Samenvatting Sociaal Recht
HOOFDSTUK 1
Arbeid, afhankelijkheid en bescherming
Betaalde baan/onzelfstandige beroepsbevolking:
Werknemers verrichten arbeid in ondergeschiktheid:
Werkgever mag instructies geven
Werknemer is economisch afhankelijk (loon = levensonderhoud)
Ongelijkheid:
Vermogenspositie
Juridische kennis
Machtspositie
➜ Arbeidsrecht compenseert deze ongelijkheid door bescherming
Indeling beroepsbevolking
Drie groepen:
1. Private sector (± 5 miljoen);
Marktsector
± 25% flexwerk (tijdelijk, oproep, uitzend)
2. Publieke & semipublieke sector (± 2 miljoen);
Publiek: overheid (ministeries, provincies, gemeenten)
Semipubliek: private organisaties met overheidsfinanciering
(zorg, onderwijs, woningcorporaties, omroep)
3. Zelfstandige beroepsbevolking (± 2 miljoen);
Geen gezagsverhouding
± 50% zzp’ers
Schijnzelfstandigen (10–20%)
Feitelijk afhankelijk van 1 opdrachtgever
Geen werknemersbescherming (geen minimumloon, WW, loondoorbetaling ziekte)
➜ Wetgever probeert zzp’ers meer bescherming te geven
Sociaal recht en ambtenaren (Wrna)
Wrna (Wet normalisering rechtspositie ambtenaren (2020))
Ambtenaren vallen in principe onder het gewone arbeidsrecht.
Arbeidsovereenkomst in plaats van een aanstelling
Ambtenarenwet blijft gelden voor:
Integriteit
Geheimhoudingsplicht
Meldplicht nevenfuncties
Uitzonderingen:
Rechters
Politie
Defensie
WNT (Balkenende-norm):
Max. beloning publieke/semipublieke sector
± 130% ministersalaris
!!Niet van toepassing op private sector
Zes rechtsbronnen van het sociaal recht
1. Arbeidsovereenkomstenrecht (Boek 7 titel 10 BW)
Arbeidsovereenkomst – art. 7:610 BW
Anno 2023;
art. 7:610-615 BW = algemene bepalingen
art. 7:616-633 BW = loon
art. 7:634-645 BW = vakantie en verlof
art. 7:646-649 BW = gelijke behandeling
art. 7:650-653a BW = enkele bijzondere bedingen in de arbeidsovereenkomst
art. 7:654-658b BW = enkele bijzondere verplichtingen van de werkgever
art. 7:659-661 BW = enkele bijzondere verplichtingen van de werknemer
art. 7:662-666a BW = rechten van de werknemer bij de overgang van de onderneming
, art. 7:667-686a BW = einde van de arbeidsovereenkomst
art. 7:687-689 BW = de handelsvertegenwoordiger
art. 7:690-693 BW = de uitzendovereenkomst en de payrollovereenkomst
art. 7:694-745 BW = bijzondere bepalingen ter zake van de zee arbeidsovereenkomst
Toegangspoort tot werknemersbescherming:
Arbeid
Loon
Gezagsverhouding
Een arbeidsovereenkomst vereist deze drie elementen. Ontbreekt één element, dan bestaat er juridisch
géén arbeidsovereenkomst en geldt Titel 7.10 BW niet (belangrijk bij schijnzelfstandigheid).
➡ Zonder arbeidsovereenkomst: geen Titel 7.10 BW
Belangrijke wetten verwerkt in BW:
Wet flexibiliteit en zekerheid (1999):
In werking: 1 januari 1999
Geen zelfstandige wet, maar verwerkt in Titel 7.10 BW en andere wetten
Dubbel doel:
Meer flexibiliteit voor werkgevers
Sneller inspelen op veranderingen in de markt (globalisering)
Meer zekerheid voor kwetsbare werknemers
Oproepkrachten
Uitzendkrachten
Probeert balans te creëren tussen flex en bescherming.
Wet werk en zekerheid (2015):
In werking:
1 januari 2015
1 juli 2015
Meest ingrijpende wijziging sinds WOII
Geen zelfstandige wet, maar grote aanpassing van:
Titel 7.10 BW (ontslagrecht)
Werkloosheidswet (WW)
Doelen van de WWZ (3 pijlers)
Vast minder vast
Terugdringen van vaste contracten die nauwelijks te beëindigen zijn
Flex minder flex
Beperken langdurig gebruik van tijdelijke contracten, oproepkrachten en zzp’ers
Beperking overheidsuitgaven
Kortere WW-uitkeringen
Wet arbeidsmarkt in balans (2020):
In werking: 1 januari 2020
Geen zelfstandige wet, maar verwerkt in:
Titel 7.10 BW
Socialezekerheidswetgeving
Aanleiding:
De Wet werk en zekerheid (WWZ) maakte het vaste contract te rigide
Werkgevers weken daarom uit naar flexibele contracten en zzp-constructies
Doel van de WAB:
➡ Herstel van de balans tussen vast en flex
Vast contract minder risicovol voor werkgevers
Flexibele arbeid minder aantrekkelijk dan onder de WWZ
Meer bescherming voor flexwerkers
2. Vermogensrecht (Boeken 3 en 6 BW)
Arbeidsovereenkomst = obligatoire overeenkomst:
Arbeidsrecht is een bijzondere regeling binnen het vermogensrecht. De speciale regels van Titel 7.10 BW
gaan vóór de algemene regels van Boek 3 en 6 BW. Alleen wanneer Titel 7.10 geen oplossing biedt, mag
worden teruggevallen op algemene verbintenissenrechtelijke regels zoals redelijkheid en billijkheid of
wanprestatie.
Rechten en plichten over en weer
Speciale regeling (arbeidsrecht) gaat vóór algemene regeling
Als Titel 7.10 geen oplossing biedt → terugvallen op Boek 3 & 6 BW
3. Overige wetten
Wet minimumloon, minimumvakantiebijslag
Arbeidstijdenwet
Arbeidsomstandighedenwet
Socialezekerheidswetten (WW, ZW)
Wetten op het terrein van gelijke behandeling in de werkrelatie
, Wet arbeid vreemdelingen
Wet op de collectieve arbeidsovereenkomst
Wet op de ondernemingsraden
Wet melding collectief ontslag
➡ Deze wetten gaan vóór het vermogensrecht (Boek 3 en 6 BW)
4. Jurisprudentie (rechtersrecht)
Geheel van gepubliceerde uitspraken door rechtelijke colleges
Rechters vullen open normen in (bv. art. 7:611 BW - goed werknemerschap en goed werkgeverschap).
Rechters zijn rechtsvormers: zij bepalen in concrete situaties hoe open normen moeten worden
toegepast. Dit is cruciaal bij casussen waarin de wet geen exacte oplossing geeft.
Hoge Raad (hoogste (nationale) rechtscollege) is richtinggevend
Belangrijke bronnen arbeidsrecht: JAR (= Jurisprudentie Arbeidsrecht), RAR (Rechtspraak Arbeidsrecht
– rechtspraak arbeidsrecht wordt alleen online geplaatst = www.rechtspraak.nl)
NJ = Nederlandse Jurisprudentie en JIN = Jurisprudentie in Nederland = voor rechtelijke uitspraken op
een groot aantal rechtsgebieden waaronder sociaalrecht.
5. Cao
Collectieve afspraken tussen werkgevers en vakbonden (CNV/FNV)
Afwijking van driekwartdwingend recht is alleen geldig via cao. Individuele afspraken die hiervan afwijken
zijn altijd ongeldig, zelfs als de werknemer vrijwillig tekent.
Mag:
Afwijken van wet (als toegestaan)
Gunstiger zijn voor werknemer
Regelt o.a.:
Loon
Vakantie
Opzegtermijnen
Pensioen
6. Verdragen
Overeenkomst gesloten tussen twee of meer landen – burgers rechtstreeks op verdragsbepalingen
beroepen – GRONDRECHTEN.
Internationale normen (EU, ILO, ESH)
Kunnen direct werken
Nationale wet mag buiten toepassing blijven als het in strijd is met het verdrag.
Overzicht
Soort recht Afwijking mogelijk?
Dwingend Nee / niet ten nadele werknemer
Driekwartdwingend Alleen bij cao
Semidwingend Alleen schriftelijk
Aanvullend Altijd, ook mondeling
1. Dwingend recht
Afwijking = nietig of vernietigbaar
Werknemer altijd beschermd
➜ Nietigheid = afspraak heeft juridisch nooit bestaan.
➜ Vernietigbaarheid = afspraak blijft geldig totdat de werknemer deze actief vernietigt.
➜ Veel bepalingen zijn “niet ten nadele van de werknemer”: gunstiger mag altijd, ongunstiger is automatisch ongeldig,
zelfs als de werknemer tekent.
Voorbeeld:
Art. 7:655 BW (informatieplicht werkgever)
Art. 7:656 BW (getuigschrift)
💡 Casus:
Staat er iets anders in het contract? → negeren
2. Driekwartdwingend recht
Alleen afwijking bij cao
Individuele afspraken ongeldig
Voorbeelden:
Art. 7:672 BW (opzegtermijnen werkgever)
Art. 7:670 BW (opzegverboden)
3. Semidwingend recht
Afwijking toegestaan, maar schriftelijk
Mondeling = ongeldig
Voorbeelden:
Art. 7:628 BW (geen arbeid, toch loon)
Art. 7:672 lid 8 BW (opzegtermijn werknemer)
HOOFDSTUK 1
Arbeid, afhankelijkheid en bescherming
Betaalde baan/onzelfstandige beroepsbevolking:
Werknemers verrichten arbeid in ondergeschiktheid:
Werkgever mag instructies geven
Werknemer is economisch afhankelijk (loon = levensonderhoud)
Ongelijkheid:
Vermogenspositie
Juridische kennis
Machtspositie
➜ Arbeidsrecht compenseert deze ongelijkheid door bescherming
Indeling beroepsbevolking
Drie groepen:
1. Private sector (± 5 miljoen);
Marktsector
± 25% flexwerk (tijdelijk, oproep, uitzend)
2. Publieke & semipublieke sector (± 2 miljoen);
Publiek: overheid (ministeries, provincies, gemeenten)
Semipubliek: private organisaties met overheidsfinanciering
(zorg, onderwijs, woningcorporaties, omroep)
3. Zelfstandige beroepsbevolking (± 2 miljoen);
Geen gezagsverhouding
± 50% zzp’ers
Schijnzelfstandigen (10–20%)
Feitelijk afhankelijk van 1 opdrachtgever
Geen werknemersbescherming (geen minimumloon, WW, loondoorbetaling ziekte)
➜ Wetgever probeert zzp’ers meer bescherming te geven
Sociaal recht en ambtenaren (Wrna)
Wrna (Wet normalisering rechtspositie ambtenaren (2020))
Ambtenaren vallen in principe onder het gewone arbeidsrecht.
Arbeidsovereenkomst in plaats van een aanstelling
Ambtenarenwet blijft gelden voor:
Integriteit
Geheimhoudingsplicht
Meldplicht nevenfuncties
Uitzonderingen:
Rechters
Politie
Defensie
WNT (Balkenende-norm):
Max. beloning publieke/semipublieke sector
± 130% ministersalaris
!!Niet van toepassing op private sector
Zes rechtsbronnen van het sociaal recht
1. Arbeidsovereenkomstenrecht (Boek 7 titel 10 BW)
Arbeidsovereenkomst – art. 7:610 BW
Anno 2023;
art. 7:610-615 BW = algemene bepalingen
art. 7:616-633 BW = loon
art. 7:634-645 BW = vakantie en verlof
art. 7:646-649 BW = gelijke behandeling
art. 7:650-653a BW = enkele bijzondere bedingen in de arbeidsovereenkomst
art. 7:654-658b BW = enkele bijzondere verplichtingen van de werkgever
art. 7:659-661 BW = enkele bijzondere verplichtingen van de werknemer
art. 7:662-666a BW = rechten van de werknemer bij de overgang van de onderneming
, art. 7:667-686a BW = einde van de arbeidsovereenkomst
art. 7:687-689 BW = de handelsvertegenwoordiger
art. 7:690-693 BW = de uitzendovereenkomst en de payrollovereenkomst
art. 7:694-745 BW = bijzondere bepalingen ter zake van de zee arbeidsovereenkomst
Toegangspoort tot werknemersbescherming:
Arbeid
Loon
Gezagsverhouding
Een arbeidsovereenkomst vereist deze drie elementen. Ontbreekt één element, dan bestaat er juridisch
géén arbeidsovereenkomst en geldt Titel 7.10 BW niet (belangrijk bij schijnzelfstandigheid).
➡ Zonder arbeidsovereenkomst: geen Titel 7.10 BW
Belangrijke wetten verwerkt in BW:
Wet flexibiliteit en zekerheid (1999):
In werking: 1 januari 1999
Geen zelfstandige wet, maar verwerkt in Titel 7.10 BW en andere wetten
Dubbel doel:
Meer flexibiliteit voor werkgevers
Sneller inspelen op veranderingen in de markt (globalisering)
Meer zekerheid voor kwetsbare werknemers
Oproepkrachten
Uitzendkrachten
Probeert balans te creëren tussen flex en bescherming.
Wet werk en zekerheid (2015):
In werking:
1 januari 2015
1 juli 2015
Meest ingrijpende wijziging sinds WOII
Geen zelfstandige wet, maar grote aanpassing van:
Titel 7.10 BW (ontslagrecht)
Werkloosheidswet (WW)
Doelen van de WWZ (3 pijlers)
Vast minder vast
Terugdringen van vaste contracten die nauwelijks te beëindigen zijn
Flex minder flex
Beperken langdurig gebruik van tijdelijke contracten, oproepkrachten en zzp’ers
Beperking overheidsuitgaven
Kortere WW-uitkeringen
Wet arbeidsmarkt in balans (2020):
In werking: 1 januari 2020
Geen zelfstandige wet, maar verwerkt in:
Titel 7.10 BW
Socialezekerheidswetgeving
Aanleiding:
De Wet werk en zekerheid (WWZ) maakte het vaste contract te rigide
Werkgevers weken daarom uit naar flexibele contracten en zzp-constructies
Doel van de WAB:
➡ Herstel van de balans tussen vast en flex
Vast contract minder risicovol voor werkgevers
Flexibele arbeid minder aantrekkelijk dan onder de WWZ
Meer bescherming voor flexwerkers
2. Vermogensrecht (Boeken 3 en 6 BW)
Arbeidsovereenkomst = obligatoire overeenkomst:
Arbeidsrecht is een bijzondere regeling binnen het vermogensrecht. De speciale regels van Titel 7.10 BW
gaan vóór de algemene regels van Boek 3 en 6 BW. Alleen wanneer Titel 7.10 geen oplossing biedt, mag
worden teruggevallen op algemene verbintenissenrechtelijke regels zoals redelijkheid en billijkheid of
wanprestatie.
Rechten en plichten over en weer
Speciale regeling (arbeidsrecht) gaat vóór algemene regeling
Als Titel 7.10 geen oplossing biedt → terugvallen op Boek 3 & 6 BW
3. Overige wetten
Wet minimumloon, minimumvakantiebijslag
Arbeidstijdenwet
Arbeidsomstandighedenwet
Socialezekerheidswetten (WW, ZW)
Wetten op het terrein van gelijke behandeling in de werkrelatie
, Wet arbeid vreemdelingen
Wet op de collectieve arbeidsovereenkomst
Wet op de ondernemingsraden
Wet melding collectief ontslag
➡ Deze wetten gaan vóór het vermogensrecht (Boek 3 en 6 BW)
4. Jurisprudentie (rechtersrecht)
Geheel van gepubliceerde uitspraken door rechtelijke colleges
Rechters vullen open normen in (bv. art. 7:611 BW - goed werknemerschap en goed werkgeverschap).
Rechters zijn rechtsvormers: zij bepalen in concrete situaties hoe open normen moeten worden
toegepast. Dit is cruciaal bij casussen waarin de wet geen exacte oplossing geeft.
Hoge Raad (hoogste (nationale) rechtscollege) is richtinggevend
Belangrijke bronnen arbeidsrecht: JAR (= Jurisprudentie Arbeidsrecht), RAR (Rechtspraak Arbeidsrecht
– rechtspraak arbeidsrecht wordt alleen online geplaatst = www.rechtspraak.nl)
NJ = Nederlandse Jurisprudentie en JIN = Jurisprudentie in Nederland = voor rechtelijke uitspraken op
een groot aantal rechtsgebieden waaronder sociaalrecht.
5. Cao
Collectieve afspraken tussen werkgevers en vakbonden (CNV/FNV)
Afwijking van driekwartdwingend recht is alleen geldig via cao. Individuele afspraken die hiervan afwijken
zijn altijd ongeldig, zelfs als de werknemer vrijwillig tekent.
Mag:
Afwijken van wet (als toegestaan)
Gunstiger zijn voor werknemer
Regelt o.a.:
Loon
Vakantie
Opzegtermijnen
Pensioen
6. Verdragen
Overeenkomst gesloten tussen twee of meer landen – burgers rechtstreeks op verdragsbepalingen
beroepen – GRONDRECHTEN.
Internationale normen (EU, ILO, ESH)
Kunnen direct werken
Nationale wet mag buiten toepassing blijven als het in strijd is met het verdrag.
Overzicht
Soort recht Afwijking mogelijk?
Dwingend Nee / niet ten nadele werknemer
Driekwartdwingend Alleen bij cao
Semidwingend Alleen schriftelijk
Aanvullend Altijd, ook mondeling
1. Dwingend recht
Afwijking = nietig of vernietigbaar
Werknemer altijd beschermd
➜ Nietigheid = afspraak heeft juridisch nooit bestaan.
➜ Vernietigbaarheid = afspraak blijft geldig totdat de werknemer deze actief vernietigt.
➜ Veel bepalingen zijn “niet ten nadele van de werknemer”: gunstiger mag altijd, ongunstiger is automatisch ongeldig,
zelfs als de werknemer tekent.
Voorbeeld:
Art. 7:655 BW (informatieplicht werkgever)
Art. 7:656 BW (getuigschrift)
💡 Casus:
Staat er iets anders in het contract? → negeren
2. Driekwartdwingend recht
Alleen afwijking bij cao
Individuele afspraken ongeldig
Voorbeelden:
Art. 7:672 BW (opzegtermijnen werkgever)
Art. 7:670 BW (opzegverboden)
3. Semidwingend recht
Afwijking toegestaan, maar schriftelijk
Mondeling = ongeldig
Voorbeelden:
Art. 7:628 BW (geen arbeid, toch loon)
Art. 7:672 lid 8 BW (opzegtermijn werknemer)
