethiek = systematische reflectie op morele vragen, op basis van rationele argumenten.
- Descriptieve ethiek; beschrijvend, feitelijk; hoe gedragen mensen zich in morele kwesties en
welke argumenten gebruiken ze hierbij
- Prescriptieve/ normatieve ethiek; voorschrijvend hoe mensen zich zou moeten gedragen
- Meta-ethiek; reflecteert op betekenis, herkomst en geldigheid van visies op goed en kwaad
Evolutionisme = ontwikkeling is te zien in culturen en niet-westerse culturen zijn minderwaardig
Cultuur relativisme = ontstaan als kritiek op evolutionisme; waarden en normen van de ene cultuur
zijn niet beter dan die van een andere. Kritiekpunten hierop zijn:
- Leidt tot morele verlamming, omdat er geen basis is waaruit bekritiseerd kan worden
- Maakt hervorming verwerpelijk, want gaat in tegen de culturele opvatting op dat moment
- Ze roemen op hun eigen tolerantie, maar omdat iedereen dat doet wordt tolerantie een
universele waarden. Maar dit is inconsistent want relativisten zeggen geen universele
waarden te willen hebben.
Universalisme = fundamentele morele principes zijn universeel geldig en toepasbaar op vergelijkbare
mensen in vergelijke situaties, ongeacht de plaats en de tijd waarin ze leven.
Vrijheid en verantwoordelijkheid; alleen moreel verantwoordelijk voor je daden als je ook anders
had kunnen handelen en niet door externe of interne krachten werd gedwongen.
Moral luck = beoordeel je de intentie of de uitkomst of beide. Door rood rijden kan in ene situatie
zwaarder worden bestraft dan in de ander, je doet hetzelfde maar door de omstandigheden (schade
bij ander aangebracht) word je erger veroordeeld.
Wilsvrijheid = vrijheid van het individu om zijn eigen wil te bepalen. Met vragen als; wat wil ik,
waarom wil ik dit en past het bij wie ik wil zijn? Vergroot je je wilsvrijheid.
Maatschappelijke vrijheid = zegt iets over de vrijheid van het individu in de samenleving.
Natuurlijk gelijkheid = mensen van nature gelijk, overeenkomsten zijn belangrijker dan verschillen
Economisch-culturele gelijkheid = als mensen aan elkaar gelijk zijn wat betreft inkomen en
maatschappelijke mogelijkheden. Verschillen tussen mensen zijn aangeboren en zijn ontstaan
doordat er in de samenleving anders met mensen wordt omgegaan.
Rechtsgelijkheid = mensen zijn gelijk voor de wet; vormt de basis van de rechtsstaat, conflicten
leggen we voor aan een onpartijdige rechter.
Rechtvaardigheid; niet iedereen hoeft gelijk behandeld te worden.
Plato; de staat functioneert optimaal als iedereen de plaats krijgt die bij zijn aard past.
,HC 2 – Artikel 3: Gray (2020). De filosofie van een kat. Katten en de zin van het leven.
De kattenethiek
Moraal verandert door de tijd: wat mensen goed of moreel vinden, verandert. Elke generatie denkt
daar anders over en zelfs binnen één mensenleven kunnen normen verschuiven.
Veel oude denkers vonden dat een goed leven betekent dat je leeft volgens je natuur:
- Bij de Grieken (zoals Aristoteles); leven volgens je plek en rol in de wereld (naar de dikè leven)
- In het Chinese denken (taoïsme); leven volgens de Tao, de natuurlijke weg van het universum
- Volgens Baruch Spinoza; een goed leven is leven zoals jij van nature bent
Auteur Gray; voor het goede leven zijn wel deugden nodig; eigenschappen en vaardigheden die het
mogelijk maken om in welstand te overleven.
Doelgerichtheid in de natuur (telos)
Aristoteles zag dat dieren gedrag vertonen met een doel (telos): bv. dolfijnen werken samen om te
jagen > dat helpt hen hun natuur te vervullen (dus is een deugd). Een goed leven is dus je natuurlijke
doel bereiken.
- Ook in taoïsme zie je dit idee terug; alles heeft een eigen manier van zijn die je moet volgen
en je hebt innerlijke kracht nodig om te handelen volgens de weg der dingen.
Is de mens speciaal? Er zijn drie belangrijke visies:
1. Aristoteles: de mens staat bovenaan, het universum lijkt gericht op de mens, de menselijke
geest lijkt het meest op God. Zijn visie op ethiek is dus antropocentrisch en hiërarchisch.
2. Charles Darwin: mensen zijn niet speciaal, we zijn toevallig ontstaan door evaluatie. Er is
geen doel in de natuur. Mensen zijn niet beter dan talloze uitgestorven soorten.
3. Taoïsme: het universum heeft geen doel en geen favorieten. Mensen zijn niet belangrijker
dan dieren, het universum heeft een doelloos proces van eindeloze verandering. Bewust
nadenken kan ons zelfs in de weg zitten bij een goed leven. Elk individueel dier heeft zijn
eigen vorm van het goede leven.
Spinoza’s idee van conatus = de drang van elk levend wezen om te blijven bestaan, zichzelf te
versterken, innerlijke kracht van zelfbehoud. Iets is goed als het dit helpt en is slecht als het dit
tegenwerkt. Spinoza gelooft dat:
- Alles wat we doen komt voort uit lichamelijke en mentale processen; onze gedachten en
beslissingen staan niet los van ons lichaam, het is een bijproduct van ons lichaam. Alles
verloopt volgens noodzakelijke causale wetten (mentale processen staan niet los van ons
lichaam). Vrijheid betekent voor Spinoza handelen vanuit het inzicht in die noodzakelijkheid.
- Dus een goed leven is leven volgens wat je bent.
- Vrije wil bestaat niet volgens Spinoza; niets is toevallig of onvoorzien. Alles in het universum
is zoals het moet zijn.
Deze visie verschilt met Socrates (via Plato), want zij hebben een dualistisch wereldbeeld = scheiden
van lichaam en geest, waarbij de geest superieur is aan het lichaam > zintuigen loslaten en
onderzoeken waarheid. Gray waardeert de visie van Spinoza (lichaam en geest zijn samen), maar zet
zich af tegen het rationalisme van Spinoza (= kan leven niet met rede onderzoeken, niet denken)
Spinozistisch-taoïstische ethiek = mensen zijn net als dieren en worden gedreven door hun conatus;
het streven naar zelfbehoud en uitbreiding van hun macht.
- Gevoelens worden bepaald door hoe goed mensen hun natuur hebben gerealiseerd.
Iedereen probeert zijn macht te vergroten. Macht is kunnen zijn wie je bent.
- Medelijden wordt gezien als negatief. Het is een ondeugd; is op zichzelf slecht en nutteloos.
Medelijden is pijn en pijn is een kwaad.
, Hobbes natuurlijke staat:
1. Gelijkheid: iedereen is gelijk, bestaan wel verschillen tussen mensen maar, sterkere kunnen
geen rechter opeisen en de ander deze ontzeggen.
2. Individualisme: men is geen sociaal wezen; we gebruiken anderen uit eigenbelang.
3. Beweging: geluk is eindeloze beweging van verlangen; we willen steeds meer en meer
Auteur: Enkel met overleven bezig zijn is miserabele manier van leven.
Zelfmoord volgens Spinoza: alles wil blijven bestaan (conatus), niemand wil echt door. Zelfmoord
betekent dat iemand door externe krachten kapot wordt gemaakt of dat zijn conatus tegen zichzelf
keert. Een wijs mens denkt weinig aan de dood en richt zich op het leven.
Kattenethiek: Onzelfzuchtig egoïsme
- Katten leven voor zichzelf (egoïstisch)
- Katten hebben geen beeld van zichzelf en doen zich niet anders voor (onzelfzuchtig)
- Katten vertonen weinig tekenen dat ze de gevoelens van anderen delen. Ze blijven bij iemand
in een moeilijke tijd gewoon door er te zijn, ze offeren zich in deze rollen niet op.
- Katten zijn roofdieren en daarom zou gevoel van empathie contraproductief zijn.
- Katten zijn ook niet wreed; ze martelen muizen niet om plezier van te ervaren maar ze spelen
ermee, het reflecteert hun jagersnatuur
- Katten herkennen zichzelf niet in de spiegel, waardoor ze leven zonder zelfbedrog
Kritiek op kattenethiek: katten begrijpen geen goed en kwaad, dus hoe kunnen ze een voorbeeld zijn
voor ethiek? Weerlegging hierop; mens kan ook geen moreel besef hebben, want als twee of meer
principes met elkaar in strijd zijn, hoe kunnen ze er dan tussen kiezen
- Deugden bij katten: moed is belangrijk voor katten, zonder moed kunnen ze niet overleven.
Een goed leven hangt dus af van wat een wezen nodig heeft om zijn natuur te vervullen en
niet van meningen of regels.
- Mushin = geest zonder geest. Volledige focus zonder afleiding. Katten hebben dit van nature
en mensen moeten dit trainen (bv. meditatie).
Gray zegt dat universele ethische theorieën een reliek van monotheïsme zijn = het idee van een
universele moraal voor alle mensen, wat eigenlijk een overblijfsel is van religieus denken. Een reliek is
een idee dat is blijven hangen, terwijl de oorspronkelijke basis (God) is verdwenen.
Altruïsme (tegenover kattenethiek): Auguste Comté vond dat een goed leven in dienst staat van de
mensheid en niet van een goddelijk wezen. Volgens Gray is deze christelijke-humanistische opvatting
sinds Comté diepgeworteld geraakt in populair wetenschappelijke denken en daarmee een sterke
overtuiging geworden. Daarnaast zet Gray hier vraagtekens bij; katten leven niet voor anderen, maar
leven wél goed.
Spinoza maakt onderscheid tussen het ego en de ware natuur van het individu.
- Mensen hebben een zelfbeeld (ego) die is gevormd door opvoeding en herinneringen.
Mensen proberen dat beeld in stand te houden, maar het probleem is is dat het zelfbeeld
vaak nep is.
- Dieren hebben zo’n zelfbeeld niet, ze leven direct volgens hun natuur.
Kernidee Gray: een goed leven betekent niet morele regels volgen of in dienst zijn van anderen, maar
je eigen natuur volledig leven. Katten zijn daar een voorbeeld van, ze zijn volledig zichzelf, zonder
zelfbedrog en overmatig nadenken. Filosofen denken dat goed handelen gebaseerd moet zijn op
bewuste, zelfgekozen redenen, maar volgens Gray is dat een illusie en misleiden ze zichzelf, omdat
een goed leven niet voortkomt uit zulke bewuste keuzes.
