Inhoud
Hoorcollege 2: Pijn en pijnverwerking.......................................................1
Hoorcollege 3: Bindweefsel, schade en herstel.........................................5
Hoorcollege 4: Screening........................................................................12
Hoorcollege 5: motorische controle........................................................14
Hoorcollege 6: klinisch redeneren voor de fysiotherapeut......................21
Hoorcollege 7: toegepaste anatomie onderbeen, enkel, voet.................23
Hoorcollege 8: opbouw, fysiologie en herstel na schade van bot en
spierweefsel............................................................................................26
Hoorcollege 9: motorisch leren, van theorie naar praktijk......................32
Zelfstudie: Hygiëne en infectie...............................................................35
Hoorcollege 10: weerstandstraining.......................................................40
Hoorcollege 11: zorgtechnologie.............................................................44
Hoorcollege 12: anatomie van de schouder............................................46
Hoorcollege 13: BioPsychoSociaal kijken................................................48
Hoorcollege 14: musculoskeletale aspecifieke klachten.........................52
Hoorcollege 15: overbelasting vanuit biomedisch perspectief...............55
Hoorcollege 16: actieve therapie; beargumenteerde keuzes maken
tijdens behandeling.................................................................................61
Hoorcollege 2: Pijn en pijnverwerking
Indeling van pijn – duur
, - Acute pijn: weefselbeschadiging
- Chronische pijn: langdurig aanhoudende pijn, bron van
weefselschade niet meer op de voorgrond. Wordt soms veroorzaakt
door aanhoudende weefselschade, maar vaak is er chronische pijn
zonder dat er (veel) weefselschade is. Dan is er sprake van
functionele veranderingen in het centrale zenuwstelsel.
Indeling van pijn – soorten
- Nociceptieve pijn:
weefselschade, deze kan dus
chronisch of acute pijn zijn.
- Neuropatische pijn:
zenuwweefsel
o Centrale neuropatische
pijn
Schade aan neuronen in het centrale zenuwstelsel
Disregulatie van het centrale zenuwstelsel zonder dat
daar schade aan neuronen aan vooraf is gegaan.
o Perifere neuropatische pijn
- Nociplastische pijn: centrale sensitisatie: pijn die ontstaat door
veranderingen in het centrale zenuwstelsel zonder directe relatie
met weefselschade.
Indeling pijn – onderwijs IBS:
Hoe je pijn ervaart wisselt per persoon en per context waarin de pijn
ontstaat, hoe iemand er op reageert (emoties en gedrag, schiet iemand
gelijk in de stress of blijft iemand rustig), hoe iemand erover denkt
(cognities, heeft iemand het al vaker meegemaakt of kent iemand
verhalen van anderen).
Pijn kan je als functie en anatomische eigenschappen zien en de cognities,
emoties en gedrag zet je bij de persoonlijke factoren en de context zet je
bij de omgevingsfactoren in het RPS-formulier. Deze factoren zijn niet in
iedere casus relevant, maar het is wel goed om ze altijd in het RPS-
,formulier zetten, zodat je ze in je achterhoofd kan houden tijdens een
behandeling. Als fysiotherapeut heb je met name invloed op de
persoonlijke factoren (emoties, gedrag, cognities) bij de aspecten van pijn.
De weg van pijn: perifeer – ruggenmerg – hersenstam – hersenen
Perifeer: Weefselschade:
Mechanische, thermische of chemische (noxische) prikkel (noxe =
schade) nemen weefselschade in het lichaam waar. Als deze sensoren dit
signaal doorgeven noemen we dit nociceptie.
Acute pijn: er is een primaire en secundaire pijn.
De A-delta-vezels geven de eerste prikkels door aan de hersenen bij een
pijn. Dit signaal gaat super snel zodat de schade beperkt blijft of zelfs
voorkomen wordt.
Primaire pijn: (dreigende) noxische prikkel. Scherp en gelokaliseerd plaats
en ernst, dus directe pijngewaarwording.
Noxische prikkel leidt tot pijnperceptie:
Noxische prikkel weefselschade A-delta vezel stimulatie &
ontstekingsreactie C-vezel stimulatie Substance P afgifte in weefsel
en ruggenmerg via banen naar hersenen gewaarwording van locatie
(door A-delta vezels) & emotionele/cognitieve verwerking. Dan is er pas
perceptie van pijn.
Secundaire pijn: weefselschade: ontstekingsreactie (SP), diffuus en
emotioneel.
C-vezels worden geprikkeld wanneer er een ontstekingsreactie optreedt bij
weefselschade. C-vezels geven ook een reactie terug. Er komt een stofje
vrij dat substance P heet. Substance P geeft weer een signaal door aan
andere C-vezels waardoor die ook weer substance P afgeven en zo de
prikkeldrempel verlaagd wordt. Het vrijkomen van substance P resulteert
in perifere sensitisatie: het gevoeliger worden van het weefsel rond de
schade (hyperalgesie en allodynie). Ook zorgen C-vezels voor afgifte van
Substance P in het ruggenmerg, waardoor de neuronen ook gevoeliger
worden voor prikkels: centrale sensitisatie.
Primaire pijn:
- A-delta-vezels
- Reflex, directe gewaarwording
- Verdwijnt na opheffen noxische
prikkel
Secundaire pijn:
, - C-vezels en SP
- Perifere sensitisatie
- Emotioneel, doet ‘lijden’
- Blijft aanwezig zo lang ontstekingsreactie duurt
Secundaire pijn ontstaat op basis van de ontstekingsreactie. Als de
ontstekingsreactie dus begint is er geen primaire pijn meer, maar is het
secundaire pijn geworden.
Verwerking op ruggenmergniveau: De
informatie uit de zenuwvezels worden globaal
via 2 routes vanuit het ruggenmerg naar de
hersenen vervoerd:
A-delta-vezels:
- Direct naar hersenen (hersenschors)
voor lokalisatie.
- Reflexboog
C-vezels:
- Schakelen over in het ruggenmerg en
gaan via het limbisch systeem (emotioneel systeem) naar de cortex.
Hierdoor kan het zijn dat je moet huilen als je pijn hebt.
o Afgifte SP, komt ook in het ruggenmerg vrij, en het
ruggenmerg wordt hierdoor ook gevoeliger
o Sensitisatie, of wel centrale sensitisatie (zorgt voor
overgevoeligheid waardoor je het lichaam gaat beschermen).
Demping – poorttheorie:
- Interactie ruggenmerg (perifeer)
o C-vezels (pijn)
o A-bèta-vezels (tast)
- A-bèta inhibeert C, als beide signalen tegelijk binnenkomen krijgt de
tast voorrang op de C-vezel.
- Bijv. wrijven, TENS, massage
- Interactie centraal:
o Enkefaline = pijnremmend stofje
Vanuit perifeer (via dikke tast vezels: A-beta vezels) en centraal (afdalende
banen vanuit hersenstam: DNIC) kunnen nociceptieve prikkels gedempt
worden: de poorttheorie. Dit gebeurt door afgifte van lichaamseigen
pijnstiller in het ruggenmerg (neurotransmitter enkefaline).
Pijndemping:
Hoorcollege 2: Pijn en pijnverwerking.......................................................1
Hoorcollege 3: Bindweefsel, schade en herstel.........................................5
Hoorcollege 4: Screening........................................................................12
Hoorcollege 5: motorische controle........................................................14
Hoorcollege 6: klinisch redeneren voor de fysiotherapeut......................21
Hoorcollege 7: toegepaste anatomie onderbeen, enkel, voet.................23
Hoorcollege 8: opbouw, fysiologie en herstel na schade van bot en
spierweefsel............................................................................................26
Hoorcollege 9: motorisch leren, van theorie naar praktijk......................32
Zelfstudie: Hygiëne en infectie...............................................................35
Hoorcollege 10: weerstandstraining.......................................................40
Hoorcollege 11: zorgtechnologie.............................................................44
Hoorcollege 12: anatomie van de schouder............................................46
Hoorcollege 13: BioPsychoSociaal kijken................................................48
Hoorcollege 14: musculoskeletale aspecifieke klachten.........................52
Hoorcollege 15: overbelasting vanuit biomedisch perspectief...............55
Hoorcollege 16: actieve therapie; beargumenteerde keuzes maken
tijdens behandeling.................................................................................61
Hoorcollege 2: Pijn en pijnverwerking
Indeling van pijn – duur
, - Acute pijn: weefselbeschadiging
- Chronische pijn: langdurig aanhoudende pijn, bron van
weefselschade niet meer op de voorgrond. Wordt soms veroorzaakt
door aanhoudende weefselschade, maar vaak is er chronische pijn
zonder dat er (veel) weefselschade is. Dan is er sprake van
functionele veranderingen in het centrale zenuwstelsel.
Indeling van pijn – soorten
- Nociceptieve pijn:
weefselschade, deze kan dus
chronisch of acute pijn zijn.
- Neuropatische pijn:
zenuwweefsel
o Centrale neuropatische
pijn
Schade aan neuronen in het centrale zenuwstelsel
Disregulatie van het centrale zenuwstelsel zonder dat
daar schade aan neuronen aan vooraf is gegaan.
o Perifere neuropatische pijn
- Nociplastische pijn: centrale sensitisatie: pijn die ontstaat door
veranderingen in het centrale zenuwstelsel zonder directe relatie
met weefselschade.
Indeling pijn – onderwijs IBS:
Hoe je pijn ervaart wisselt per persoon en per context waarin de pijn
ontstaat, hoe iemand er op reageert (emoties en gedrag, schiet iemand
gelijk in de stress of blijft iemand rustig), hoe iemand erover denkt
(cognities, heeft iemand het al vaker meegemaakt of kent iemand
verhalen van anderen).
Pijn kan je als functie en anatomische eigenschappen zien en de cognities,
emoties en gedrag zet je bij de persoonlijke factoren en de context zet je
bij de omgevingsfactoren in het RPS-formulier. Deze factoren zijn niet in
iedere casus relevant, maar het is wel goed om ze altijd in het RPS-
,formulier zetten, zodat je ze in je achterhoofd kan houden tijdens een
behandeling. Als fysiotherapeut heb je met name invloed op de
persoonlijke factoren (emoties, gedrag, cognities) bij de aspecten van pijn.
De weg van pijn: perifeer – ruggenmerg – hersenstam – hersenen
Perifeer: Weefselschade:
Mechanische, thermische of chemische (noxische) prikkel (noxe =
schade) nemen weefselschade in het lichaam waar. Als deze sensoren dit
signaal doorgeven noemen we dit nociceptie.
Acute pijn: er is een primaire en secundaire pijn.
De A-delta-vezels geven de eerste prikkels door aan de hersenen bij een
pijn. Dit signaal gaat super snel zodat de schade beperkt blijft of zelfs
voorkomen wordt.
Primaire pijn: (dreigende) noxische prikkel. Scherp en gelokaliseerd plaats
en ernst, dus directe pijngewaarwording.
Noxische prikkel leidt tot pijnperceptie:
Noxische prikkel weefselschade A-delta vezel stimulatie &
ontstekingsreactie C-vezel stimulatie Substance P afgifte in weefsel
en ruggenmerg via banen naar hersenen gewaarwording van locatie
(door A-delta vezels) & emotionele/cognitieve verwerking. Dan is er pas
perceptie van pijn.
Secundaire pijn: weefselschade: ontstekingsreactie (SP), diffuus en
emotioneel.
C-vezels worden geprikkeld wanneer er een ontstekingsreactie optreedt bij
weefselschade. C-vezels geven ook een reactie terug. Er komt een stofje
vrij dat substance P heet. Substance P geeft weer een signaal door aan
andere C-vezels waardoor die ook weer substance P afgeven en zo de
prikkeldrempel verlaagd wordt. Het vrijkomen van substance P resulteert
in perifere sensitisatie: het gevoeliger worden van het weefsel rond de
schade (hyperalgesie en allodynie). Ook zorgen C-vezels voor afgifte van
Substance P in het ruggenmerg, waardoor de neuronen ook gevoeliger
worden voor prikkels: centrale sensitisatie.
Primaire pijn:
- A-delta-vezels
- Reflex, directe gewaarwording
- Verdwijnt na opheffen noxische
prikkel
Secundaire pijn:
, - C-vezels en SP
- Perifere sensitisatie
- Emotioneel, doet ‘lijden’
- Blijft aanwezig zo lang ontstekingsreactie duurt
Secundaire pijn ontstaat op basis van de ontstekingsreactie. Als de
ontstekingsreactie dus begint is er geen primaire pijn meer, maar is het
secundaire pijn geworden.
Verwerking op ruggenmergniveau: De
informatie uit de zenuwvezels worden globaal
via 2 routes vanuit het ruggenmerg naar de
hersenen vervoerd:
A-delta-vezels:
- Direct naar hersenen (hersenschors)
voor lokalisatie.
- Reflexboog
C-vezels:
- Schakelen over in het ruggenmerg en
gaan via het limbisch systeem (emotioneel systeem) naar de cortex.
Hierdoor kan het zijn dat je moet huilen als je pijn hebt.
o Afgifte SP, komt ook in het ruggenmerg vrij, en het
ruggenmerg wordt hierdoor ook gevoeliger
o Sensitisatie, of wel centrale sensitisatie (zorgt voor
overgevoeligheid waardoor je het lichaam gaat beschermen).
Demping – poorttheorie:
- Interactie ruggenmerg (perifeer)
o C-vezels (pijn)
o A-bèta-vezels (tast)
- A-bèta inhibeert C, als beide signalen tegelijk binnenkomen krijgt de
tast voorrang op de C-vezel.
- Bijv. wrijven, TENS, massage
- Interactie centraal:
o Enkefaline = pijnremmend stofje
Vanuit perifeer (via dikke tast vezels: A-beta vezels) en centraal (afdalende
banen vanuit hersenstam: DNIC) kunnen nociceptieve prikkels gedempt
worden: de poorttheorie. Dit gebeurt door afgifte van lichaamseigen
pijnstiller in het ruggenmerg (neurotransmitter enkefaline).
Pijndemping:
